Bloody Sunday (30 januari 1972)

Bloody Sunday muurschildering in Derry
Bloody Sunday muurschildering in Derry (CC BY-SA 4.0 – Payton Walton – wiki)

De benaming ‘Bloody Sunday’ of ‘Bloedige Zondag’ slaat op een dramatische gebeurtenis, een soort guerrillaoorlog bevochten op 30 januari 1972 in Noord-Ierland.

* Tijdens een demonstratie in de Noord-Ierse stad Londonderry (kortweg Derry ) werden die dag veertien 14 mensen gedood. Erg veel voor een stadje als Derry. Wat waren de oorzaken van dit bloedbad? En waren er gevolgen van Bloody Sunday?

‘The Troubles’ : burgeroorlog in Noord-Ierland 1968-1998

Bloody Sunday, U2
Bloody Sunday, U2

* De gebeurtenis ‘Bloody Sunday’, treffend bezongen door de band U2 in het gelijknamige nummer, maakte deel uit van   (1968-1998), een burgeroorlog in Noord-Ierland die dertig jaar duurde. Ook gekend als het Northern Ireland Conflict.

* De wortels van het conflict gingen terug tot de jaren 1919-1923. Toen maakte Ierland zich los van het Britse Rijk en werd een zelfstandige republiek. Ulster, het noordelijke deel, werd een Britse provincie.

* Tijdens The Troubles, van 1968 tot 1998, laaiden de tegenstellingen in Noord-Ierland op tot regelrecht geweld.

* Aan de ene kant stonden de Unionisten (ook loyalisten genoemd), die overwegend protestants waren en die wilden dat Noord-Ierland een Britse provincie bleef. De andere partij waren de Nationalisten (ook een deel republikeinen).

* De Nationalisten waren vooral katholiek en wilden dat Noord-Ierland bij de overwegend katholieke Republiek Ierland zou behoren.

* Het Britse leger steunde de Unionisten, terwijl het Ierse Republikeinse leger, beter bekend als de IRA, de nationalistische zaak diende.

* Vanaf 1969 escaleerden de spanningen tussen het leger aan de ene kant en de IRA aan de andere kant. De Britse overheid stuurde legereenheden naar Noord-Ierland om de nationalistische activiteiten van IRA-zijde te minimaliseren.

* In een soort guerrillaoorlog bevochten beide kampen elkaar via straatgevechten, bomaanslagen, sluipschutters en wegblokkades.

* Het dertig jaar durende conflict kostte aan zowat 3 600 mensen het leven. Circa 30 000 mensen werden gewond.

Thomas Edison en … de gloeilamp (1880)

Edison en een ontwerptekening van zijn gloeilamp

Op 27 januari 1880 ontving de Amerikaanse zakenman en uitvinder Thomas Alva Edison (1847-1931) het patent op … de gloeilamp. Die had hij toen al 1 jaar uitgevonden en was al haast even lang in gebruik. De wereld had een grote versnelling bijgetrokken…

Eerste model van de gloeilamp van Edison

* Edison was niet alleen uitvinder, hij was ook een groot zakenman.

* In totaal wist hij meer dan tweeduizend uitvindingen op zijn naam te brengen. De meeste daarvan waren niet eens helemaal van hemzelf.

* Vaak kocht hij uitvindingen die hij, als ze bruikbaar bleken, perfectioneerde en op zijn naam liet zetten.

* Nadat Edison de fonograaf had ontwikkeld, richtte Edison zich voornamelijk op de uitvinding van … de gloeilamp. Hij wou de nachten van de wereld helemaal oplichten, want die vond hij, en de meeste aardbewoners met hem, echt te donker.

* Ook de Brit Sir Joseph Swan was het daarmee al jaren voor hem volledig eens. Al zeker twintig jaar zocht Swan een draad die niet snel zou doorbranden … het grootste obstakel op weg naar … de gloeilamp en… meer licht in de wereld..

* Edison , die snel doorhad waar het grote probleem van Swan lag, besteedde vanaf dan erg veel tijd aan het maken van zulke draad…

* Joseph Swan bleef Edison evenwel voor. Swan werd daarmee de eerste persoon in de geschiedenis die een gloeilamp liet branden. Maar…Edison verbeterde het concept weldra verder.

* Edison begreep immers snel dat er een dubbel bedradingssysteem gebruikt moest worden zodat de stroomkring niet onderbroken werd als de lamp uitgeschakeld werd.

* In 1879 werd de gloeilamp van Edison voor het eerst in het openbaar ontstoken. De   New York Herald schreef over die lamp het volgende …Hij maakt licht, zonder gas of vuur, goedkoper dan olie.

* Tien jaar later werd de gloeilamp van Edison geëxposeerd op de wereldtentoonstelling van Parijs (1889)en kenbaar gemaakt aan het grote publiek.

* Als summum van die tentoonstelling werd de Eiffeltoren verlicht door duizenden Edisonlampen.

* De Fransen waren onder de indruk en riepen Edison uit tot ‘het grootste geniale licht aller tijden’.

* De Franse president verleende hem toegang tot de ‘Orde van het Legioen van Eer’.

* De uitvinding van Edison bleek nog meer bruikbaar. De allereerste elektriciteitscentrale die ooit in New York werd gebouwd, was helemaal op Edisons uitvinding gebaseerd. De wereld volgde …

De Wannseeconferentie (1942)

Villa Marlier, locatie van de Wannseeconferentie

***   Op 20 januari 1942 komen verschillende Duitse nationaal-socialistische leiders bijeen in Wannsee, een plaatsje bij Berlijn. Tijdens deze zogenaamde Wannseeconferentie wordt een ‘definitieve oplossing van het Jodenvraagstuk’ geformuleerd.

* Aan de conferentie nemen o.m. Duitse leiders als Reinhard Heydrich, Adolf Eichmann en Heinrich Müller deel. Verder zijn er veel SS-officieren en verschillende ambtenaren van hoge ministeries aanwezig. In 1941 werd al besloten dat de Joden definitief uitgeroeid moeten worden.

Eichmann tijdens zijn proces in Israël
Eichmann tijdens zijn proces in Israël

* Tijdens de conferentie wordt een definitief plan opgesteld. Er wordt onder meer bepaald welke methodes het meest geschikt zijn voor het vermoorden van grote aantallen Joden en …men bekijkt welke gebieden het eerst moeten ‘gezuiverd’ worden .* Na de Wannseeconferentie krijgt Adolf Eichmann de opdracht de deportatie en vernietiging van de Joden voor te bereiden en uit te voeren.

* Hij wordt daarom ook wel de architect van de Holocaust genoemd. Veel van wat tijdens de conferentie wordt besproken, wordt ook bekend tijdens de verhoren van Eichmann in Israël, in … 1961. Eichmann wordt dan ter dood veroordeeld.

** Meer informatie: De Wannseeconferentie en de ‘oplossing’ van het ‘Jodenvraagstuk’

Reinier Paping wint zwaarste Elfstedentocht ooit

1963 de twaalfde Elfstedentocht

 

In Nederland , het ijsgekland bij uitstek, werd op 18 januari 1963, intussen al 61 jaar geleden, de zwaarste Elfstedentocht aller tijden gereden. Bij de start vroor het nog liefst (-)18 graden. Door de harde, stormachtige oostenwind lag de gevoelstemperatuur echter nog een stuk lager.

Reinier Paping tijdens de Elfstedentocht van 1963
Reinier Paping tijdens de Elfstedentocht van 1963

* De legendarische tocht werd gewonnen door de Nederlandse hardrijder Reinier Paping uit Ommen.

* Paping deed bijna elf uur over de ongeveer 200 kilometer lange tocht.

* Slechts 57 van de 568 wedstrijdrijders bereikten de finish door binnen de vereiste twee uur na de winnaar binnen te komen.

* Onder de toerrijders was het slagveld nog veel groter. Van de 9 294 deelnemers ontvingen slechts 69 schaatsers het begeerde Elfstedenkruisje.

* De winter van 1963 was de allerstrengste van de 20ste eeuw. Enkele weken na de beroemde Elfstedentocht werd er ook nog nog een autorally gehouden op het IJsselmeer. In niets te vergelijken met de schaatswedstrijd…

Robert Falcon Scott op de zuidpool (1912)

Robert Falcon Scott in zijn hut op Cape Evans (ca. 1911
Robert Falcon Scott werd vooral bekend voor zijn poging om als eerste mens de geografische zuidpool te bereiken.
17 Januari 1911 vertrok Scott met de Terra Nova, zijn poolvaarder voor een  expeditie naar de zuidpool. Onderweg ontving hij een telegram van die andere ontdekkingsreiziger …Roald Amundsen. De Noor vertelde hem dat ook ook hij op reis was naar de zuidpool. Scott kreeg dus concurrentie…

 

* De omstandigheden waren erg slecht voor Scott en zijn expeditieleden. Het ijs begon immers reeds te dooien en dat zou in grote mate de voettocht naar de zuidpool bemoeilijken.

* Halverwege januari kwamen Scott en zijn mannen eindelijk in de buurt van de zuidpool en … Een van de expeditieleden, Henry Bowers, zag iets wapperen in de verte…

* Het bleek een Noorse vlag te zijn. Roald Amundsen was hen voor geweest. De Britse reizigers arriveerden dus als tweede expeditie op de geografische zuidpool en troffen daar , behalve een vlag ook een telegram van … Roald Amundsen aan.

* Op de terugweg van de zuidpool overleden zowel Scott als de vier andere Britse expeditieleden. Enkele expeditieleden die achtergebleven waren in Cape Evans gingen op zoek en… troffen de expeditieleden Robert Falcon Scott, Henry Bowers en Edward Wilson dood in hun tent aan.

* De twee andere expeditieleden, Edgar Evans en Lawrence Oates, bleken al eerder te zijn overleden en werden nooit teruggevonden.

* In de tent van Robert Falcon Scott werd ook een dagboek gevonden. Op 29 maart 1912 schreef Scott hierin de laatste woorden …

“In Gods naam, denk aan onze nabestaanden.”

Zie ook – Lijst van ontdekkingsreizigers
…     en – Robert Falcon Scott en zijn reis naar de zuidpool

De verschrikkelijke tsaar Ivan IV

Ivan IV de Verschrikkelijke

Op 16 januari …1547 , vandaag 477 jaar geleden, werd Ivan Grozny de eerste tsaar van Rusland. In het westen is hij vooral bekend als Ivan de Verschrikkelijke.

Ivan de verschrikkelijke

* Ivan de Verschrikkelijke werd in 1530 geboren onder de naam Ivan Glinsky, als zoon van de Grootvorst Vasili III.

* Zijn vader overleed toen Ivan drie jaar oud was en zijn moeder, Jelena Glinsky, wordt daarop vorstin.

* Jelena veracht de Russische edellieden, de bojaren, en werd na vijf jaar – wellicht door deze bojaren – vermoord. Zo simpel ging dat er toen aan toe.

* De dan achtjarige Ivan werd meteen betrokken in de hevige machtsstrijd tussen twee bojaren-families… de Sjoejski’s en de Bjelski’s. Moord, martelingen en verbanningen waren in Rusland in die tijd aan de orde van de dag.

* De jonge leergierige en intelligente troonopvolger werd door de bojaren minachtend behandeld en aan zijn lot overgelaten. Hij en zijn doofstomme broer Yuri verhongeren bijna. Ivan ontwikkelt een haat tegen de bojaren, waarop hij later wraak zal nemen.

* Als Ivan 13 jaar oud is, is hij het beu en laat de usurpator Andrej Sjoejski – een bojaar die op illegale wijze de macht heeft gegrepen – opeten door hongerige jachthonden.

* Ivan heeft inmiddels de meedogenloosheid van de bojaren in zijn paleis overgenomen en slijt zijn dagen met drinken, het aftuigen van mensen en het verkrachten van vrouwen die hij vervolgens laat ophangen, levend laat begraven of voor de beren gooit.)

* Op 16 januari 1547 laat hij zich tot tsaar kronen, een nog hogere rang dan zijn vader die Grootvorst was. In datzelfde jaar ook trouwt hij met Anastasia Romanov, een deugdzame vrouw, vermoedelijk zijn enige liefde, die zijn wreedheid enigszins in toom weet te houden.

*** Lees hier nog meer over Ivan IV de Verschrikkelijke .

De bouw van het Panamakanaal

1 januari … 1881
Het Panamakanaal wordt werkelijkheid

 

Aanleg van het Panamakanaal
Aanleg van het Panamakanaal

Op 1 januari 1881 werd een begin gemaakt met de aanleg van het Panamakanaal. Een 81 kilometer lang kanaal in Panama dat de Atlantische Oceaan verbindt met de Stille Oceaan.

* Voor de aanleg van het Panamakanaal was een scheepsreis van bv. New York naar San Francisco een hele onderneming.

* Om van het aan de oostkust van Amerika gelegen New York naar San Francisco te varen, moest men om de zuidelijkste kaap van Zuid-Amerika, Kaap Hoorn, heen. Een afstand van 21 000 kilometer die indertijd zeker een maand duurde. Een snellere verbinding was meer dan gewenst …

* In 1870 reeds stuurde de Amerikaanse marine twee schepen naar Panama, toen nog een stuk van Colombia, om op zoek te gaan naar de geschikte plek voor het graven van een kanaal dat de zeereis van New York naar San Francisco enorm zou verkorten. Tot ongeveer 8.000 kilometer zelfs.

* Het aanleggen van een dergelijk kanaal was in die jaren echter geen eenvoudige opgave. Op het smalste punt moest nog een afstand van 45 kilometer afgelegd worden en … grote delen van het gebied waren moeilijk, tot slecht toegankelijk.

* Maar moeilijk of niet …

* In de plaats van het nieuwe jaar te vieren, begonnen de overwegend Franse werklui op 1 januari 1881 met de aanleg van het immens groot kanaal, onder leiding van bouwmeester Ferdinand de Lesseps die eerder al verantwoordelijk was voor de aanleg van het Suezkanaal in Egypte.

*** Lees hier verder over de geschiedenis van het Panamakanaal

Westminster Abbey ingewijd (1065)

-Westminster Abbey-

Op 28 december 1065 werd in Londen de Westminster Abbey ingewijd. In deze prestigieuze kerk vinden traditioneel de kroningen en begrafenissen van leden van het Britse koningshuis plaats.

* De kerk, die in 1065 werd gewijd, was een voorloper van de huidige Westminster Abbey.

* In de kerk , de Confessor’s Church werden al , sinds 1066 Engelse monarchen gekroond.

* Later werd de kerk, in opdracht van koning Hendrik III ,  afgebroken en vervangen door de befaamde Westminster Abbey.

* Sommige delen van de oude kerk bleven staan. De nieuwe kerk werd opgetrokken in gotische stijl.

* Sinds 1987 staat de kerk, samen met Westminster Palace en Saint Margaret’s Church , op de werelderfgoedlijst van Unesco.

Nog op 28 december :
  • Galileo Galilei
    Galileo Galilei

    1612Galileo Galilei werd de eerste astronoom die de planeet Neptunus waarnam.

  • 1895 – De Gebroeders Lumière toonden voor het eerst films aan een betalend publiek.
  • 1973 – Aleksandr Solzjenitsyn publiceerde De Goelag Archipel.

Willem de Veroveraar

                                               25 december 1066
                     ‘Willem de Veroveraar’  wordt  ‘Koning van Engeland’
Kroning van Willem de Veroveraar (op het Tapijt van Bayeux)

Op 25 december 1066 werd Willem de Veroveraar tot koning van Engeland gekroond.

* Die Willem (Veroveraar) werd vermoedelijk in de herfst van 1028 geboren in het kasteel van Falaise (Normandië) als zoon van Robert van Normandië en Herleva van Falaise, de dochter van leerlooier Fulbert.

* Zijn vader, met koosnaampje Robert de Duivel, was hertog van Normandië. Als bastaardzoon werd hij tot in 1066, het jaar dat hij Engeland veroverde, ook wel Willem de Bastaard genoemd.

* Zijn vader overleed  in 1035. Willem volgde hem op als hertog van Normandië.  Lang niet alle edelen waren er blij mee dat de hertog werd opgevolgd door een bastaardzoon.

* Nadat Willem I de slag bij Val-ès-Dunes (1047) won, steeg zijn waardering en wist hij zijn gezag in het hertogdom te vestigen.

Willem I de Veroveraar
Willem I de Veroveraar

* Willem was ook verre familie van de Engelse koning Eduard de Belijder die lange tijd als balling in Normandië woonde.

* Koning Eduard was kinderloos en wou dat Willem hem na zijn dood zou opvolgen. In Engeland verzette o.a. graaf Godwin van Wessex zich hier fel tegen.

* Harold Godwinson, zoon van graaf Godwin, zou rond 1064 schipbreuk hebben geleden bij de Normandische kust waarbij hij in handen viel van Willem. Harold zou toen zijn rechten op de Engelse troon laten varen hebben.

* Toen koning Eduard de Belijder in 1066 overleed, liet Harold zich echter wel tot koning Harold II van Engeland kronen.

** De hertog van Normandië trok meteen met ongeveer 8 000 manschappen naar Engeland. Op 14 oktober 1066 stuitte zijn leger in de buurt van het huidige Engelse plaatsje Battle op de Engelse troepenmacht.

  • De slag die hierop volgde werd door de Normandiërs gewonnen en ging de geschiedenisboeken in als de Slag bij Hastings. Het was de eerste grote overwinning in de Normandische verovering van Engeland.

* Willem heette voortaan Willem I de Veroveraar. Koning Harold sneuvelde op het slagveld.

** Op kerstdag van hetzelfde jaar 1066 werd Willem de Veroveraar, de hertog van Normandië in de Westminster Abbey tot koning van Engeland gekroond. Daarnaast bleef hij ook hertog van Normandië.

Nog op een 25 december
  • u

    800 – Karel de Grote wordt tot keizer gekroond.

  • 1492 – Christoffel Columbus’ vlaggenschip, de Santa María lijdt schipbreuk op Hispaniola. Columbus sticht La Navidad, de eerste Europese nederzetting in Amerika sinds de Vikingen.
  • 1980 – De Vlaamse zanger Louis Neefs en zijn vrouw komen om het leven bij een verkeersongeval.
  • 1991Michail Gorbatsjov, president van de Sovjet-Unie, kondigt zijn aftreden aan. Tegelijkertijd houdt de Unie op te bestaan.

De eerste Nobelprijzen

Op 20 december 1901, precies vijf jaar na het overlijden van de Zweedse wetenschapper Alfred Nobel, werden de eerste Nobelprijzen uitgereikt.

* Alfred Nobel ontdekte rond 1867 het springstof (dynamiet). Dit ontketende een revolutie in mijnbouw, wegenbouw en tunnelaanleg.

* Daarnaast deed hij nog andere ontdekkingen.

* Bij zijn dood had hij 355 patenten op zijn naam staan.

* Het succes van het dynamiet en enkele andere uitvindingen, maakten van Nobel een rijk man. Hij vestigde in elk continent een bedrijf.

* Toen hij in 1896 stierf aan een beroerte had hij 32 miljoen Zweedse kronen op zijn bankrekening staan.

* Nobel bepaalde in zijn testament dat van de rente van zijn kapitaal elk jaar vijf Nobelprijzen moesten worden uitgereikt voor natuurkunde, scheikunde geneeskunde, literatuur en voor de vrede.

* De prijzen waren volgens zijn testament beschikbaar voor “hen die in het afgelopen jaar aan de mensheid het grootste nut hebben verschaft”.

1 2 3 4 5 94