GIGANTISCHE BOTSING …

Pakweg 460 miljoen jaar geleden bevroor de aarde. De zeeën veranderden in ijsvlaktes en aangezien bijna al het leven zich nog in het water afspeelde, stierf 85 procent van de soorten uit.

* Oorzaak daarvan moet een gigantische botsing geweest zijn in de planetoïdengordel  tussen Jupiter en Mars.

Knipsel6984* Een stuk rots van pakweg 150 kilometer doorsnee (tekening hiernaast)  is daarbij uiteengevallen en heeft zich als een immense stofwolk in het binnengebied van het zonnestelsel verspreid, het gebied waarin ook de aarde zich beweegt.

* Een deel van het zonlicht werd tegengehouden en een ijstijd op gang gebracht

* Birger Schmitz van de Lund University Sweden vond daarvoor bewijzen in het zuiden van Zweden. Een bepaalde Zweedse berg bevat immers een sedimentlaag uit die periode.

*Dat gesteente bevat veel helium. Buitenaards stof, bestookt met helium door de zonnewind, verspreidde zich miljoenen jaren lang en zorgde voor een zeer geleidelijk afkoeling van de aarde. De meeste soorten dieren en planten stierven af. Een vrij groot aantal paste zich door die geleidelijkheid evenwel aan.

* De aanvankelijk warme aarde veranderde in een wereld met ijskappen op de polen en met gematigde regio’s. De diversiteit van het leven kreeg een geweldige oppepper.

° Veel later, zowat 66 miljoen jaar geleden, maakte een meteorietinslag een einde aan de dino’s, waarna het leven slechts met moeite overeind krabbelde.

(met dank aan space.com)

WEERMAN FRANK …

… legt hieronder uit waarom vandaag 22 september om 21u21 de astronomische herfst begint. Even drukken op rood en Frank vertelt nog meer, veel meer zelfs, voor lezers die de meest onmogelijk vragen hebben over het  item.

° De astronomische seizoenen zijn gebaseerd op de baan van de aarde om de zon. De schuine stand van de aardas t.o.v. het vlak waarin we rond de zon draaien zorgt er voor dat de maximale hoogte van de zon boven de horizon sterk varieert in de loop van het jaar.

° Op het ogenblik dat de zon in de loop van maart loodrecht inviel op de evenaar, begon bij ons de astronomische lente. In 2021 was dat op 21 maart om 10u37 uur.

° De astronomische zomer begon op 21 juni 2021 om 05u32. De noordpool kreeg lange dagen en korte nachten.

* De astronomische herfst begint vandaag 22 september 2021 om 21u21. Dag en nacht duren even lang.

° De astronomische winter begint op 21 december 2021 om 16u59. De zuidpool baadt de hele dag lang in de zon. Op de noordpool is het continu nacht. In het noordelijk halfrond zijn de dagen kort en de nachten lang. Op het zuidelijk halfrond is het net andersom. Meer informatie over de astronomische seizoenen vind je …

° De astronomische seizoenen beginnen dus niet altijd mooi op een 21-ste. Meer zelfs, de astronomische herfst is in onze tijdrekening nog nooit begonnen op 21 september!

° Voor weerkundigen is het moeilijk om te werken met seizoenen die niet beginnen op vaste dagen van het jaar. En dus hebben ze het zich gemakkelijk gemaakt.

°° De weerkundige seizoenen beginnen altijd op de 1-ste van de maand: 1 maart, 1 juni, 1 september en 1 december. Makkelijk om te rekenen.

  • Meer informatie over de weerkundige seizoenen vind je hier

INDIAN SUMMER

Zowel gisteren als eergisteren was het vrij warm, met veel zon, hier en daar tot 22 à 23 graden. Vorig jaar scoorden we zelfs de hoogste temperatuur ooit in september. Een nazomertje, of een “Indian summer”. Wat is dat eigenlijk, een “Indian summer”? Het ultieme herfstgevoel, voor veel mensen.

Knipsel55874* “Een oudewijvenzomer, een “Indian summer”… eigenlijk komt het allemaal op hetzelfde neer”, zegt VRT-weerman Frank Deboosere.  “De zomer die zich nog eens een laatste keer laat zien, meer dan dat is het niet. Gewoon, een paar dagen in september, oktober, november waarop de zon volop schijnt en het zomers aanvoelt.”

* “Begin september kunnen we makkelijk nog tot 25 graden halen. Tegen eind september is dat 20 tot 25 graden. We hebben zelfs begin oktober al verschillende keren temperaturen tot 25 graden gemeten. Heel uitzonderlijk was het zelfs in november nog 20 graden.”

* De oorspronkelijke Amerikaanse bevolking in het oosten van de VS gebruikte die opstoot van de zomer om nog een laatste keer te  jagen en te oogsten en voorraden voor de lange koude winter op te slaan. De kolonisten merkten al snel waarom: de verzengende hitte in de zomermaanden maakte het werk niet bepaald makkelijker.

* Een “Indian summer” of een nazomertje zo je wil, is niet meer dan een gevoel. De laatste keer nog die warmte en de zon voelen, voor die lange, sombere, koude wintermaanden aanbreken.  Die aangename, rustige heropleving van iets dat op zijn einde aan het lopen is, zo wordt “Indian summer” ook figuurlijk gebruikt.

Ötzi de ijsmummie

Op 19 september 1991 (vandaag exact 30 jaar geleden) ontdekte het Duitse echtpaar Simon, twee fervente wandelaars, in de Ötztaler Alpen het buitengewoon goed bewaarde gemummificeerde lichaam van een man die omstreeks 3.300 voor Christus leefde. Op basis van de vindplaats werd de mummie Ötzi genoemd.

* De mummie lag op de Hauslabjoch in een rotskommetje aan de rand van de Niederjochferner gletsjer aan het einde van Ötztal. De vindplaats ligt op de grens van Oostenrijk en Italië op een hoogte van 3.210 meter.

* Ötzi is vermoedelijk gestorven door een jachtongeval of in een gewapend conflict. In zijn borstkas bij de linkerschouder zat een vuurstenen pijlpunt. Die ontdekte men pas een jaar na de vondst van de mummie. De schacht van de pijl was verwijderd maar de pijlpunt is blijven steken.

* Het schot van de pijl was waarschijnlijk niet meteen dodelijk, maar heeft vermoedelijk wel enkele uren of dagen in combinatie met uitputting tot zijn dood geleid.

* Otzi zou ongeveer 45 jaar geweest zijn, vrij oud voor die tijd. Hij had een tenger postuur en woog zo’n vijftig kilo

Weetjes en feiten

  • Ötzi leefde omstreeks 3.300 voor Christus en strijdt met de Egyptische mummie Ginger om de titel ‘oudste menselijke mummie’.
  • In het darmstelsel van Ötzi bevonden zich de resten van twee soorten voedsel die hij kort voor zijn dood heeft gegeten: een stuk edelhertenvlees en een tarwesoort.
  • Ze zeggen dat er een vloek ligt op Ötzi! Een aantal mensen die direct of indirect bij het onderzoek en de vondst betrokken waren, is een tijdje  later overleden…
  • Meneer Simon, met zijn vrouw vinder van de ijsmummie, is in een ravijn gevallen en dagen later pas gevonden. De leider van het forensisch onderzoek is kort na dit onderzoek omgekomen door een auto ongeval. Een bergbeklimmer die rondleidingen gaf op de vindplek van Ötzi kwam om door een lawine en zo zijn er  nog verhalen van overledenen die te maken hadden met de vondst of het onderzoek. Waar of niet waar, wie zal het zeggen…
  • Het echtpaar Simon moest dus zelfs een gerechtelijke procedure beginnen om erkend te worden als de legitieme vinders. Helmut Simon overleed in 2004 op 67-jarige leeftijd na een val in een ravijn. Hij werd acht dagen later pas gevonden.
  • In 2008 kende de rechtbank aan mevrouw Simon 150.000 euro vergoeding toe.  Na een nieuw proces werd dit  bedrag in 2010 verhoogd naar 175.000 euro.
  • Acteur Brad Pitt heeft een tatouage van de contouren van de ijsmummie op zijn onderarm.
  • Een Oostenrijkse popartiest vernoemde zich naar Ötzi: DJ Ötzi, deze scoorde met ‘Anton aus Tirol’ een carnavalshit in de jaren ’90.

Ötzi museum

° De mummie werd eerst naar Innsbruck (Oostenrijk) gebracht. Toch is hij nu te bekijken in het Zuid-Tiroler archeologiemuseum in Bolzano (Italië). Gewoon omdat de vindplek een aantal meter over de grens van Italië bleek te liggen. Voor meer informatie over het archeologiemuseum in Bolzano ga naar: www.iceman.it 

PEST IN VLAANDEREN

lazen we in ‘de Almanak’ , maar we neusden verder en vonden … weinig. Toch even proberen …

  • De epidemie ontrolde zich in de jaren 1348-1350 als een onstuitbare vloedgolf over Europa en vaagde daarbij zo’n derde van de Europese bevolking weg. De Zwarte Dood hield lelijk huis onder de mensen,maar liet vee, akkers en geld ongemoeid.
  • Na de eigenlijke ‘Zwarte Dood’-epidemie van 1347-50 werd Europa geteisterd door nieuwe golven in de jaren 1361, 1368, 1371, 1375, 1390 en 1405.

***  Breugel schilderde het gebeuren hierboven … goed 200 jaar later

 

  • En wat lezen we in “De Bourgondiërs” van Bart Van Loo ? …

* ‘Bij aanvang van 1348 was de pest in Marseille aan land gekomen. De helft van de Parijse bevolking werd weggemaaid en de epidemie raasde noordwaarts.

* In Vlaanderen sprak men van de haestighe ziekte of simpelweg  gadoot.

* De pest ging feller tekeer bij de armen, maar spaarde de rijken ook niet.

* Franse geleerden wezen naar merkwaardige planeetstanden, maar voor de meeste stervelingen was het God zelf die zulke Bijbelse plaag had ontketend.

* Halfnaakte boetelingen doken op in de straatbeelden en kastijden zich met van ijzeren punten voorziene zwepen. Zonder veel resultaat.

* Een zondebok zou voor een grote verlossing zorgen: Joden zouden fonteinen waterputten hebben vergiftigd.

* Vanaf Antwerpen over Brussel , Basel, Keulen, Frankfurt … , maar ook in het Bourgondische Beaune werden Joden simpelweg uitgeroeid of hardhandig verjaagd. Dat ook zij aan de pest stierven deed niet ter zake.

°° Ratten en vlooien waren zulke vertrouwde metgezellen dat niemand er ook maar een halve seconde aan dacht dat zij wel eens de overbrengers van de pest konden zijn …

WIJNBOUWERS EN KLIMAAT

Onder wijnbouwers vind je geen klimaatontkenners. De gemiddelde wijnliefhebber zou kunnen denken: hoe warmer het klimaat, hoe beter voor de wijn. Maar dat is niet zo.

Knipsel001° Een van de befaamdste wijnbouwers van Bourgogne, Jaques-Frédéric Mugnier, zegt:

‘Gemiddeld oogsten we drie weken vroeger dan dertig jaar geleden. Als dat zo verdergaat, oogsten we binnenkort rond half augustus.’

° Dat betekent dat de rijpingscyclus van onze druiven korter wordt. Die verkorting is een groot probleem. Want als druiven te snel suikers opbouwen, hebben de aroma’s en tannines (bitterstoffen in schil en pitten) van de druif niet de nodige tijd om ook tot volle rijpheid te komen.

° De wijnbouwer staat dan voor een dilemma. Ofwel oogst hij meteen, maar riskeert hij een monotone wijn met bittere afdronk. Ofwel wacht hij nog op de rijpheid van aroma’s en tannines, maar dan krijgt hij te veel suiker in verhouding tot de zuren, met een overrijpe, zoete, alcoholische wijn als gevolg.

* Alleen in een evenwichtig klimaat kunnen druiven evenwichtig rijpen, en kunnen wijnen harmonieus en evenwichtig zijn. Het huidige klimaat in België leent zich daartoe. Onlangs nog werd een Belgische wijn gekroond als de beste (méthode) Champagne.

° Overal in Europa kijken gevestigde wijndomeinen daarom nu al uit naar koelere plekken om nieuwe wijnstokken aan te planten: hoger gelegen, dichter bij de zee, of op noordelijke hellingen. Ze houden er rekening mee dat ze hun huidige wijngaard vroeg of laat zullen moeten opgeven.

° Teveel zon en warmte kunnen een nog groter probleem veroorzaken dan onevenwichtige wijnen: ze kunnen de rijping van de druiven volledig blokkeren. Extreme weersomstandigheden, zoals hagel en storm kunnen wijngaarden geheel of gedeeltelijk vernietigen. Nee, onder wijnbouwers zul je geen klimaatontkenners vinden.

DE VLUCHT NAAR AMERIKA

Tussen 1820 en 1924 streken bijna 36 miljoen mensen neer in de VS. De overgrote meerderheid kwam uit Europa.

° Het gebruik van grote stoomschepen (versie Titanic), met een derde klasse-afdeling voor minder gegoede passagiers, heeft de uittocht van de landverhuizers ongetwijfeld versneld en vergemakkelijkt.

° De overtocht verliep evenwel vaker met ongeschikte, slechte schepen, de zogenoemde coffin ships, en was niet zonder risico. Zo’n 10 tot 20% van de emigranten overleefde de reis niet, bij gebrek aan … eten.

° Die massa landverhuizers koos uiteraard niet zomaar voor Amerika omdat de overtocht makkelijker en goedkoper werd. Ze hadden doorgaans betere redenen om huis en haard de rug toe te keren.

° In het 19e-eeuwse Europa ging het immers heel vaak om gebrek aan landbouwgrond (ingepalmd door vooral protestantse rijkelui) en de daarmee gepaard gaande plattelandsarmoede. Dat was de drijvende factor achter het vertrek van miljoenen Duitsers, Denen, Zweden, Ieren, Schotten en Italianen.

° Voor anderen speelden politieke, sociale of religieuze spanningen een rol. Miljoenen joodse onderdanen van het Russische tsarenrijk bv. gingen op de loop voor de toenemende vervolging en de regelrechte pogroms waarvan ze het slachtoffer werden. Honderdduizenden joden scheepten in op de Red Star Line-schepen in Antwerpen.

° De katholieke Ieren werden niet enkel door de noodlottige aardappelrot (tussen 1845 en 1855) van hun groene eiland verjaagd, maar ook door het strakke feodale systeem waarin de Britse landadel de vruchtbare grond monopoliseerde.

° Voor Nederlandssprekende emigranten uit de 19e eeuw waren religieuze conflicten en afscheuringen zowat de hoofdreden om hun vaderland te verlaten. Soms deden ze dat in omvangrijke groepen, o.l.v. manhaftige en autoritaire dominees, en stichtten dorpen met benamingen uit het thuisland. Andere migranten kozen voor bestemmingen in Brazilië of Argentinië.

° De keuze voor de Verenigde Staten werd bepaald door de kansen en voordelen die de VS aantrekkelijk maakten. In de eerste plaats de beschikbaarheid van land, want de trek naar het Westen was nog in volle gang.

° Voor religieus geïnspireerde groepen was het vooral de ongewone godsdienstvrijheid. In de VS werd er niet gekeken op een kerkgemeenschap meer of minder. Amerika was een bruisend religieus laboratorium waar nieuwe liturgische en theologische variaties vrijuit mochten worden bedacht en beoefend.

° Bij immigranten in het 19e eeuwse Amerika wordt vooral aan Ieren of Italianen gedacht. De eerste groep omvatte zo’n 5 miljoen migranten, de tweede groep telde 4 miljoen mensen – telkens enkel in de eerste generatie! Enorme mensenzeeën…

° Toch waren de Duitse landverhuizers nog talrijker, en ook in de Scandinavische landen kwam een gigantische uitstroom op gang. Die noorderlingen kwamen vooral in de noordelijke staten terecht.

° De Ieren, in hongernood gedreven door 5 opeenvolgende jaren van mislukte aardappeloogsten, bouwden in het nieuwe land een nieuw leven op. De gevolgen van de Ierse migratie waren in Ierland desastreus.

° De achterblijvers bleven een poosje gelaten bij de pakken zitten maar zouden zich nog geen eeuw later toch onafhankelijk van Groot-Brittannië laten verklaren. Een ander verhaal.                 (met dank aan Historiek)

De herfst begint op 1 én op 22 september

Op de ongemakkelijke banken van de lagere school leerden we destijds dat de herfst op 21 september begint. Net als ook de andere seizoenen op een 21 beginnen. Fout natuurlijk, wel gemakkelijk om te onthouden.

* Dit jaar begint de astrologische herfst op woensdag 22 september en duurt tot dinsdag 21 december. Voor de meteorologisch ingestelde weerkundigen begint het derde seizoen echter al op 1 september.

* De voorbije jaren startte de astro-herfst op 22 of 23 september. In de Gregoriaanse kalender is de astro-herfst nog nooit begonnen op 21 september.

* De herfst begint officieel pas op het moment dat de zon loodrecht op de evenaar staat. Op dat moment duren dag en nacht even lang. Maar de aardas staat niet recht, ze wijst naar de Poolster. Dat wil zeggen dat de aarde schuin staat in relatie tot de zon in een hoek van ongeveer 23 graden. Precies omwille van die schuine stand zijn dagen en nachten niet even lang.

* Die schuine stand kwam er omdat de aarde heel erg lang geleden in botsing kwam met een ander hemellichaam en uit koers werd geslagen. Die botsing zou trouwens ook het bestaan van de maan kunnen verklaren als stuk van de aarde. Geologische ontdekkingen op aarde en maan wijzen in die richting. Ze lijken helemaal identiek.

***  Weerkundigen hebben het over 1 september als start van de meteorologische herfst en 30 november als einddag. Handig om  te rekenen en statistieken te maken. Een ‘gemakkelijkheidsoplossing’ als het ware.

* Dat is trouwens al sinds 1780 zo, toen de Societas Meteorologica Palatina een internationale afspraak maakte om steeds drie opeenvolgende kalendermaanden als één seizoen te beschouwen. Niet omdat er één of andere wetenschappelijke verklaring voor is. Het rekent gewoon gemakkelijker.

* De meteorologische seizoenen zijn vastgelegd op basis van een internationale overeenkomst. Deze seizoenen beginnen op volgende vaste data: 1 maart – lente / 1 juni – zomer / 1 september – herfst / 1 december – winter

 * Steeds worden drie opeenvolgende kalendermaanden als één seizoen beschouwd. Ze beginnen steeds op de eerste dag van de eerste maand en eindigen op de laatste dag van de derde maand.

* De astronomische seizoenen hebben daarentegen geen vaste data omdat ze afhankelijk zijn van de stand van de zon. Deze seizoensindeling is gebaseerd op de positie van de aarde ten opzichte van de zon. De seizoensverschillen ontstaan door de schuine stand van de as waar de aarde om draait.

** In de herfst valt de natuur a.h.w. stil. Van de lange dagen vol licht en groei glijden we langzaam maar zeker af naar de periode van echt korte dagen en een schijnbaar dode natuur. Bij gebrek aan licht houden de planten het ook een tijdje voor bekeken. Het wachten is nu op zowat  half januari eer we weer iets merken van alweer een nieuwe lente en een nieuw geluid.

VERWOESTENDE KRAKATAU

In de nacht van 26 op 27 augustus 1883, vandaag 138 jaar geleden, maar o nog zo fris in het collectieve geheugen geprent, vond dé grote uitbarsting van de Krakatau plaats. De berg rees op, scheurde open en stortte in, waarna de zee in het gapende gat stroomde. Het gevolg was een catastrofale explosie.

Knipsel Krakatau* Er ontstond meteen een tsunami … tot 30 meter hoog. Vloedgolven overspoelden de kusten van Java en Sumatra. Ruim 36.000 mensen verloren het leven. Complete steden en dorpen werden weggespoeld. De uitbarsting ging met zoveel geweld gepaard dat de trommelvliezen van zeelui in de buurt barstten. Het gebrul en geknal was hoorbaar tot in Australië.

* De schokgolven in de atmosfeer waren zo krachtig dat ze zeven keer geregistreerd werden. In totaal gingen de golven 3½ keer de aarde rond.

* Er rees een aswolk uit de berg die 50 kilometer hoog steeg en de omgeving in diepe duisternis dompelde. Door de enorm grote hoeveelheid stof die in de atmosfeer terechtkwam, daalde het volgende jaar de gemiddelde temperatuur wereldwijd met 1,2 graden Celsius.

ANAK KRAKATAU

data39664281-d75190** Op 22 december 2018 vond er weer een tsunami in de Straat van Soenda plaats die de westkust van Java trof en honderden doden eiste, het gevolg van een uitbarsting van de Anak Krakatau, overblijfsel van de grote berg uit 1883, en een daaropvolgende onderzeese aardverschuiving.

DE SCHREEUW

** In 2003 beweerden Amerikaanse astronomen onder leiding van Donald W. Olson, dat de buitengewoon rode hemel op het schilderij De Schreeuw (geschilderd in 1893 door de Noorse schilder Edvard Munch) geïnspireerd was door de uitbarsting van de Krakatau in 1883. De uitbarsting zorgde namelijk voor opmerkelijke zonsondergangen in de hele wereld.

* Meer weten? Op rood drukken! Wikipedia vertelt er alles van.

dode zee verzandt

De Dode Zee wordt in de Bijbel ook wel Zoutzee genoemd. De diepst gelegen zee op Aarde. De zee speelt een belangrijke rol in de (Bijbelse) geschiedenis.

* Op de berg Massada had koning Herodes een paleis. Op dezelfde berg Massada sloegen de Joden de hand aan zichzelf om te voorkomen dat zij in de handen van de Romeinen vielen.

* Aan de oostzijde, in Jordanië, ligt de berg Nebo, waar Mozes begraven werd. In Qoemran werden de beroemde zogeheten “Dode Zeerollen”gevonden (zie bij Qoemran). Even ten noorden van de Dode Zee ligt Qasr el-Yahud, een plek  aan de Jordaan  waar christenen zich , in navolging van Jezus, door de eeuwen heen lieten dopen.

* In de Dode Zee zelf is echter geen enkele vorm van leven mogelijk. Water stroomt alleen maar de Dode Zee in, maar stroomt er niet meer uit.

* Rondom de zee wemelde het van leven. Het gebied ligt op de route van trekvogels uit Europa die in Afrika overwinteren. Honderden soorten vogels worden hier geteld. Er kwamen ook vele unieke plantensoorten voor.

* In onze tijd droogt de Dode Zee snel en zeker op. Het waterpeil zakt elk jaar een meter. Hoe dat komt ? Omdat Israël, Jordanië en Syrië het Jordaanwater grotendeels aftappen voor de landbouw… Syrië en Jordanië  bouwden immers een dam in de Yarmoek, de belangrijkste toevoerrivier van de Jordaan.

* Daardoor ontving de  Dode Zee 15 jaar geleden nog maar 5 % van het water dat ze nog kreeg in de jaren vijftig.

*  Bovendien is het nu al zo vervuild door rioolwater en afvalwater van de industrieën, dat het ongeschikt is om er in gedoopt te worden. Vroeger lieten jaarlijks ongeveer 100.000 mensen zich in de Jordaan dopen.

**  Toen Jezus werd gedoopt in de Jordaan door Johannes de Doper was het water nog heel schoon en fris. Een schril contrast met wat er nu gebeurt … Kijk maar.      (dank zij het speurwerk van Boni Peeters)

1 2 3 8