Kaap de Goede Hoop

Kaap de Goede Hoop – Foto: NASA

 

 

Op 7 augustus 1795 verliest Nederland de Kaapkolonie in het uiterste zuiden van het huidige Z.Afrika aan de Britten. Nederland delft het onderspit in de Slag om de Muizenberg.

* Kaap de Goede Hoop werd in 1486 ontdekt door de Portugese zeevaarder Bartolomeus Diaz. De Portugees noemde de plek Stormkaap.

* Dertien jaar later werd de kaap voor het eerst gerond door zijn landgenoot Vasco da Gama (1469-1524). De Portugese koning Johan II veranderde de naam in Kaap de Goede Hoop omdat hij hoopte dat via de kaap snel een doorvaart naar Indië zou worden gevonden.

* De Nederlanders arriveerden in 1652 in Kaap de Goede Hoop. Namens de Vereenigde Oostindische Compagnie (VOC) vestigde Jan van Riebeeck (1619-1677) er toen een verversingsnederzetting voor schepen die onderweg waren naar Indië. Het was de eerste Europese kolonie in Zuid-Afrika.

Jan van Riebeeck landt bij de Tafelbaai, april 1652. Schilderij van Charles Bell (1813-1882)

* Oorspronkelijk was het niet het plan van de VOC om bij Kaap de Goede Hoop een kolonie te vestigen. Aangezien de bewoners van het fort de behoefte hadden om zelf land- en tuinbouwproducten te gaan verbouwen, stelde de VOC in 1657 ongeveer twintig boeren in de gelegenheid zich rond het fort bij Kaap de Goede Hoop te vestigen.

* Van Riebeeck bleef de kolonie leiden tot 1662. Toen hij vertrok bestond de kolonie uit ongeveer 130 personen. Hij wordt vaak gezien als de grondlegger van de Nederlandse volksplanting waar de latere blanke boerenbevolking van Zuid-Afrika uit voortgekomen is.

* Nederland verloor de heerschappij over Kaap de Goede Hoop op 7 augustus 1795 tijdens de Slag om Muizenberg aan Britse troepen onder leiding van James Henry Craig. De overmacht van de Britten was enorm.

* Bij de Vrede van Amiens in 1803 kreeg het Bataafs Gemenebest de Kaapkolonie nog terug. Drie jaar later kregen de Britten de Kaapkolonie echter definitief in handen na de Slag van Blaauwberg.  (met plezier gelezen in ‘Historiek’)

DE IJZEREN LONG

Op 29 juli 1927 werd de eerste ‘ijzeren long’ in gebruik genomen. De ademhalingstank werd ontwikkeld door de medische-onderzoekers Philip Drinker en Louis Agassiz van de Harvard Universiteit.

* Het apparaat was in de eerste plaats bedoeld voor slachtoffers van het poliovirus. Veel mensen die aan deze ziekte leden, raakten verlamd waardoor ze niet meer zelfstandig konden ademhalen en stikten. Wie deze fase overleefde herstelde meestal volledig. Herken hierin het huidige covid-19.

* De medische wereld zag daarom de noodzaak in van een apparaat dat de ademhaling van zieken op gang kon houden tot de patiënt weer zelfstandig kon ademen.

* Drinker en Agassiz ontwikkelden een tank die dit kon. (foto r) De patiënt stak met het hoofd uit de tank die met een rubberen afsluiting luchtdicht werd gemaakt.

Vervolgens werd er lucht uit de tank gehaald om negatieve druk te creëren. De borstkas zette uit en een ademhaling werd gesimuleerd.

* De ‘ijzeren long’ werd een groot succes. Tijdens de polio-epidemieën van de jaren veertig en vijftig redde het apparaat duizenden mensen het leven.

(gelezen/bijgewerkt uit Historiek)

De gebroeders Montgolfier

De gebroeders Montgolfier en hun heteluchtballon (1783)

De demonstratie in Annonay, juni 1783

De broers Joseph Michel Montgolfier (1740-1810) en Jacques Étienne Montgolfier (1745-1799), zijn de uitvinders  van de heteluchtballon.

* Op 4 juni 1783 lieten ze voor het eerst in het openbaar een ballon opstijgen in hun woonplaats Annonay.

* De ballon had een doorsnede van negen meter en werd vanaf een platform waar een vuur werd gestookt de lucht in gestuurd.

* Na enige tijd steeg de onbemande ballon tot bijna twee kilometer hoogte. Hij kwam uiteindelijk achthonderd meter vanaf de plek van lancering weer op de grond terecht. Het nieuws van de geslaagde demonstratie verspreidde zich snel. (met dank aan Historiek)

Lees hier meer over de ontwikkeling van de heteluchtballon
Zie ook: Lijst van uitvindingen

JUNI  EN DE OERKNAL

Vandaag begon juni , de rozen- of weidemaand. Juni is genoemd naar de Romeinse godin Juno , de vrouw van Jupiter. Zij is de godin van het zuivere licht , vooral van het licht van de maan. Zij waakt over de vrouw als echtgenote en als moeder. Kalmte en waardigheid kenmerken haar karakter en haar huwelijksleven.

* De dagen lengen nog tot 21 juni, het begin van de meteo-zomer. 21 juni is tevens de langste dag van het jaar.

 

de  OERKNAL  of  BIG BANG

* Oerknal of big bang is de populaire benaming van de kosmologische theorie die op basis van de algemene relativiteitstheorie van Einstein aannemelijk maakt dat 13,8 miljard jaar geleden het heelal ontstond uit een enorm heet punt (ca. 1028 K), met een bijna oneindig grote dichtheid, ofwel een singulariteit. Verre van simpel, lijkt me.

* Grondlegger van de oerknaltheorie is de Leuvense hoogleraar en priester dr. Georges Lemaître.

* De oerknaltheorie is een theorie , nog geen echt bewezen werkelijkheid, over het ontstaan van het heelal. Voor de toekomst van het heelal zijn er een aantal mogelijkheden:

  • Het heelal zal eeuwig uitdijen en deze uitdijing zal zich in een versneld tempo voortzetten (big rip). Of …
  • De uitdijing van het heelal zal afgeremd worden door de zwaartekracht, en daardoor na verloop van tijd instorten, exact zoals bij de oerknal maar dan achteruit (big crunch). Of …
  • Het heelal zal eeuwig uitdijen en de warmte-energie in het heelal zal steeds verder verspreid raken, waardoor het steeds kouder en kouder wordt (big chill). Of …
  • Het heelal zal uitdijen, maar er zijn meerdere ruimten die dat ook doen en zo elkaar op den duur kruisen.
  • Dit hangt nauw samen met het idee van een multiversum. Er ontstaan nieuwe centra, waar materie zich opnieuw samenvoegt, en waar zodoende ook nieuwe oerknallen kunnen ontstaan.
  • Zo ontstaat er een soort “superheelal”.

* Wat betekenen wij in dat heelal, op deze planeet? Wellicht niet zo erg veel. Veel minder dan we durven te denken. Omwille van de inslag van een reuzengrote meteoor zowat 66 miljoen jaren geleden, die een einde maakte aan de grote sauriërs, konden wij beetje bij beetje ontstaan uit een minuscuul diertje.

* De eerste mensen kwamen er pas 200 000 jaar geleden in hun oervorm. Bekeken in het licht van de kosmos enkele seconden voor 12 dus. Of de mensheid nog veel toekomst heeft, zal ze voor een deel zelf moeten bepalen.

* Geen prettig vooruitzicht in de huidige stand van zaken met oorlogen alom en pandemieën allerlei op de loer. De mens als dé grote agressor en als oorzaak van zijn eigen ondergang … Het kan.

Houston, we’ve had a problem

Lanceerdatum: 11 april 1970  Commandant: James Lovell  CM-piloot: Jack Swigert
LM-piloot: Fred Haise  Command module: Odyssey  Lunar module: Aquarius  Geplande landingsplaats: Fra Mauro

* De missie van de Apollo- 13 begon slecht. Enkele dagen voor de start kreeg Charles Duke (later Apollo-16) de rode hond. Men vreesde dat hij de Apollo-13 bemanning ook had besmet.

* Duke werd dus vervangen door Swigert. Bij de start viel een motor van de tweede trap uit, waardoor de andere vier langer moesten werken.

* Geen nood, want toen de Apollo-13 werd gelanceerd leken de maanvluchten al routine te worden.

* 46 uur na het vertrek zei Joe Kerwin in het vluchtleidingscentrum nog: “Het schip lijkt in goede conditie te zijn. We vervelen ons dood hier.”

*** Negen uur later, op 13 april, explodeerde een zuurstoftank in de SM.

* Die zuurstof diende niet alleen om te ademen, maar ook voor elektriciteitsproductie in de brandstofcellen en voor water, een bijproduct van deze cellen.

* Na de ontploffing liet James Lovell weten: “Houston, we’ve had a problem out here.” Hij keek naar buiten en ging verder: “We are venting something out into the … into space. It’s a gas of some sort.”

* Het was zuurstof uit de tweede en enige overgebleven zuurstoftank. Lovell, Swigert en Haise zaten dus op 322 000 km van de aarde in de problemen.

* Het eerste probleem om op te lossen was de dalende zuurstofvoorraad en elektriciteitstoevoer in de CSM.

* Men besloot om de hele CSM stil te leggen en de LM als reddingssloep te gebruiken. Die was ontworpen om twee man een dag of drie in leven te houden. Voor drie man was er niet genoeg energie.

* Om het toch uit te houden moest onder meer de verwarming uit. De temperatuur zakte hierdoor tot bijna het vriespunt. Ook ontstond er een probleem met de luchtzuivering. Die was eveneens berekend op 2 astronauten.

* Men moest de filters van de LM vervangen door die van de CM.

*Spijtig genoeg hadden die niet dezelfde vorm (LM en CM waren van verschillende fabrikanten). Met wat karton en plakband kon dit gelukkig opgelost worden.

* Het tweede probleem was de terugkeer naar aarde. Er waren twee mogelijkheden: direct omkeren of het traject rond de maan vervolledigen. Bij de tweede mogelijkheid wist men niet hoe lang de LM het zou uithouden.

* Bij de eerste optie moest de motor van de beschadigde SM gebruikt worden om midden in de vlucht om te keren. De motor van de LM was hier immers niet sterk genoeg voor. Omdat men niet zeker was van de toestand van de hoofdmotor, koos men voor optie twee.

* De daalmotor van de LM werd achter de maan met succes afgevuurd en bracht het schip terug richting aarde.

* Het probleem was dat de stuurcomputer van de LM niet overweg kon met een 30 ton zware CSM op sleeptouw. De bemanning moest dus handmatig sturen.

* De navigatiecomputer was ook afgezet, en de astronauten moesten koerscorrecties uitvoeren aan de hand van de sterren en de stand van de aarde.

* Terug in een baan om de aarde moesten ze de LM die hen zo trouw had gediend, verlaten, want die was niet gebouwd voor terugkeer in de atmosfeer.

* De astronauten kropen terug in de verlamde CM en stootten de LM en de beschadigde SM af. Pas toen konden ze zien hoe zwaar die eigenlijk beschadigd was.

* Er was nog even vrees dat het hitteschild beschadigd was bij de explosie, maar dat bleek vals alarm te zijn.

* Vier dagen na de explosie kwam de Apollo-13  op 17 april terecht in de Stille Oceaan, nabij Samoa. De astronauten waren moe en ziek, maar hadden het overleefd.

 

 

Of 13 een ongeluksgetal is?   Voor de astronauten van Apollo 13 blijkbaar niet …(gratis vrije foto’s)

pasen en het paaseiland

De Nederlandse ontdekkingsreiziger Jacob Roggeveen werd wereldberoemd door zijn ontdekking van het Paaseiland in de Grote Oceaan.

* De West-Indische Compagnie (WIC) gaf Roggeveen in 1721 toestemming een reis naar het onbekende Zuidland te maken en gaf hem drie schepen mee: de Arend, Thienhoven en Afrikaansche Galey. Op 1 augustus 1721 begon de ontdekkingsreis.

* Roggeveen voer om Kaap Hoorn en belandde in de Grote Oceaan. Hij bezocht de Fernandez eilanden en bereikte op 5 april 1722 Paaseiland. De Zeeuw gaf het de naam Paasch-Eyland omdat hij het ontdekte op paaszondag. Voor zover bekend is hij de eerste Europeaan die het eiland bezocht.

* Op het eiland, beroemd om zijn opvallende stenen beelden (moai), zag Roggeveen twee bevolkingsgroepen: Polynesiërs en ‘blanken’. De blanken waren de Langoren, ook wel Hanau Epe genoemd. Roggeveen en zijn bemanning onderzochten het eiland en constateerden dat Paasch-Eyland niet het Zuidland was waar ze naar op zoek waren.

* Zeven dagen later, op 12 april 1722 vervolgde Roggeveen zijn reis. Via de Tuamotu-Archipel, Genootschapseilanden en Samoa voer hij naar Batavia. Onderweg ging het schip Afrikaansche Galey verloren.

* Roggeveen moest na enige tijd constateren dat hij niet was geslaagd in zijn missie. Zuidland was niet ontdekt.

* Aangekomen in Batavia werden de schepen in beslag genomen en de bemanningsleden, inclusief Roggeveen, in het gevang gegooid. De Zeeuw en zijn bemanning werden na enige tijd op een retourvloot teruggestuurd naar huis. Gedaan met ontdekkertje spelen.

* Jacob Roggeveen arriveerde op 4 juli 1723 op Texel, een eiland dat overigens ongeveer zo groot is als het Paaseiland dat hij ontdekte, en reisde vervolgens naar Middelburg.

* Hoewel hij een eiland had ontdekt was zijn missie mislukt. Veel eer viel hem in eigen land niet ten deel. Hij had het Zuidland niet gevonden. In Middelburg hervatte Roggeveen zijn oude werk. Roggeveen overleed op 31 januari 1729.

*** (foto) Jacob Roggeveen – Het kunstwerk van Peter de Jong heeft een nieuwe plek in Middelburg. © Dirk Jan Gjeltema

huygens ziet Titan (1655)

Titan

Op 25 maart 1655 ontdekt de Nederlandse astronoom en wis- en natuurkunde Christiaan Huygens Titan, de grootste maan van de planeet Saturnus.

De zoon van de bekende dichter en diplomaat Constantijn Huygens groeit op in een welvarende familie.

Zijn vader zet zoon Huygens op het pad van de wiskunde door hem in contact te brengen met gerenommeerde wiskundigen.

Ook de filosoof René Descartes behoort tot de vriendenkring van de familie.

Huygens studeert tussen 1645 en 1647 rechten en wiskunde aan de universiteit van Leiden en vervolgt zijn studies daarna in Breda.

In 1651 publiceert hij zijn eerste wiskundige artikel, maar stort zich daarna meer op astronomie en de kansberekening.

Zijn belangrijkste astronomische ontdekking volgt in 1655 als hij, met behulp van één van zijn zelf geslepen lenzen, de grootste Saturnusmaan Titan ontdekt.

Huygens, een van de meest invloedrijke Nederlandse wetenschappers uit de geschiedenis, is verder onder meer beroemd door de ontwikkeling van het slingeruurwerk. (Historiek)

Lees ook: Christiaan Huygens ( 1629-1695) – Uitvinder van het slingeruurwerk

Nog op 25 maart:
* 421 De stad Venetië wordt (volgens de legende) samen met de kerk San Giacomo di Rialto gesticht.

1843 – De Thames Tunnel in Londen wordt geopend, de eerste tunnel onder water in de hele wereld.

1969 – John Lennon en Yoko Ono beginnen aan hun eerste Bed-In for Peace in het Amsterdamse Hilton hotel.