William Herschel ontdekt uranus

11 januari – … ligt moeilijk bij ‘het nieuws van elke dag’. Enig nieuws  van betekenis vonden we toch weer bij ‘Historiek’, onze redder in nood bij ons dagelijks lesje geschiedenis … Geniet er van, of probeer het …
Titania, een van de manen van Uranus – Foto: NASA

* Op 11 januari 1787 ontdekt de Britse astronoom William Herschel de eerste twee manen van Uranus. Zes jaar eerder was hij al de eerste die de planeet zelf ontdekte.

* Toen Herschel de planeet ontdekte noemde hij hem Georgium Sidus, naar de Engelse koning George III. Vanwege de ontdekking werd de planeet echter ook wel Herschel genoemd. Vanaf 1850 werd de planeet officieel Uranus genoemd.

* De planeet heeft voor zover bekende 27 natuurlijke satellieten. De eerste twee van deze manen werden op 11 januari 1787 ontdekt door William Herschel. De manen Titania en Oberon.

Verder op 11 januari

  • SiciliëSicilië

    1693 – Sicilië wordt opgeschrikt door een aardbeving met een sterkte van 7,4 op de schaal van Richter, de zwaarste aardbeving ooit in Italië. Ongeveer 60.000 mensen komen om het leven.

  • 1814 – De Slag bij Hoogstraten vindt plaats tussen het Franse leger en geallieerde Pruisische, Russische en Britse troepen. De Fransen worden verslagen.
  • 1820 – In Frankrijk wordt het eerste roestvrij staal geproduceerd.
  • 1935 – De beroemde Amerikaanse vliegenierster Amelia Earhart vliegt als eerste solo over de Grote Oceaan.

  •  

    1942Japan verklaart Nederland de oorlog en valt Nederlands-Indië binnen.

galileo Galileï

De Italiaanse natuur- en sterrenkundige Galileo Galileï stond aan de wieg van de moderne astronomie. Hij ontdekte onder meer de vier grote manen van Jupiter (die ook wel de Galileïsche manen worden genoemd), de schijngestalten van Venus en hij zag als eerste zonnevlekken.

 – een selectie uit – Wander Rooijackers – voor Historiek

* Galileï start in 1581 met een studie geneeskunde aan de faculteit van de Pisa-Universiteit maar stapt al snel over op wiskunde en, iets later, natuurkunde. Hij begint met het bestuderen van pendules nadat hij in de kathedraal van Pisa een hangende lamp heen en weer heeft zien slingeren.

* Galileo Galileï ontdekte dat de slingertijd niet wordt beïnvloed door het gewicht van de slinger, maar door de lengte van de draad waaraan de slinger is opgehangen. Hoe korter de draad, des te sneller de slingerbeweging.

* Dit fenomeen noemt men isochronisme (Grieks: isos = gelijk, chronos = tijd). Galileï’s tijdgenoot Christiaan Huygens zal dit principe gebruiken als verbetering van de slingerklok die hij in 1657 patenteert. De pendel waarmee Galileï het isochronisme ontdekte is vandaag de dag nog te zien in de kathedraal van Pisa.

* Kort daarna kan Galileï aan de slag bij de universiteit van Padua waar hij als hoogleraar tot 1610 wiskundige vestingbouw, meetkunde, mechanica en sterrenkunde doceert. De grootste en meest indrukwekkende ontdekkingen doet Galileï op het gebied van de astronomie.

* In 1609 hoort hij van de uitvinding van de telescoop door  de Middelburgse brillenmakers Zacharias Janssen en Hans Lipperhey. Galileï verbetert ‘de Hollandsche kijcker’ en maakt zijn eigen telescoop die niet drie maar twintig keer kan vergroten en richt deze naar de sterrenhemel.

* Galileï doet de ene ontdekking na de andere. Hij ziet kraters en bergen op de maan en op de zon ziet hij zwarte vlekken: zonnevlekken. Ontdekkingen die allebei in strijd zijn met Aristoteles’ leer die stelt dat de hemelobjecten volmaakt zijn. Als hij iets vreemds opmerkt aan weerszijden van Jupiter roept hij uit: “Ik heb Jupiter in drievoud gezien.”

* Pas in 1656 stelt Christiaan Huygens vast dat Galileï het ringenstelsel van de planeet moet hebben waargenomen. Ook komt de Pisa- astronoom erachter dat de Melkweg een verzameling sterren is en ontdekt hij de eerder genoemde Galileïsche manen van Jupiter en Venus’ schijngestalten.

* Door deze twee laatste constateringen weet Galileï nu zeker wat hij eerder al vermoedde: ook onze planeet (Aarde) draait om de zon en niet andersom. Dat vermoeden blijkt uit een brief uit 1597 aan de Duitse sterrenkundige Johannes Kepler, waarin hij schrijft: ‘De leer van Copernicus lijkt mij meer aannemelijk dan die van Aristoteles’.

* De leer van Copernicus is het heliocentrisme zoals beschreven in zijn manuscript De revolutionibus orbium coelestium (Over de omlopen van de hemellichamen) uit 1530. In de derde eeuw voor Christus was de Griekse astronoom Aristarchos van Samos al tot dezelfde conclusie gekomen.

* Het heliocentrische wereldbeeld staat lijnrecht tegenover het toen gangbare Aristotelische idee van het geocentrisme, dat ook werd beschreven door Plato en Ptolemaus: de aarde is het onbewogen middelpunt van het universum. Ook de almachtige Rooms-Katholieke kerk was het daar mee eens.

* Op 12 maart 1610 publiceert Galileï Sidereus Nuncius (Boodschapper van de Sterren), een boekje van zestig pagina’s waarin hij zijn bevindingen wereldkundig maakt. Het maakt hem beroemd in heel Europa en Cosimo II De Medici benoemt hem tot Filosoof en Wiskundige van de Groothertog van Toscane’.

* Ondanks alle roem die hem ten deel valt is de kerk ‘not amused’. In 1616 wordt  Galileï door de Inquisitie veroordeeld voor ketterij en geloofsdwaling. Hij wordt gedwongen afstand te doen van zijn ontdekkingen en hij mag het Copernicaanse model niet meer propageren.

* Op 12 maart 1610 publiceert hij Sidereus Nuncius (Boodschapper van de Sterren), een boekje van zestig pagina’s waarin hij zijn bevindingen wereldkundig maakt. Het maakt hem beroemd in heel Europa en Cosimo II De Medici benoemt hem tot ‘Filosoof en Wiskundige van de Groothertog van Toscane’.

* Ondanks alle roem die Galileï ten deel valt is de Kerk ‘not amused’. In 1616 wordt hij door de Inquisitie veroordeeld voor ketterij en geloof-dwaling. Galileï wordt gedwongen afstand te doen van zijn ontdekkingen en hij mag het Copernicaanse model niet meer propageren.

* Galileï zelf vindt zijn theorie niet strijdig met de leer van de kerk, die hij zelf ook aanhangt. Integendeel, het toont aan hoe ingenieus de schepping Gods in elkaar zit.

* Galileï lapt het verbod aan zijn laars als hij in 1632 in Florence zijn Dialogo publiceert, een boek waarin duidelijk het heliocentrische wereldbeeld in gespreksvorm wordt verdedigd.

* In oktober van dat jaar moet hij weer voor de kerkelijke rechtbank in Rome verschijnen. Deze veroordeelt Galileï tot levenslang huisarrest en dwingt hem zijn leer voorgoed af te zweren.

* Galileï, 69 jaar oud, schijnt bij het aanhoren van zijn vonnis te hebben uitgeroepen: ‘Eppur si muove’, en toch beweegt zij (de aarde om de zon).

* Galileï neemt zijn intrek in een Florentijns landhuis waar hij zijn belangrijkste boek schrijft: Discorsi e dimontrazioni matematiche intorno a due nuove scienze (Gesprekken en wiskundige bewijzen in twee nieuwe wetenschappen).

* In dit boek herschrijft hij de grondslagen van de mechanica. Het boek wordt naar Nederland gesmokkeld en in 1638 in Leiden uitgegeven door Louis Elzevier

* Op 8 januari 1642 sterft Galileï. De groothertog van Toscane Ferdinando II wil hem begraven op een ereplaats bij zijn vader en andere familieleden in de Basilica di Santa Croce in Florence.

* Paus Urbanus VIII en kardinaal Barberini laten hem echter begraven in een kleine ruimte naast de novicenkapel.

* In 1737 wordt hij herbegraven in het eervolle gedeelte van de kerk waar ook Niccolo Machiavelli en Leonardo da Vinci hun laatste rustplaats hebben.

* In 1992 wordt de naam van Galileo Galileï gezuiverd als paus Johannes Paulus II namens de kerk een excuus uitspreekt en de astronoom wordt erkend als gelovig mens.

van aap tot mens

De Piltdown-mens

-vandaag in Historiek

Onderzoekers buigen zich over de resten van de Piltdown-mens

Op 18 december 1912 wordt in Engeland een schedel gevonden van een oermens: de zogenaamde Piltdown-mens. Later blijkt het om een schedel van een orang-oetan of een andere mensaap te gaan.

Als in 1912 bij het in Engeland gelegen Piltdown (Essex), de resten van een schedel gevonden worden, is de wetenschap een en al oor. De schedel is namelijk vrij ‘modern’ terwijl de restanten van de kaak die korte tijd later op dezelfde plek gevonden worden een zeer aapachtig voorkomen hebben.

Wetenschappers hopen dat ze eindelijk de ontbrekende schakel in de ontwikkeling van de mens hebben gevonden. Charles Dawson is de man die de resten vond en ook  nauw betrokken is bij het paleontologisch onderzoek.

Er wordt lang verder gezocht naar nieuwe fossielen. En inderdaad , er werden nog resten gevonden, maar geen van deze fossielen heeft een moderne schedel met een aapachtige kaak. Sommige wetenschappers beginnen te denken dat de kaak en de schedel van de Piltdown-mens toevallig bij elkaar gevonden zijn, maar dat ze niet bij elkaar horen.

In 1947 blijkt na onderzoek dat schedel en kaak niet bij elkaar horen. Ook blijkt dat de gevonden kaak van de zgn. Piltdown-mens afkomstig is van een orang-oetan of een andere mensaap en dat de gevonden moderne schedel chemisch bewerkt werd om hem er ouder uit te laten zien. Kortom: het blijkt te gaan om een vervalsing.

Wie er achter de vervalsing heeft gezeten is nooit duidelijk geworden. Sommigen wijzen met de beschuldigende vinger naar Charles Dawson. Ook wordt wel de naam van de jezuïet, antropoloog en filosoof Pierre Teilhard de Chardin genoemd. Die vond eerder een hoektand van de zgn. Piltdown-mens. Vermoedelijk zal nooit bewezen kunnen worden wie er achter het bedrog zat.

Wel te verklaren is waarom zoveel wetenschappers aanvankelijk klakkeloos in het bedrog geloofden… Aan het begin van de 20ste eeuw waren veel westerse wetenschappers er nog van overtuigd dat de ontwikkeling van aap naar modern mens in Europa moest hebben plaatsgevonden. Later werd duidelijk dat die ontwikkeling zich voornamelijk in Afrika voltrok…

Röntgenstralen

De Duitse natuurkundige Wilhelm Röntgen is de ontdekker van de naar hem genoemde röntgenstralen. Hiervoor ontving hij in 1901 de allereerste ‘Nobelprijs voor Natuurkunde’

* Wilhelm Conrad Röntgen werd op 27 maart 1845 geboren in Lennep, Remscheid. Hij was de zoon van een ‘textielhandelaar en fabrikant’. Moeder Charlotte Frowein kwam uit Amsterdam.

* Na de lagere school studeerde Wilhelm aan de Ambachtsschool in Utrecht. Daar woonde hij op kamers bij de scheikundeleraar Jan Willem Gunning, die hem op het spoor van de natuurwetenschap zette.

* Röntgen werd echter van school gezet toen hij weigerde om de leerling aan te geven die een karikatuur van een leraar had getekend. Later werd hij aan de universiteit in Utrecht afgewezen omdat hij de klassieke talen onvoldoende beheerste. Hij mocht de lessen alleen als toehoorder bijwonen.

* In Zürich kon hij, na een toelatingsexamen, naar de technische hogeschool. Röntgen studeerde in 1868 af als werktuigbouwkundig ingenieur. In de technische hogeschool van August Kundt kreeg hij een vervolgopleiding in de natuurkunde. Op 22 juni 1869 promoveerde hij op het proefschrift ‘Studien über Gase’.

Röntgen werd assistent van Kundt. Hij volgde Kundt zelfs op toen die hoogleraar aan de Universiteit van Würzburg werd.

* Nog twee jaar later volgde hij Kundt naar de recent opgerichte Universiteit van Straatsburg. Röntgen werd er benoemd tot privaatdocent. Röntgen bekleedde verscheidene leerstoelen. Van 1876 tot 1888 was hij professor aan de universiteit van Straatsburg. Daarna werkte hij tot 1900 in Würzburg. Tijdens de laatste jaren van zijn leven werkte Röntgen in München.

X-straling

* In 1895 ontdekte Wilhelm Röntgen aan de universiteit van Würzburg een bijzondere straling, die hij ‘X-straling’ noemde. Hij stelde vast dat de stralen ongehinderd door zachte materialen zoals papier en textiel heen gingen. Hiermee kon b.v. ook het innerlijke van het menselijk lichaam van buitenaf bekeken worden en werd het mogelijk om zelfs… het skelet af te beelden.

* Later verklaarde Röntgen dat hij, nadat hij voor het eerst zijn eigen skelet had gezien, zijn proeven lange tijd geheim had gehouden. Bang dat hij was dat zijn reputatie schade zou oplopen mocht blijken dat hij zich vergist had… Pas zes weken later toonde hij een röntgenfoto van zijn hand aan zijn echtgenote.

Röntgenstralen

* Aanvankelijk werd zijn uitvinding alleen in medische kringen gebruikt. Later werden röntgenstralen ook toegepast op andere materialen, zoals bij de controle van zwakke plekken in constructies. Mettertijd ging men de röntgenstraling ook in de medische wereld toepassen bij de behandeling van tumoren.

Gelukkig ontdekte men tijdig dat deze methode ook een groot nadeel opleverde. Patiënten die teveel aan röntgenstraling werden blootgesteld, kregen … kanker.

* In de medische wereld blijven bestralingen wel goede sier maken. In een straalkamer wordt alleen de patiënt bestraald, de dokter (en zijn assistenten) zoeken dekking. Door de vele foto’s zouden zij een overdosis kunnen oplopen.   (bewerkt uit AbsoluteFigures – vrije, gratis fotos)

Fernâo de Magalhães , zeevaarder-ontdekker

De Portugese zeevaarder Fernâo de Magalhães , bij ons gewoon Ferdinand Magellaan, was net als Christoffel Columbus een belangrijke ontdekkingsreiziger. (foto – Monument der Ontdekkingen-Lissabon)

Magellaan leidde de eerste zeilreis omheen Zuid Amerika en bewees daarmee dat de wereld een bol was en geen platte schijf, zoals enkele zonderlingen in onze tijd nog beweren.

Ferdinand Magellaan werd in 1480 uit een adellijke familie  geboren, datum onbekend. Als jongen verkeerde hij aan het hof in Lissabon, waar hij prachtige verhalen hoorde over reizen en verre landen…

Vasco da Gama was om Afrika gezeild en had het Verre Oosten bezocht. Christoffel Columbus was naar het westen vertrokken en ontdekte (onbewust) Amerika. Magellaan wou ook naar zee…

Na de goede afloop van een reis naar Oost-Indië smeedde hij plannen om via het westen naar Indië te zeilen. In 1519 vertrok Ferdinand Magellaan met vijf schepen uit Spanje voor een reis naar het westen.

Columbus had dit ook al geprobeerd, maar was het werelddeel Amerika op zijn weg tegengekomen. Magellaan zou door verder naar het zuiden te zeilen, deze hindernis omzeilen.

Ferdinand Magellaan zeilde eerst zuidwaarts langs de Afrikaanse kust en stak dan op goed geluk de Atlantische Oceaan over. Bij Zuid-Amerika zette hij zijn zuidelijke koers voort.

Hij zeilde langs de hele oostkust van Zuid-Amerika naar het zuiden. Eén schip ging verloren in de zeestraat, die tegenwoordig bekend staat als de Straat van Magellaan.

De overige vier kregen het zwaar te verduren, want in de zeestraat werden ze geteisterd door ettelijke stormwinden. Op 21 oktober 1520 (exact 501 jaar geleden) vond Magellaan een ingang op 52 graden zuiderbreedte.

Drie schepen lukten de doortocht door de moeilijk te bevaren zeestraat. Het vierde schip keerde terug.

Toen de drie schepen de onbekende Grote Oceaan bereikten was er wekenlang geen wind, met alle miserie (honger en dorst) van dien. Toch bereikte hij de huidige Filippijnen, eilanden die veel later genoemd werden naar de Spaanse koning Filips II, zoon van keizer Karel , in wiens rijk de zon nooit onderging.

Ferdinand Magellaan sneuvelde op 27 april 1521 tijdens een gevecht met plaatselijke bewoners. Hij was pas 41. Uiteindelijk bereikte maar één schip, de ‘Victoria’ de thuishaven in Spanje. Slechts 18 van de 270 bemanningsleden overleefden de ontberingen.

De naam Magellaan leeft nog steeds voort in de Straat van Magellaan, de zeestraat in het zuidelijkste deel van Zuid-Amerika tussen Patagonië en Vuurland. Ook de magelhaenpinguïn (foto op Falklands) en de Magelhaense wolken, twee lichtende wolken van sterren in ons Melkwegstelsel, werden naar hem genoemd.

– (vrij uit Absolute Figures) –

Kaap de Goede Hoop

Kaap de Goede Hoop – Foto: NASA

 

 

Op 7 augustus 1795 verliest Nederland de Kaapkolonie in het uiterste zuiden van het huidige Z.Afrika aan de Britten. Nederland delft het onderspit in de Slag om de Muizenberg.

* Kaap de Goede Hoop werd in 1486 ontdekt door de Portugese zeevaarder Bartolomeus Diaz. De Portugees noemde de plek Stormkaap.

* Dertien jaar later werd de kaap voor het eerst gerond door zijn landgenoot Vasco da Gama (1469-1524). De Portugese koning Johan II veranderde de naam in Kaap de Goede Hoop omdat hij hoopte dat via de kaap snel een doorvaart naar Indië zou worden gevonden.

* De Nederlanders arriveerden in 1652 in Kaap de Goede Hoop. Namens de Vereenigde Oostindische Compagnie (VOC) vestigde Jan van Riebeeck (1619-1677) er toen een verversingsnederzetting voor schepen die onderweg waren naar Indië. Het was de eerste Europese kolonie in Zuid-Afrika.

Jan van Riebeeck landt bij de Tafelbaai, april 1652. Schilderij van Charles Bell (1813-1882)

* Oorspronkelijk was het niet het plan van de VOC om bij Kaap de Goede Hoop een kolonie te vestigen. Aangezien de bewoners van het fort de behoefte hadden om zelf land- en tuinbouwproducten te gaan verbouwen, stelde de VOC in 1657 ongeveer twintig boeren in de gelegenheid zich rond het fort bij Kaap de Goede Hoop te vestigen.

* Van Riebeeck bleef de kolonie leiden tot 1662. Toen hij vertrok bestond de kolonie uit ongeveer 130 personen. Hij wordt vaak gezien als de grondlegger van de Nederlandse volksplanting waar de latere blanke boerenbevolking van Zuid-Afrika uit voortgekomen is.

* Nederland verloor de heerschappij over Kaap de Goede Hoop op 7 augustus 1795 tijdens de Slag om Muizenberg aan Britse troepen onder leiding van James Henry Craig. De overmacht van de Britten was enorm.

* Bij de Vrede van Amiens in 1803 kreeg het Bataafs Gemenebest de Kaapkolonie nog terug. Drie jaar later kregen de Britten de Kaapkolonie echter definitief in handen na de Slag van Blaauwberg.  (met plezier gelezen in ‘Historiek’)

DE IJZEREN LONG

Op 29 juli 1927 werd de eerste ‘ijzeren long’ in gebruik genomen. De ademhalingstank werd ontwikkeld door de medische-onderzoekers Philip Drinker en Louis Agassiz van de Harvard Universiteit.

* Het apparaat was in de eerste plaats bedoeld voor slachtoffers van het poliovirus. Veel mensen die aan deze ziekte leden, raakten verlamd waardoor ze niet meer zelfstandig konden ademhalen en stikten. Wie deze fase overleefde herstelde meestal volledig. Herken hierin het huidige covid-19.

* De medische wereld zag daarom de noodzaak in van een apparaat dat de ademhaling van zieken op gang kon houden tot de patiënt weer zelfstandig kon ademen.

* Drinker en Agassiz ontwikkelden een tank die dit kon. (foto r) De patiënt stak met het hoofd uit de tank die met een rubberen afsluiting luchtdicht werd gemaakt.

Vervolgens werd er lucht uit de tank gehaald om negatieve druk te creëren. De borstkas zette uit en een ademhaling werd gesimuleerd.

* De ‘ijzeren long’ werd een groot succes. Tijdens de polio-epidemieën van de jaren veertig en vijftig redde het apparaat duizenden mensen het leven.

(gelezen/bijgewerkt uit Historiek)

De gebroeders Montgolfier

De gebroeders Montgolfier en hun heteluchtballon (1783)

De demonstratie in Annonay, juni 1783

De broers Joseph Michel Montgolfier (1740-1810) en Jacques Étienne Montgolfier (1745-1799), zijn de uitvinders  van de heteluchtballon.

* Op 4 juni 1783 lieten ze voor het eerst in het openbaar een ballon opstijgen in hun woonplaats Annonay.

* De ballon had een doorsnede van negen meter en werd vanaf een platform waar een vuur werd gestookt de lucht in gestuurd.

* Na enige tijd steeg de onbemande ballon tot bijna twee kilometer hoogte. Hij kwam uiteindelijk achthonderd meter vanaf de plek van lancering weer op de grond terecht. Het nieuws van de geslaagde demonstratie verspreidde zich snel. (met dank aan Historiek)

Lees hier meer over de ontwikkeling van de heteluchtballon
Zie ook: Lijst van uitvindingen

JUNI  EN DE OERKNAL

Vandaag begon juni , de rozen- of weidemaand. Juni is genoemd naar de Romeinse godin Juno , de vrouw van Jupiter. Zij is de godin van het zuivere licht , vooral van het licht van de maan. Zij waakt over de vrouw als echtgenote en als moeder. Kalmte en waardigheid kenmerken haar karakter en haar huwelijksleven.

* De dagen lengen nog tot 21 juni, het begin van de meteo-zomer. 21 juni is tevens de langste dag van het jaar.

 

de  OERKNAL  of  BIG BANG

* Oerknal of big bang is de populaire benaming van de kosmologische theorie die op basis van de algemene relativiteitstheorie van Einstein aannemelijk maakt dat 13,8 miljard jaar geleden het heelal ontstond uit een enorm heet punt (ca. 1028 K), met een bijna oneindig grote dichtheid, ofwel een singulariteit. Verre van simpel, lijkt me.

* Grondlegger van de oerknaltheorie is de Leuvense hoogleraar en priester dr. Georges Lemaître.

* De oerknaltheorie is een theorie , nog geen echt bewezen werkelijkheid, over het ontstaan van het heelal. Voor de toekomst van het heelal zijn er een aantal mogelijkheden:

  • Het heelal zal eeuwig uitdijen en deze uitdijing zal zich in een versneld tempo voortzetten (big rip). Of …
  • De uitdijing van het heelal zal afgeremd worden door de zwaartekracht, en daardoor na verloop van tijd instorten, exact zoals bij de oerknal maar dan achteruit (big crunch). Of …
  • Het heelal zal eeuwig uitdijen en de warmte-energie in het heelal zal steeds verder verspreid raken, waardoor het steeds kouder en kouder wordt (big chill). Of …
  • Het heelal zal uitdijen, maar er zijn meerdere ruimten die dat ook doen en zo elkaar op den duur kruisen.
  • Dit hangt nauw samen met het idee van een multiversum. Er ontstaan nieuwe centra, waar materie zich opnieuw samenvoegt, en waar zodoende ook nieuwe oerknallen kunnen ontstaan.
  • Zo ontstaat er een soort “superheelal”.

* Wat betekenen wij in dat heelal, op deze planeet? Wellicht niet zo erg veel. Veel minder dan we durven te denken. Omwille van de inslag van een reuzengrote meteoor zowat 66 miljoen jaren geleden, die een einde maakte aan de grote sauriërs, konden wij beetje bij beetje ontstaan uit een minuscuul diertje.

* De eerste mensen kwamen er pas 200 000 jaar geleden in hun oervorm. Bekeken in het licht van de kosmos enkele seconden voor 12 dus. Of de mensheid nog veel toekomst heeft, zal ze voor een deel zelf moeten bepalen.

* Geen prettig vooruitzicht in de huidige stand van zaken met oorlogen alom en pandemieën allerlei op de loer. De mens als dé grote agressor en als oorzaak van zijn eigen ondergang … Het kan.

Houston, we’ve had a problem

Lanceerdatum: 11 april 1970  Commandant: James Lovell  CM-piloot: Jack Swigert
LM-piloot: Fred Haise  Command module: Odyssey  Lunar module: Aquarius  Geplande landingsplaats: Fra Mauro

* De missie van de Apollo- 13 begon slecht. Enkele dagen voor de start kreeg Charles Duke (later Apollo-16) de rode hond. Men vreesde dat hij de Apollo-13 bemanning ook had besmet.

* Duke werd dus vervangen door Swigert. Bij de start viel een motor van de tweede trap uit, waardoor de andere vier langer moesten werken.

* Geen nood, want toen de Apollo-13 werd gelanceerd leken de maanvluchten al routine te worden.

* 46 uur na het vertrek zei Joe Kerwin in het vluchtleidingscentrum nog: “Het schip lijkt in goede conditie te zijn. We vervelen ons dood hier.”

*** Negen uur later, op 13 april, explodeerde een zuurstoftank in de SM.

* Die zuurstof diende niet alleen om te ademen, maar ook voor elektriciteitsproductie in de brandstofcellen en voor water, een bijproduct van deze cellen.

* Na de ontploffing liet James Lovell weten: “Houston, we’ve had a problem out here.” Hij keek naar buiten en ging verder: “We are venting something out into the … into space. It’s a gas of some sort.”

* Het was zuurstof uit de tweede en enige overgebleven zuurstoftank. Lovell, Swigert en Haise zaten dus op 322 000 km van de aarde in de problemen.

* Het eerste probleem om op te lossen was de dalende zuurstofvoorraad en elektriciteitstoevoer in de CSM.

* Men besloot om de hele CSM stil te leggen en de LM als reddingssloep te gebruiken. Die was ontworpen om twee man een dag of drie in leven te houden. Voor drie man was er niet genoeg energie.

* Om het toch uit te houden moest onder meer de verwarming uit. De temperatuur zakte hierdoor tot bijna het vriespunt. Ook ontstond er een probleem met de luchtzuivering. Die was eveneens berekend op 2 astronauten.

* Men moest de filters van de LM vervangen door die van de CM.

*Spijtig genoeg hadden die niet dezelfde vorm (LM en CM waren van verschillende fabrikanten). Met wat karton en plakband kon dit gelukkig opgelost worden.

* Het tweede probleem was de terugkeer naar aarde. Er waren twee mogelijkheden: direct omkeren of het traject rond de maan vervolledigen. Bij de tweede mogelijkheid wist men niet hoe lang de LM het zou uithouden.

* Bij de eerste optie moest de motor van de beschadigde SM gebruikt worden om midden in de vlucht om te keren. De motor van de LM was hier immers niet sterk genoeg voor. Omdat men niet zeker was van de toestand van de hoofdmotor, koos men voor optie twee.

* De daalmotor van de LM werd achter de maan met succes afgevuurd en bracht het schip terug richting aarde.

* Het probleem was dat de stuurcomputer van de LM niet overweg kon met een 30 ton zware CSM op sleeptouw. De bemanning moest dus handmatig sturen.

* De navigatiecomputer was ook afgezet, en de astronauten moesten koerscorrecties uitvoeren aan de hand van de sterren en de stand van de aarde.

* Terug in een baan om de aarde moesten ze de LM die hen zo trouw had gediend, verlaten, want die was niet gebouwd voor terugkeer in de atmosfeer.

* De astronauten kropen terug in de verlamde CM en stootten de LM en de beschadigde SM af. Pas toen konden ze zien hoe zwaar die eigenlijk beschadigd was.

* Er was nog even vrees dat het hitteschild beschadigd was bij de explosie, maar dat bleek vals alarm te zijn.

* Vier dagen na de explosie kwam de Apollo-13  op 17 april terecht in de Stille Oceaan, nabij Samoa. De astronauten waren moe en ziek, maar hadden het overleefd.

 

 

Of 13 een ongeluksgetal is?   Voor de astronauten van Apollo 13 blijkbaar niet …(gratis vrije foto’s)

1 2