British Museum

Op 15 januari 1759 wordt het British Museum in Londen geopend. Het is het oudste openbare museum ter wereld.

* The British Museum, het nationale museum van Groot-Brittannië, is ontstaan dankzij sir Hans Sloane (1660-1753), een Schotse verzamelaar die na zijn dood zijn verzameling kunstwerken en zijn bibliotheek aan de regering naliet.

* De collectie kreeg zes jaar na het overlijden van Sloane een plek in het zogenaamde Montagu House dat op 15 januari 1759 officieel werd geopend.

* In de loop der jaren werd de collectie van het museum flink uitgebreid. In 1757 schonk koning George II bijvoorbeeld een grote verzameling boeken die was aangelegd door de Engelse koningen vanaf Hendrik VII.

* George III schonk later Egyptische (zeker eens drukken, een echte belevenis) reliëfs uit Alexandrië. De collectie van het museum behoort momenteel tot de grootste verzamelingen ter wereld.

* Het huidige neoclassicistische museumgebouw werd ontworpen door sir Robert Smirke.

galileo Galileï

De Italiaanse natuur- en sterrenkundige Galileo Galileï stond aan de wieg van de moderne astronomie. Hij ontdekte onder meer de vier grote manen van Jupiter (die ook wel de Galileïsche manen worden genoemd), de schijngestalten van Venus en hij zag als eerste zonnevlekken.

 – een selectie uit – Wander Rooijackers – voor Historiek

* Galileï start in 1581 met een studie geneeskunde aan de faculteit van de Pisa-Universiteit maar stapt al snel over op wiskunde en, iets later, natuurkunde. Hij begint met het bestuderen van pendules nadat hij in de kathedraal van Pisa een hangende lamp heen en weer heeft zien slingeren.

* Galileo Galileï ontdekte dat de slingertijd niet wordt beïnvloed door het gewicht van de slinger, maar door de lengte van de draad waaraan de slinger is opgehangen. Hoe korter de draad, des te sneller de slingerbeweging.

* Dit fenomeen noemt men isochronisme (Grieks: isos = gelijk, chronos = tijd). Galileï’s tijdgenoot Christiaan Huygens zal dit principe gebruiken als verbetering van de slingerklok die hij in 1657 patenteert. De pendel waarmee Galileï het isochronisme ontdekte is vandaag de dag nog te zien in de kathedraal van Pisa.

* Kort daarna kan Galileï aan de slag bij de universiteit van Padua waar hij als hoogleraar tot 1610 wiskundige vestingbouw, meetkunde, mechanica en sterrenkunde doceert. De grootste en meest indrukwekkende ontdekkingen doet Galileï op het gebied van de astronomie.

* In 1609 hoort hij van de uitvinding van de telescoop door  de Middelburgse brillenmakers Zacharias Janssen en Hans Lipperhey. Galileï verbetert ‘de Hollandsche kijcker’ en maakt zijn eigen telescoop die niet drie maar twintig keer kan vergroten en richt deze naar de sterrenhemel.

* Galileï doet de ene ontdekking na de andere. Hij ziet kraters en bergen op de maan en op de zon ziet hij zwarte vlekken: zonnevlekken. Ontdekkingen die allebei in strijd zijn met Aristoteles’ leer die stelt dat de hemelobjecten volmaakt zijn. Als hij iets vreemds opmerkt aan weerszijden van Jupiter roept hij uit: “Ik heb Jupiter in drievoud gezien.”

* Pas in 1656 stelt Christiaan Huygens vast dat Galileï het ringenstelsel van de planeet moet hebben waargenomen. Ook komt de Pisa- astronoom erachter dat de Melkweg een verzameling sterren is en ontdekt hij de eerder genoemde Galileïsche manen van Jupiter en Venus’ schijngestalten.

* Door deze twee laatste constateringen weet Galileï nu zeker wat hij eerder al vermoedde: ook onze planeet (Aarde) draait om de zon en niet andersom. Dat vermoeden blijkt uit een brief uit 1597 aan de Duitse sterrenkundige Johannes Kepler, waarin hij schrijft: ‘De leer van Copernicus lijkt mij meer aannemelijk dan die van Aristoteles’.

* De leer van Copernicus is het heliocentrisme zoals beschreven in zijn manuscript De revolutionibus orbium coelestium (Over de omlopen van de hemellichamen) uit 1530. In de derde eeuw voor Christus was de Griekse astronoom Aristarchos van Samos al tot dezelfde conclusie gekomen.

* Het heliocentrische wereldbeeld staat lijnrecht tegenover het toen gangbare Aristotelische idee van het geocentrisme, dat ook werd beschreven door Plato en Ptolemaus: de aarde is het onbewogen middelpunt van het universum. Ook de almachtige Rooms-Katholieke kerk was het daar mee eens.

* Op 12 maart 1610 publiceert Galileï Sidereus Nuncius (Boodschapper van de Sterren), een boekje van zestig pagina’s waarin hij zijn bevindingen wereldkundig maakt. Het maakt hem beroemd in heel Europa en Cosimo II De Medici benoemt hem tot Filosoof en Wiskundige van de Groothertog van Toscane’.

* Ondanks alle roem die hem ten deel valt is de kerk ‘not amused’. In 1616 wordt  Galileï door de Inquisitie veroordeeld voor ketterij en geloofsdwaling. Hij wordt gedwongen afstand te doen van zijn ontdekkingen en hij mag het Copernicaanse model niet meer propageren.

* Op 12 maart 1610 publiceert hij Sidereus Nuncius (Boodschapper van de Sterren), een boekje van zestig pagina’s waarin hij zijn bevindingen wereldkundig maakt. Het maakt hem beroemd in heel Europa en Cosimo II De Medici benoemt hem tot ‘Filosoof en Wiskundige van de Groothertog van Toscane’.

* Ondanks alle roem die Galileï ten deel valt is de Kerk ‘not amused’. In 1616 wordt hij door de Inquisitie veroordeeld voor ketterij en geloof-dwaling. Galileï wordt gedwongen afstand te doen van zijn ontdekkingen en hij mag het Copernicaanse model niet meer propageren.

* Galileï zelf vindt zijn theorie niet strijdig met de leer van de kerk, die hij zelf ook aanhangt. Integendeel, het toont aan hoe ingenieus de schepping Gods in elkaar zit.

* Galileï lapt het verbod aan zijn laars als hij in 1632 in Florence zijn Dialogo publiceert, een boek waarin duidelijk het heliocentrische wereldbeeld in gespreksvorm wordt verdedigd.

* In oktober van dat jaar moet hij weer voor de kerkelijke rechtbank in Rome verschijnen. Deze veroordeelt Galileï tot levenslang huisarrest en dwingt hem zijn leer voorgoed af te zweren.

* Galileï, 69 jaar oud, schijnt bij het aanhoren van zijn vonnis te hebben uitgeroepen: ‘Eppur si muove’, en toch beweegt zij (de aarde om de zon).

* Galileï neemt zijn intrek in een Florentijns landhuis waar hij zijn belangrijkste boek schrijft: Discorsi e dimontrazioni matematiche intorno a due nuove scienze (Gesprekken en wiskundige bewijzen in twee nieuwe wetenschappen).

* In dit boek herschrijft hij de grondslagen van de mechanica. Het boek wordt naar Nederland gesmokkeld en in 1638 in Leiden uitgegeven door Louis Elzevier

* Op 8 januari 1642 sterft Galileï. De groothertog van Toscane Ferdinando II wil hem begraven op een ereplaats bij zijn vader en andere familieleden in de Basilica di Santa Croce in Florence.

* Paus Urbanus VIII en kardinaal Barberini laten hem echter begraven in een kleine ruimte naast de novicenkapel.

* In 1737 wordt hij herbegraven in het eervolle gedeelte van de kerk waar ook Niccolo Machiavelli en Leonardo da Vinci hun laatste rustplaats hebben.

* In 1992 wordt de naam van Galileo Galileï gezuiverd als paus Johannes Paulus II namens de kerk een excuus uitspreekt en de astronoom wordt erkend als gelovig mens.

Stephen (William) Hawking

8 januari is de geboortedag van de muziekmakers Elvis Presley en David Bowie , maar ook van één van de grootste wetenschappelijke geesten uit de geschiedenis.

***  Stephen Hawking mocht dan wel een erg gehandicapt lichaam hebben, met zijn brein verwierf hij eeuwige roem. Hawking ligt begraven naast de andere Britse wetenschappers Newton en Darwin.

***  Stephen William Hawking (Oxford, 8 januari 1942Cambridge, 14 maart 2018 

***  Hawking is het bekendst omwille van zijn werk op het gebied van zwarte gaten en singulariteiten in de kosmologie. Een belangrijke ontdekking, gedaan samen met Roger Penrose, was dat een singulariteit op het moment van de oerknal in de algemene relativiteitstheorie onvermijdelijk was.

* Een tweede belangrijke ontdekking was de hawkingstraling, die wordt uitgezonden door zwarte gaten en deze kan doen “verdampen”, een van de dingen die men daadwerkelijk hoopt te bewijzen door middel van de experimenten in de Large Hadron Collider en de onlangs gelanceerde James Webb-telescoop.

* Ook ontwikkelde Hawking het begrip imaginaire tijd in de kosmologie. Met deze imaginaire tijd hoopte hij singulariteiten zoals bij de oerknal en in zwarte gaten te kunnen oplossen.

*  Doordat Stephen Hawking algemene bekendheid kreeg door zijn wetenschappelijke boeken en theorieën was hij ook vaak te zien op televisie en tijdens lezingen. Zo verleende hij zijn medewerking aan diverse televisieseries en kwam er in 2014 een film uit over zijn leven, The Theory of Everything, dat gebaseerd is op zijn memoires.

*  De film werd wereldwijd genomineerd voor tal van prijzen en won zelfs een Oscar. Ook werd de stem van Stephen Hawking gebruikt in een nummer van Pink Floyd en ontving hij wereldwijd tal van prijzen door zijn inzet voor de popularisering van sterrenkunde en wetenschap.

* Hoewel hij daarvoor al bekend was, kreeg hij algemeen grote bekendheid na de uitgave van zijn boek A Brief History of Time, in het Nederlands Het Heelal. Het werd een bestseller, waarin hij de stand van zaken in de kosmologie beschreef. Het werd geschreven met zijn spraakcomputer.

Stephen Hawking beschreef kort voor zijn dood hoe het bestaan van andere universums kan worden aangetoond. Hij deed dat samen met zijn Belgische collega Thomas Hertog, met wie hij jarenlang heeft samengewerkt. A smooth exit from eternal inflation ligt ter beoordeling bij het toonaangevende Amerikaanse tijdschrift Physical Review Letters. Stephen Hawking overleed op 14 maart 2018 in het bijzijn van zijn familie.       (gelezen bij Wikipedia)

– meer weten ? rood drukken voor meer Wikipedia-uitleg …zeker doen! –

Charles Darwin en de Beagle

HMS Beagle – Owen Stanley, 1841

Op 27 december 1831, vandaag 190 jaar geleden, begint de Engelse bioloog Charles Darwin aan zijn wereldreis met het schip de HMS Beagle. Het schip vertrekt die dag onder bevel van kapitein Robert FitzRoy vanuit de haven van Plymouth.

* De reis zou tot 1836 duren. Charles Darwin ging gedurende de reis vaak aan land om onderzoek te doen. Dit onderzoek leidde uiteindelijk tot de vorming van de zogenaamde evolutietheorie.

* Darwin deed die theorie in 1859 uit de doeken in zijn beroemde werk On The Origin of Species by Means of Natural Selection, or the Preservation of Favoured Races in the Struggle for Life (Over de oorsprong van soorten door middel van natuurlijke selectie, of het behoud van begunstigde rassen in de strijd om het bestaan).

* Darwin beschreef in het boek hoe nieuwe diersoorten ontstaan. Hij stelde dat de verschillende soorten niet onveranderlijk zijn en ook niet door een God worden geschapen.

* De verschillende soorten zijn volgens hem in de loop van miljoenen jaren geëvolueerd. Dieren, zo ontdekte Darwin, pasten zich voortdurend aan veranderende omstandigheden in hun omgeving aan: het principe van natuurlijke selectie ontstond daar.

* De bioloog deed zijn ideeën op tijdens zijn bezoek aan de Galapagos-eilanden in 1835. De eilandengroep, die tientallen eilanden omvat en zich over honderden kilometers uitstrekt, vormt een ideale omgeving voor natuurlijke selectie.

* Zo ontdekte Darwin onder meer dat de vinken die op de verschillende eilanden leven op subtiele wijze van elkaar verschilden.  Deze veranderingen, zo ontdekte de bioloog, waren ontstaan doordat de vogels zich hadden aangepast aan de biotopen van de betreffende eilanden.

(met dank aan Historiek)

KORTSTE DAG VAN HET JAAR

21 DECEMBER KORTSTE DAG VAN HET JAAR 2021

Weerman Frank Deboosere verduidelijkt even …

Frank: “Als je naar de kalender kijkt, stel je vast dat vanaf 17 december de dagen ’s avonds al beginnen te lengen. Pas op 4 januari begint de zon ’s ochtends vroeger op te komen.  De vroegste zonsondergang heeft plaats op 13 december. De meest late zonsopkomst gebeurt op 30 december.”

 Wat is er aan de hand?

Frank: “De aarde draait rond de zon. Die baan is geen cirkel, maar een ellips. In de winter bevindt de aarde zich dichter bij de zon dan ’s zomers.  Op 4 januari 2022 bevindt de aarde zich op een afstand van ongeveer 147 miljoen km van de zon. Een goeie zes maanden later, op 4 juli 2022, is de aarde het verst verwijderd van de zon, op een afstand van 152 miljoen km van de zon.  Daardoor zal de aarde ’s winters ook wat sneller rond de zon draaien. Dat is een toepassing van de tweede wet van Kepler (de perkenwet). De draaiing van de aarde rond zijn as is constant. En dus zien we de zon begin januari meer achterlopen ten opzichte van de sterren dan begin juli.”

Kortste dag ?

– “Bij het begin van de astronomische winter (21 december 2021) hebben we wel degelijk de kortste dag van het jaar. Maar dat verschil is niet symmetrisch verdeeld over de zonsopgang en de zonsondergang, omdat de aarde eind december dicht bij de zon staat en omdat de aardas schuin staat ten opzichte van de baan rond de zon.”

– “Hetzelfde fenomeen doet zich trouwens ook voor bij het begin van de astronomische zomer. De vroegste zonsopkomst van het jaar is op 16 juni 2022. De meest late zonsondergang van het jaar gebeurt op 25 juni 2022. De astronomische zomer begint op 21 juni 2022.”

– Vandaag 21 december 2021 begint de astronomische winter om 16:59 uur precies.

harttransplantaties

Christiaan Barnard, hartenbreker en -hersteller

Vandaag 3 december 1967 is het vierenvijftig jaar geleden dat in Zuid-Afrika dokter Christiaan Barnard het hart van een jonge vrouw in het lichaam van een vijftiger plantte. Die had nog enkele weken te leven en wou het risico op een mislukking lopen.

* Barnard was zeker niet de enige arts die droomde om een hart te transplanteren. Ook Amerikaanse wetenschappers hadden al talrijke tests uitgevoerd op dieren. Begin 1967 hadden artsen van de universiteit van Virginia zelfs een menselijk donorhart en een transplantatiepatiënt gevonden, maar het team krabbelde uiteindelijk terug omdat de bloedgroep van donor en patiënt niet overeenkwamen. Later op het jaar werd ook een harttransplantatie in New York op het laatste moment afgeblazen.

* Barnard was echter minder voorzichtig.  In het Groote Schuur-ziekenhuis in Kaapstad had hij al een transplantatieteam samengesteld, en had met de 53-jarige Louis Washkansky een patiënt gevonden die nog maar enkele weken te leven had en het risico wilde nemen.

Ook moest hij naar eigen zeggen geen rekening houden met wettelijke beperkingen.

‘Ik had niet eens toestemming gevraagd voor die eerste transplantatie. Ik vertelde de ziekenhuisautoriteiten er pas over wanneer ze al voorbij was. Kan je je dat ergens anders ter wereld voorstellen?’, zei hij volgens journalist John Illman, die met de chirurg samenwerkte.

* Louis Washkansky, kreeg het hart van een bij een auto-ongeluk overleden jonge vrouw. De operatie werd een succes. Drieëndertig uur na de operatie sprak Washkansky voor het eerst, vier dagen later werd hij op de radio geïnterviewd vanop zijn ziekenhuisbed. De man overleed uiteindelijk achttien dagen na de operatie aan een longontsteking. Door de zware medicatie die het afstoten van het nieuwe hart moest tegengaan, kon zijn lichaam niet meer tegen andere infecties vechten.

** Barnard werd na zijn baanbrekende operatie en met zijn knappe uiterlijk de lieveling van de media. Die aandacht luidde het begin in van een leven vol “glitter and glamour”, met relaties met verschillende jonge vrouwen.

* Hij trouwde drie keer, twee keer met vrouwen die jonger waren dan zijn eigen dochter Deirdre.

* De buitenechtelijke affaires begonnen al tijdens zijn eerste huwelijk met de verpleegster Alette.

* Ook de Italiaanse filmster Gina Lollobrigida was een van zijn geliefden. Hij had daarnaast ontmoetingen met bekende vrouwen als Grace van Monaco, Sophia Loren en prinses Diana.

** FOTO Christiaan Barnard in 1968 met Sophia Loren (rechts) en haar zus Maria en moeder Romilde. © Isopix**

* Seks, het liefst binnen een relatie, was een van de vele gezondheidsadviezen die Barnard gaf in zijn boek ’50 Ways To A Healthy Heart’. ‘Regelmatig vrijen is de mooiste, gezondste en plezantste manier om de bloedcirculatie gaande en het hart gezond te houden’, zo schreef hij. Het helpt bovendien om griep te voorkomen en het doet mannen langer leven. Eenzame mensen zijn volgens hem gedoemd om jong te sterven.

* Andere adviezen voor een gezond en lang leven, naast vrijen, zijn volgens Barnard genoeg slapen, bewegen, groenten eten, je gsm negeren, een klein beetje vet eten en wijn drinken.

* Zijn visie op stress was evenwel iets onconventioneler. ‘Stress is niet de grote boosdoener. Het kan mensen motiveren en creëert zelfvertrouwen. De grootste vijand van het lichaam is voortdurend gehaast zijn.’

* De Zuid-Afrikaan toonde met de operatie in 1967 aan dat harttransplantaties een oplossing kunnen vormen voor mensen met hartfalen. In de jaren zeventig ontwikkelde de techniek zich met grote sprongen, en toen Barnard in 2001 overleed, hij werd net geen 80, werden al een honderdduizendtal transplantaties uitgevoerd. (vrije, gratis foto’s)

EN TOCH BEWEEGT ZE

Galileo Galileï (1564-1642), de Italiaanse natuur- en sterrenkundige legde de grondslagen voor de experimentele natuurkunde en de dynamica van Isaac Newton. Bovendien stond hij aan de wieg van de moderne astronomie.

Galileo ontdekte onder meer de vier grote manen van Jupiter (later de Galileïsche manen, naar zijn ontdekker Galileï), de schijngestalten van Venus en zag als eerste zonnevlekken.

Galileo Galileï is op 15 februari 1564 de eerste van zes kinderen van Vincenzo Galilei en Giulia degli Ammanati. Twee jaar later breekt bij ons de Beeldenstorm uit. Het gezin is arm. Galileï zal zijn broers en zussen zijn hele leven onderhouden. In 1574 trekt het gezin in bij de familie van moeder.

* Galileï start in 1581 een studie geneeskunde aan de faculteit van Pisa, maar stapt al snel over op wiskunde , iets later op natuurkunde. Vier jaar later valt Antwerpen, het einde van een utopie. Geld en brains gaan hun geluk in Amsterdam proberen.

* Galileo begint met het bestuderen van een … pendule. In 1602 stelt Galileï vast dat de slingertijd niet wordt beïnvloed door het gewicht van de slinger, maar door de lengte van de draad waaraan de slinger is opgehangen. Hoe korter de draad, des te sneller de slingerbeweging.

** Dit fenomeen heet isochronisme (Grieks: isos = gelijk, chronos = tijd. De pendel waarmee Galileï het isochronisme ontdekte is nog te zien in de kathedraal van Pisa.

* Markies Guidobaldo del Monte helpt Galileï aan een leerstoel wiskunde in Pisa. ‘De motu’, over beweging, is zijn eerste boek. Niemand is enthousiast, dus neemt Galileo ontslag en gaat weer bij zijn ouders wonen. Kort daarna wordt hij hoogleraar in Padua.

Galileï doet belangrijke ontdekkingen in zowel de zuivere als toegepaste wetenschap en komt met vernieuwende natuurkundige theorieën voor de dag.

** De grootste en meest indrukwekkende ontdekkingen doet Galileï in de astronomie. In 1609 hoort hij van de telescoop, van Nederlandse origine. De Italiaan verbetert ‘de Hollandsche kijcker’ en maakt zijn eigen telescoop die niet drie maar twintig keer kan vergroten en richt deze naar de sterrenhemel.

Galileï doet de ene ontdekking na de andere ontdekking. Hij ziet kraters en bergen op de maan en zwarte vlekken, zonnevlekken op de zon. Als hij iets vreemds opmerkt aan weerszijden van Saturnus roept hij uit: “Ik heb Saturnus in drievoud gezien.”

Galileï komt er ook achter dat de Melkweg een verzameling sterren is. De Galileïsche manen van Jupiter en Venus’ schijngestalten ziet hij ook door zijn kijker.

* Galileï weet nu zeker wat hij eerder al vermoedde: onze planeet draait om de zon en niet andersom. Dat schreef hij in 1597 aan de Duitse sterrenkundige Johannes Kepler : ‘De leer van Copernicus lijkt mij meer aannemelijk dan die van Aristoteles’. Die dacht dat de aarde het middelpunt van het heelal is.

De leer van Copernicus is het heliocentrisme zoals beschreven in zijn manuscript ‘De revolutionibus orbium coelestium’ (Over de omlopen van de hemellichamen) uit 1530.

* In de derde eeuw voor Christus was ook de Griekse astronoom Aristarchos van Samos al tot dezelfde conclusie gekomen. Belangrijker nog was dat dit idee ook als uitgangspunt gold voor de almachtige Rooms-Katholieke kerk.

Op 12 maart 1610 publiceert Galileo Sidereus Nuncius (Boodschapper van de Sterren), een boekje van zestig pagina’s waarin hij zijn bevindingen wereldkundig maakt. Hij werd beroemd in gans Europa.

* Ondanks alle roem was de Kerk ‘not amused’. In 1616 werd hij door de Inquisitie veroordeeld voor ketterij en geloofsdwaling. Hij wordt gedwongen afstand te doen van zijn ontdekkingen en hij mag het Copernicaanse model niet meer propageren.

* Galileï zelf vindt zijn theorie helemaal niet strijdig met de leer van de kerk, die hij zelf ook aanhangt. Integendeel, het toont aan hoe ingenieus de schepping Gods wel is.

* Galileï lapt het verbod aan zijn laars en in 1632 in Florence publiceert hij zijn Dialogo. Een boek waarin duidelijk het heliocentrische wereldbeeld in gespreksvorm wordt verdedigd.

* In oktober van dat jaar moet hij weer voor de kerkelijke rechtbank in Rome verschijnen. Deze veroordeelt Galileï tot levenslang huisarrest en dwingt hem zijn leer voorgoed af te zweren. Galileï, 69 jaar oud, schijnt bij het aanhoren van zijn vonnis te hebben uitgeroepen: ‘Eppur si muove’, ‘en toch beweegt zij’ (de aarde om de zon).

* Galileï neemt zijn intrek in een Florentijns landhuis waar hij zijn belangrijkste boek schrijft: Discorsi e dimontrazioni matematiche intorno a due nuove scienze (Gesprekken en wiskundige bewijzen in twee nieuwe wetenschappen).

* In dit boek herschrijft hij de grondslagen van de mechanica. Het boek wordt naar Nederland gesmokkeld en in 1638 in Leiden uitgegeven door Louis Elzevier. Op weg naar … de wereld. Galileï overlijdt in 1642. Hij werd 78.

In de lage landen komt in 1648 een einde aan de 80-jarige oorlog. In het Duitse Munster wordt de ‘Vrede van Munster’ getekend en wordt wat later Nederland heet, onafhankelijk. En wij? Miserie alom met Spanjaarden, Habsburgers en nog veel meer.

*** Nog gelezen:

“Het heeft geduurd tot 1835 voor het Vaticaan het heliocentrische wereldbeeld van Galilei officieel heeft bijgetreden.”

“Op 10 november 1979 vroeg de paus Johannes Paulus II, ter gelegenheid van de herdenking van de 100e verjaardag van de geboorte van Albert Einstein, aan wetenschappers en geleerden om het geval van Galileo Galilei opnieuw grondig te bestuderen. De commissie die daarvoor opgezet werd onder leiding van kardinaal Paul Poupar, voorzitter van de Pauselijke Raad voor de cultuur, publiceerde haar conclusies in 1992.”

** Dus: na een overleg dat duurde van 1979 tot 1992 sprak paus Johannes-Paulus II in oktober 1992 een excuus uit, waarmee Galilei’s naam werd gezuiverd en Galilei erkend werd als een gelovig mens. . De Zon zou ondertussen maar eens terug rond de Aarde beginnen draaien…  ( Clemens non papa ) (vrije, gratis foto)

 ‘On the Origin of Species’

De Engelse bioloog Charles Darwin deed op 24 november 1859 zijn beroemde evolutietheorie uit de doeken in zijn boek “On The Origin of Species by Means of Natural Selection, or the Preservation of Favoured Races in the Struggle for Life”.

*(Over de oorsprong van soorten door middel van natuurlijke selectie, of het behoud van begunstigde rassen in de strijd om het bestaan).

* De eerste druk van dit revolutionaire boek was meteen uitverkocht. Darwin beschreef  hoe nieuwe diersoorten ontstaan, dat ze niet onveranderlijk zijn en ook niet door een God worden geschapen.

* Volgens hem zijn vele soorten in de loop van miljoenen jaren geëvolueerd. Dieren, zo ontdekte Darwin, passen zich voortdurend aan veranderende omstandigheden in hun omgeving aan: het principe van natuurlijke selectie.

De bioloog deed zijn ideeën op tijdens zijn bezoek aan de Galapagos-eilanden in 1835, toen hij met het schip de HMS Beagle de wereld rondtrok.

*  De  Galapagosgroep die tientallen eilanden omvat en zich over honderden kilometers uitstrekt, vormt een ideale omgeving voor natuurlijk selectie.

Darwin ontdekte onder meer dat bv. vinken die op de verschillende eilanden leven op subtiele wijze van elkaar verschillen. Deze veranderingen, zo ontdekte de bioloog, waren ontstaan doordat de vogels zich hadden aangepast aan de specifieke biotopen van de diverse eilanden.

On The Origin of Species was dus direct een verkoopsucces. De eerste oplage van 1 250 exemplaren was binnen een dag uitverkocht. Intussen zijn er dat al veel met negen nullen.

***   een aanvulling van onze trouwe lezer en cartoonist Clem

Clem : “Niet vergeten dat de evolutie ook vandaag nog altijd doorloopt. Vooral de tijdspanne die gemoeid is met de onmenselijk harde wet van ‘survival of the fittest’ kunnen wij moeilijk bevatten.”

“Wat betekenen miljoenen jaren evolutie als wij persoonlijk met wat geluk maar een periode van 80-90 jaren kunnen ervaren. We lopen hier trouwens nog maar een paar miljoen jaren rond. Als er diersoorten uitgestorven zijn of ook nu nog uitsterven (of erbij komen), heeft dat te maken met evolutie (of soms ook met een planetaire ramp).”

“De mens is ook een diersoort en dus niet immuun voor evolutie en verandering. Misschien zijn we binnen 500 jaar al flink aangepast aan een leven met fijn stof en een verhoogde CO2-concentratie op een aardbol die een paar graden warmer is. En alleen degenen die zich hebben aangepast , overleven probleemloos : een wrede survival of the fittest…akelig toch!”

“Gelukkig heeft de mens een enorme dosis intelligentie meegekregen zodat we ons niet fatalistisch moeten neerleggen bij die evolutiewet en kunnen we ons via wetenschap en technologie wapenen tegen bv. nieuwe ziekten (corona!) en milieubedreigingen. Hopen we.”

* Groeten van een eukaryote afstammeling van de Saccharomyces cerevisiae … of was het tóch Adam en Eva?

HET GODSBEWIJS VAN PASCAL

De Franse theoloog en filosoof Blaise Pascal (1623-1662) is vooral bekend geworden vanwege zijn ‘pragmatische Godsbewijs’. Maar daarnaast wordt hij ook gezien als een geniale wis- en natuurkundige. Zet je schrap, dit worden serieuze doordenkers …

*  Zo leidde de ‘Wet van Pascal’ in de natuurkunde – druk die men op een vloeistof oefent, gaat in alle richtingen met dezelfde grootte voort – tot de ontdekking van het luchtledige.

* En in de wiskunde is de ‘Driehoek van Pascal’ nog steeds bekend.

* Pascal had een moeilijke jeugd. Zijn vader was belastingambtenaar. Toen Blaise drie was, overleed zijn moeder. Vader nam de opvoeding en het onderwijs van Blaise en zijn twee zussen voor zijn rekening.

* De jonge Blaise Pascal kreeg een katholieke opvoeding. Reeds in zijn jonge jaren bleek hij een wiskundig genie te zijn.

* Hij wist zelfstandig enkele stellingen van Euclides over de geometrie te ontdekken en te doorgronden. Later bewees Pascal met zijn Wet van Pascal op experimentele wijze het bestaan van luchtledigheid.

* Ook onderscheidde hij zich op wiskundig gebied door samen met zijn vader een rekenmachine uit te vinden. Die werd ontwikkeld tussen 1642 en 1644, was een van de eerste mechanische rekenmachines ooit en wordt door historici gezien als en van de eerste voorlopers van de computer.

Jansenisme

* Het leven van de familie Pascal veranderde godsdienstig, toen de vader een ongeval kreeg waarna hij maandenlang verzorgd moest worden. Hierdoor kwamen ze onder invloed van het jansenisme.

* Deze katholieke godsdienstige stroming, met als centrum het klooster Port-Royal in Parijs, hoorde bij de beweging van de contrareformatie.

* De Rooms-Katholieke Kerk bestreed het jansenisme vanwege bepaalde protestantse invloeden.

Augustinus bv. beweerde dat de mens alleen door Gods genade bevrijd kan worden van de zonde en daarin ‘zelf geen rol speelt’.

Verder streefden ze een ascetische levenswijze na, verwierpen ze de pauselijke onfeilbaarheid en Maria’s Onbevlekte Ontvangenis.

***  Op 23 november 1654 beleefde Blaise Pascal een intense religieuze ervaring. Die noopte hem tot een streng ascetisch leven. Steeds vaker zonderde Pascal zich af in het Parijse klooster Port-Royal, waar zijn zus Jacqueline was ingetreden.

Vanaf dan ging Pascal niet alleen de Bijbel bestuderen maar ook de werken van de kerkvaders. Vooral die van Augustinus.

* Na zijn dood vond men twee brieven in de voering van zijn kleding. Deze zogeheten Mémorial beschreef ‘De Nacht van Vuur’ en duurde op maandag 23 november van het genadejaar 1654 van half elf ‘s avonds tot half één ‘s nachts.

Godsbewijs van Pascal (1669)

In 1669 verscheen postuum het boek Pensées (gedachten). Daarin keerde Blaise Pascal zich tegen het rationalisme van onder meer René Descartes.

* ‘De rede kent zijn grenzen’, aldus Pascal. Het boek moest een apologie van het christendom worden. Maar… de Pensées werd nooit voltooid.

* Het boekwerk werd wel het best bekend vanwege het pragmatische Godsbewijs dat Pascal hierin formuleerde en dat wereldberoemd is. Ook wel bekend onder de benaming Gok van Pascal. Hoe zat de redenering van Pascals Godsbewijs precies in elkaar?

*** De rede (het verstand) kan onmogelijk bewijzen of God wel of niet bestaat.

* Omdat er twee opties bestaan, moet je kijken wat (statistisch) het meest pragmatisch is. Eigenlijk is dit een soort spel. En uit deze afweging blijkt dat ‘gokken dat God bestaat’ de beste keuze is. Want … stel dat hij bestaat en je gelooft, dan ga je naar de hemel en zo niet, naar de hel.

* Bestaat hij niet, dan is er feitelijk niets verloren. Kortom: geloven in God is de beste, meest pragmatische optie.

* Ook al is de kans dat God bestaat 0,0001 procent, dan nog is geloven nuttig omdat rekentechnisch gezien 0,0001 procent van oneindig (hemel of hel) nog steeds oneindig is.

*  Bestaat God niet, dan heb je als uitkomt nul. Niets. Bestaat hij wel, hoe klein de kans ook is, dan heb je eeuwig leven (of als je niet gelooft de eeuwige … dood).

*** Nogmaals: gok er dus op dat God bestaat, dat levert hoe dan ook de meeste winst op.

Deze wiskundig onderbouwde pragmatische redenering heeft tot veel kritiek geleid.

* Zo stelde Blaise Pascal dat wat je ook gokt – God bestaat of hij bestaat nietje als mens niets te verliezen hebt. Maar dat is niet zo, want geloven in God heeft consequenties. Vooral: het kost tijd en aards genot moet je opgeven.

* Een tweede belangrijk kritiekpunt is dat de redenering van Pascal een drogreden ad consequentiam is, een drogreden die redeneert vanuit de gevolgen.

Pascal redeneert vanuit de gevolgen van een Godsbestaan : eeuwig de hemel of de hel -, maar bewijst niet dát God bestaat.

*  De Gok van Pascal gaat er verder vanuit dat er alleen een christelijke God zou bestaan, terwijl er veel mensen zijn (denk aan de islam, boeddhisme of hindoeïsme) die vanuit andere godheden redeneren.

Pascal overleed op 19 augustus 1662 in Parijs, in het klooster … Port-Royal.

***  Héhé … dat was verre van … gemakkelijk. (verwerkt uit diverse bronnen w.o. Historiek, Wikipedia – vrije, gratis prent)

1 2 3 5