Frank Deboosere …

We vroegen het aan Frank Deboosere …

* De astronomische herfst begon vannacht 23 september 2022 om 03.04 uur. Dag en nacht duren vandaag even lang.

* De astronomische seizoenen beginnen dus niet altijd mooi op een 21-ste. Meer zelfs, de astronomische herfst is in onze tijdrekening nog nooit begonnen op 21 september!

* Voor weerkundigen is het moeilijk om te werken met seizoenen die niet beginnen op vaste dagen van het jaar. En dus hebben we het ons gemakkelijk gemaakt…

* De weerkundige seizoenen daarentegen beginnen altijd op de 1-ste van de maand: 1 maart, 1 juni, 1 september en 1 december. Makkelijk om te rekenen. Meer informatie over de weerkundige seizoenen vind je hier.

***  Septemberregen, nooit komt hij ongelegen… ***

Ötzi de ijsmummie

Op 19 september 1991 (vandaag al exact 31 jaar geleden) ontdekte het Duitse echtpaar Simon, twee fervente wandelaars, in de Ötztaler Alpen het buitengewoon goed bewaarde gemummificeerde lichaam van een man die omstreeks 3.300 voor Christus leefde. Op basis van de vindplaats werd de mummie Ötzi genoemd.

* De mummie lag op de Hauslabjoch in een rotskommetje aan de rand van de Niederjochferner gletsjer aan het einde van Ötztal. De vindplaats ligt op de grens van Oostenrijk en Italië op een hoogte van 3.210 meter.

* Ötzi is vermoedelijk gestorven door een jachtongeval of in een gewapend conflict. In zijn borstkas bij de linkerschouder zat een vuurstenen pijlpunt. Die ontdekte men pas een jaar na de vondst van de mummie. De schacht van de pijl was verwijderd maar de pijlpunt was blijven steken.

* Het schot van de pijl was waarschijnlijk niet meteen dodelijk, maar heeft vermoedelijk wel enkele uren of dagen in combinatie met uitputting tot zijn dood geleid.

* Otzi zou ongeveer 45 jaar geweest zijn, vrij oud voor die tijd. Hij had een tenger postuur en woog zo’n vijftig kilo.

Weetjes en feiten

  • Ötzi leefde omstreeks 3.300 voor Christus en strijdt nu met de Egyptische mummie Ginger om de titel ‘oudste menselijke mummie’.
  • In het darmstelsel van Ötzi bevonden zich de resten van twee soorten voedsel die hij kort voor zijn dood heeft gegeten: een stuk edelhertenvlees en een tarwesoort.
  • Ze zeggen dat er een vloek ligt op Ötzi!.. Een aantal mensen die direct of indirect bij het onderzoek en de vondst betrokken waren, zijn een tijdje  later overleden…
  • Meneer Simon, met zijn vrouw vinder van de ijsmummie, is in een ravijn gevallen en dagen later pas gevonden. De leider van het forensisch onderzoek is kort na dit onderzoek omgekomen door een auto ongeval.
  • Een bergbeklimmer die rondleidingen gaf op de vindplek van Ötzi kwam om door een lawine. En zo zijn er  nog verhalen van overledenen die te maken hadden met de vondst of het onderzoek. Waar of niet waar, wie zal het zeggen…
  • Het echtpaar Simon moest zelfs een gerechtelijke procedure beginnen om erkend te worden als de legitieme vinders. Helmut Simon overleed in 2004 op 67-jarige leeftijd na een val in een ravijn. Hij werd acht dagen later pas gevonden.
  • In 2008 kende de rechtbank aan mevrouw Simon 150.000 euro vergoeding toe.  Na een nieuw proces werd dit  bedrag in 2010 verhoogd naar 175.000 euro.
  • Acteur Brad Pitt heeft een tatouage van de contouren van de ijsmummie op zijn onderarm.
  • Een Oostenrijkse popartiest vernoemde zich naar Ötzi: DJ Ötzi, deze scoorde met ‘Anton aus Tirol’ een carnavalshit in de jaren ’90.

Ötzi museum

** De mummie werd eerst naar Innsbruck (Oostenrijk) gebracht. Toch is hij nu te bekijken in het Zuid-Tiroler archeologiemuseum in Bolzano (Italië). Gewoon omdat de vindplek een aantal meter over de grens van Italië bleek te liggen.

* Voor meer informatie in het archeologiemuseum in Bolzano … druk even op www.iceman.it

opnieuw naar de Maan

NASA prikt 29 augustus om weer naar de Maan te vliegen

* Artemis-1, de eerste missie waarmee de Amerikanen terug naar de Maan reizen, kan op 29 augustus vertrekken, zo heeft de NASA woensdag meegedeeld. Uitgerekend de dag waarop 53 jaar geleden voor het eerst een mens voet zette op de Maan. Alternatieve data zijn 2 of 5 september.

***  Het Artemis-programma beoogt, ten vroegste in 2025, opnieuw mensen op de Maan neer te zetten en terug te halen, waarbij voor het eerst een vrouw en een kleurling. Het Amerikaanse ruimtevaartbureau NASA wil dit, naar analogie van het Apollo-programma, stapsgewijs bereiken.

** Het wordt een onbemande missie , in het bijzonder om de gigantische nieuwe draagraket te testen, net als de Orion-capsule die in 2024 bij de tweede missie wel bemand zal zijn.

** De lancering vindt plaats op Cape Canaveral. De SLS-draagraket moet de Orion naar onze natuurlijke satelliet slingeren. De capsule komt in een baan rond de Maan en keert dan naar de Aarde terug.

* Naargelang de precieze lanceringsdatum

zou de vlucht 39 tot 42 dagen duren.

* De Orion is in 2014 al eens in de ruimte getest, na lancering met een Delta-IV draagraket. De capsule maakte twee omlopen rond onze planeet, om in het bijzonder het hitteschild uit te testen.

** De laatste keer dat een mens over het oppervlak van de Maan wandelde was met Apollo-17 in 1972.

– gelezen in Knack

POKKEN UITGESCHAKELD

La Coruña, de hoofdstad van de Spaanse provincie Galicië, heeft altijd een nauwe band met de zee gehad.  Vanuit deze havenstad ging begin negentiende eeuw (1801-1900) de eerste wereldwijde vaccinatiecampagne van start , een tijd waarin het gevreesde pokkenvirus nog talrijke slachtoffers maakte.

** Vooral in Zuid-Amerika hielden de pokken stevig huis omdat de Spanjaarden tijdens de kolonisatie van het nieuwe werelddeel het virus hierheen brachten. Dat kostte vele levens van de oorspronkelijke bewoners, die er totaal geen weerstand tegen hadden.

* De Engelse plattelandsarts Edward Jenner ontwikkelde eind achttiende eeuw (1701-1800) een vaccin tegen de pokken, een ziekte die in die tijd jaarlijks duizenden doden eiste.

* De arts toonde de nauwe verwantschap tussen koeien-, paarden- en mensenpokken (smallpox) aan en ontdekte dat hij mensen immuun kon maken voor de pokken door hen te besmetten met het koepokvirus.

* Dat we inentingen tegen allerhande ziekten tegenwoordig ‘vaccins’ noemen danken we aan Jenner. Het woord vaccin is namelijk afgeleid van het woord vaccinia, de Latijnse medische benaming voor het koepokkenvirus.

* Als plattelandsarts hoorde Jenner van het oude volksgeloof dat meisjes die op boerderijen in aanraking kwamen met het koepokkenvirus niet vatbaar waren voor de mensenpokken.

* Toen Jenner in mei 1796 in contact kwam met Sarah Nelmes, een melkmeisje dat tijdens haar werk besmet was geraakt met de koepokken en etterbuilen op haar handen en armen had, besloot Jenner wat vocht uit de koepokkenblaasjes op de armen van het melkmeisje te halen en die vervolgens in te brengen op de arm van een gezond achtjarig jongetje, James Phipps, de zoon van zijn tuinman.

* Enkele dagen later kreeg de jongen een milde vorm van koepokken, waarvan hij… snel en volledig herstelde. Hiermee had Jenner bewezen dat de koepokken door mensen overgedragen kon worden.

Ongeveer twee maanden later besloot Jenner een gewaagd experiment uit te voeren, dat in die tijd om ethische redenen als zeer dubieus zou worden bestempeld…

* De arts besmette de herstelde James Phipps opnieuw, maar nu met échte pokken, om te ontdekken of de jongen omwille van de eerdere milde koepok-besmetting nu niet meer vatbaar was voor de mensenpokken. Dat bleek het geval. De knul werd helemaal niet ziek. Zelfs niet een beetje en zijn huid was nog helemaal glad.

* In de volgende jaren voerde Jenner een groot aantal vervolgexperimenten uit, waaronder veel op zijn zoon, en stelde vast dat het koepokkenvirus bescherming bood tegen de pokken.

* In 1798 (bouwjaar van de Dorpsmolen/Veerle)  publiceerde hij een brochure waarin hij zijn bevindingen uit de doeken deed. De medische wereld reageerde aanvankelijk sceptisch.

* Jenner bleef ondanks de felle tegenstand strijden voor ‘zijn’ vaccin en vertrok naar Londen in een poging vrijwilligers te vinden voor de vaccinatie. Dit bleek nog vrij lastig.

* Toen het sterftecijfer van de pokken begon te dalen, kreeg Edward Jenner steeds meer credits voor zijn werk. Het aantal vaccinaties steeg. Matthew Baillie, een beroemde arts in het St. Georges-ziekenhuis in Londen, sprak zich lovend uit met “Het is de grootste ontdekking in de geschiedenis van de geneeskunde.”

De vaccinatie tegen de pokken verspreidde zich hierna snel over de wereld. Aanvankelijk was het nog lastig om het pure koepokkenvaccin te bemachtigen. Ook was nog onduidelijk hoe immuniteit precies werkte.

* De vrees voor de pokken zorgde er echter voor dat velen zich , ondanks alle onzekerheden , toch lieten vaccineren. Begin 19de eeuw was de sterfte aan de pokken dankzij het vaccin al erg gedaald. In 1840 stelde het Engelse parlement de verplichte vaccinatie in.

Ongeveer tweehonderd jaar na de ontdekking van Edward Jenner was de ziekte volledig uitgeroeid. Pokken werd uiteindelijk de eerste ziekte in de geschiedenis die door menselijke inspanningen werd uitgeschakeld.

* Dat alle inentingen die gericht zijn op het beschermen tegen infectieziekten en vandaag de dag bekend staan als ‘vaccinaties’ , is te danken aan de Franse chemicus Louis Pasteur.

* Pasteur ontwikkelde in 1885 zelf een vaccin tegen hondsdolheid. De vernoeming was voor de Fransman een mooi eerbetoon aan de Engelse arts die bij zijn inentingen immers gebruik had gemaakt van vaccinia, het koepokkenvirus.

(met dank aan Historiek , dat nog veel meer vertelt…)

monsterster sterft

Astronomen hebben de verdwijning vastgesteld van een instabiele massarijke ster in een klein sterrenstelsel met behulp van de Very Large Telescope.

° De wetenschappers denken dat dit erop wijst dat de ster minder helder is geworden en deels verduisterd is door stof of dat de ster is ingestort tot een zwart gat zonder dat daar een supernova-explosie aan vooraf is gegaan.

° “Als dat zo is”, zei de leider van het onderzoeksteam, “zou dat de eerste directe waarneming zijn van een monsterster die haar leven op deze manier afsluit.” (vrtNWS)

DE VLINDERNEVEL

Vrijdag 19 juni 2020 – The Butterfly Nebula, ook bekend als NGC 6302, is weer een geweldige opname van de NASA/ESA Hubble Space Telescope. Die Hubble blijft onverdroten aan de slag om al (?) het moois in het heelal voor ons te ontdekken. En daar is hij met deze niet alledaagse prent weer helemaal in geslaagd.

Vrijdag 25 juni 2021 – Op dit ogenblik is alle contact met Hubble zoek. Aan de grond vreest men het ergste. De Space Telescope zendt al 30 jaar de meest fantastische beelden van de kosmos naar de aarde. We zijn hem als een verre broer gaan zien. Gevreesd wordt dat de uiterst delicate apparatuur het begeven heeft. In het verleden werd een lens al een keer bijgesteld om vage beelden om te vormen tot kraakheldere foto’s.  Gewacht wordt er voorlopig op weer een eerste signaal na dagen van stilzwijgen.

(foto) Vorig jaar nog rond deze tijd vond Hubble de vlindernevel (foto). Die bevindt zich op 3.800 lichtjaren van onze planeet Aarde in het sterrenbeeld Scorpius. De nevel zelf is liefst twee lichtjaren breed. Om stil van te worden.

— Chelsea Gohd (Image credit: NASA, EDA and J. Kastner (RIT); CC BY 4.0)

KOGEL EN PLUIM EVEN SNEL

Galileo Galilei stelde vast dat ieder voorwerp met dezelfde snelheid en dezelfde versnelling naar beneden valt.

** Hij beweerde dat een kanonskogel en een pluim, wanneer men ze op hetzelfde moment en van dezelfde hoogte laat vallen, gelijktijdig de grond zullen raken, tenminste  wanneer dit in een luchtledige ruimte gebeurt (het is alleen de weerstand van de lucht die de pluim vertraagt).

* Hij kon deze bewering echter niet aantonen. Nu, 4 eeuwen later en met de huidige technische mogelijkheden, is het niet zo moeilijk om zijn bewering te demonstreren.

* Zie filmpje … (met dank aan Fons Lauwers in … Oudentoren)

EIGENAARDIG MAAR WAAR

Waarom gaat de zon na 21 juni nog later onder?

* Omdat de baan van de aarde rond de zon een ellips is en geen cirkel.

* Wanneer de aarde dicht bij de zon staat (in het perihelium, in onze winter), beweegt zij sneller dan wanneer zij verder van de zon staat (het aphelium, in onze zomer).

* De baanbeweging van de aarde veroorzaakt een schijnbare beweging van de zon tussen de sterren ( net zoals de dagelijkse rotatie van de aarde de schijnbare dagelijkse beweging van de zon veroorzaakt).

* Hierdoor lijkt de zon soms langzamer te bewegen aan de hemel, en soms sneller.

* Dit beïnvloedt het tijdstip van doorgang door het zuiden (soms is dat wat later dan gemiddeld, soms wat eerder, dit wordt de tijdsvereffening genoemd) en ook de tijden van opkomst en ondergang

* Gesnopen ? Wikipedia is U dankbaar…

VAN RUIMTE NAAR DIEPTE

Kathy Sullivan, de eerste vrouw die ooit een ruimtewandeling maakte, blijft ook de eerste vrouw die het diepste punt van de oceaan bereikt heeft.

Voor twee jaar juni daalde ze af in de Challengerdiepte in de Marianentrog in de Stille Oceaan, net geen 11 kilometer diep.

Bij haar terugkomst belde de 68-jarige wetenschapper met astronauten in het Internationale Ruimtestation ISS. “Dit maak je maar een keer in je leven mee.” De astronauten namen er nota van.

1 2 3 5