DE ELF VAN JOHAN CRUIJFF

11 doordenkertjes van wellicht de grootste voetballer ooit. Om in te kaderen, vond ik. Zeker de voetballers onder ons.

* “Voetballen is heel simpel, maar het moeilijkste wat er is, is … simpel voetballen”.

* Ik neem altijd zélf de beslissingen. Als ze bij Ajax tegen me zeggen:’Je bent te oud’, dan zeg ik: ‘Dat beslis jij niet, dat beslis ik. Of op zijn Jambons … da gaade gij ni bepaaale…

* Winnen doe je met z’n allen.

* Als je een speler ziet sprinten is hij te laat vertrokken.

* Als je niet kan winnen, moet je zorgen dat je niet verliest.

* In voetbal is het simpel: je bent op tijd of je bent te laat. Als je te laat bent, moet je zorgen dat je op tijd vertrekt.

* In Spanje slaan alle 22 spelers een kruisje voordat ze het veld opkomen, als het werkt, zal het dus altijd een gelijkspel worden.

* Als Italianen één kans krijgen, maken ze er twee.

* Om te beginnen is er maar één bal en die moet je dus hebben, maar waar het dus in wezen om gaat, is: wat doe je met die bal?

* Als je sneller wilt spelen, kun je wel harder lopen maar in wezen bepaalt de bal de snelheid van het spel.

* Je kan ook goed spelen … zonder een bal te raken.

de Steen van Rosetta

Op 27 september 1822 , vandaag 199 jaar geleden, maakt de Franse geleerde ‘Jean-François Champollion’ bekend dat hij de Steen van Rosetta heeft ontcijferd.

* De beroemde granieten steen werd in 1799 gevonden en bevat dezelfde tekst in drie verschillende talen. De steen is daarmee van groot belang voor de ontcijfering van hiërogliefen.

* Dat hiërogliefen bij de oude Egyptenaren horen is al eeuwen bekend, maar waar al die speciale tekens precies voor stonden, was lange tijd minder geweten. Bij het vertalen van de Egyptische hiërogliefen speelt de vondst van de Steen van Rosetta een erg grote rol.

* In 1799 vindt een officier in het Napoleontische leger in Egypte een steen met inscripties. Er worden wel vaker stenen met inscripties gevonden, maar deze steen is speciaal.

** Op de steen zijn niet alleen hiërogliefen te vinden, maar ook 32 regels demotische – en 54 regels Griekse tekst.

* De demotische taal was in het oude Egypte een soort volks- en handelstaal. De steen heeft een afmeting van 112 bij 76 centimeter en bevat dezelfde tekst in deze drie verschillende talen.

* Drieëntwintig jaar na de vondst van de steen slaagt de Franse geleerde Jean-François Champollion erin de steen te ontcijferen. Hij levert daarmee meteen de sleutel voor het vertalen van de hiërogliefen.

* Op de Steen van Rosetta is een decreet (verordening) van een priestersynode te vinden. Deze synode werd in 196 voor Christus in Memphis gehouden.

* Er worden onder meer afspraken gemaakt over belastingen, schenkingen aan tempels, maatregelen tegen overstromingen en het oprichten van beelden van de Egyptische koning Ptolemaeus V (203-180 v.Chr).

* De Steen van Rosetta is veruit het bekendste meertalige document dat van belang is geweest voor de ontcijfering van hiërogliefen. Tegenwoordig bevindt de steen zich in het British Museum in Londen.  (met dank aan Historiek)

 

Verder op 27 september:

  • 1821 – Mexico’s onafhankelijkheid wordt erkend na 11 jaar oorlog.
  • 1825 – Voor het eerst trekt een stoomlocomotief (de Locomotion No.1, bestuurd door George Stephenson), een passagierstrein.
  • 1854 – Het stoomschip Arctic zinkt met 300 mensen aan boord. Dit was de eerste grote ramp op de Atlantische Oceaan.
  • en …
  • 1997Bob Dylan treedt in Bologna op voor paus Johannes Paulus II.

NIET ALLE VIKINGEN WAREN SCANDINAVIëRS

De Vikingen waren ruwe, blonde bonken met blauwe ogen, die in hun superieure schepen vanuit Scandinavië de zee overstaken om dood en vernieling te zaaien op hun plundertochten doorheen Europa en zelfs verder.

* Dat is wat de geschiedenisboeken ons leren, maar het grootste DNA-onderzoek ooit op Vikingskeletten heeft een aantal verrassende resultaten opgeleverd. Veel Vikingen hadden bruin haar en niet alle Vikingen waren Scandinaviërs, zo blijkt. (foto’s Vikingfamilie en doorsnee Viking uit museum Tongeren)

* Het woord Viking is mogelijk afkomstig van de Scandinavische term ‘vikingr’ wat zoveel betekent als ‘rover’, ‘piraat’. De Vikingen waren dan ook het deel van de Noormannen dat er met snelle boten op uittrok om te plunderen. 

* Het ‘Tijdperk van de Vikingen’, valt tussen 800 n.C., enkele jaren na hun eerste gedocumenteerde raid op het klooster van Lindisfarne Engeland, en de jaren 1050 n.C., enkele jaren voor de Normandische verovering van Engeland in 1066 n.C.

* De Vikingen veranderden de politieke, culturele en demografisch-genetische kaart van Europa, wat vandaag nog steeds zichtbaar is in plaatsnamen, familienamen en moderne genetische gegevens.

** De Deense koning Kanoet de Grote werd koning van Engeland.

** Leif Eriksson was waarschijnlijk de eerste Europeaan die Noord-Amerika bereikte – 500 jaar voor Cristoffel Columbus –

** Van de Noorse koning Olav Tryggvason wordt aangenomen dat hij het christendom naar Noorwegen heeft gebracht.

* Veel expedities van de Vikingen waren raids op kloosters en steden langs de kusten en rivieren van Europa, maar vaak was het meer pragmatische doel van de expedities het verhandelen van goederen als pelsen, slagtanden van walrussen en vet van zeehonden. 

* In het ‘Tijdperk van de Vikingen’ bestond er nog geen woord voor Scandinavië. Dat kwam pas later. Maar toch verdeelden ze hun doelwitten al: de studie bevestigt dat de Vikingen van wat nu Noorwegen is, naar Ierland, Schotland, IJsland en Groenland trokken.

* De Vikingen van wat nu Denemarken is, voeren naar Engeland en de Vikingen uit het huidige Zweden trokken op plundertocht naar de Baltische landen en het huidige Rusland, dat zijn naam aan hen te danken heeft.

* Uit het nieuwe DNA-onderzoek blijkt ook een genetische invloed van de Noorse, Deense en Zweedse Vikingen in de gebieden waar ze naartoe getrokken zijn.

* Een internationaal team met wetenschappers uit 14 landen bracht onlangs met de nieuwste technieken het volledige genoom – het geheel aan genetische informatie – in kaart van 442 skeletten uit Vikinggraven. 

** Twee grote conclusies. Enerzijds dat de Vikingen al voor het ‘Tijdperk van de Vikingen’ genetische invloeden ondergaan hebben vanuit Zuid-Europa en Azië, en anderzijds dat de verschillende populaties in Scandinavië zelf meer geïsoleerd waren dan gedacht werd.

* Veel Vikingen hebben hoge niveaus van niet-Scandinavische afstamming, zowel binnen als buiten Scandinavië, wat wijst op een voortdurende overdracht van genen doorheen Europa.

* Grondig onderzoek haalt zelfs het moderne beeld onderuit van de Viking met blond haar, aangezien veel Vikingen bruin haar hadden en beïnvloed waren door de genetische instroom van buiten Scandinavië.

Niet-Scandinavische Vikings

Twee andere conclusies uit het onderzoek zijn dat de expedities in het begin van het ‘Tijdperk van de Vikingen’ een lokale aangelegenheid waren, waaraan mensen die familie van elkaar waren, deelnamen, en dat de identiteit van Viking niet beperkt was tot mensen van Scandinavische afkomst. 

* De eerste conclusie blijkt uit een scheepsgraf in Estland. Daar waren vier broers begraven die op dezelfde dag gestorven waren. De andere mensen in de boot leken genetisch erg op de broers en op elkaar. Dat suggereert dat ze waarschijnlijk allemaal afkomstig waren van een kleine stad of een klein dorp ergens in Zweden. 

* Uit de tweede conclusie blijkt dat in beroemde Vikinggraven op onder meer de Schotse Orkney-eilanden, in werkelijkheid plaatselijke inwoners waren die mogelijk een Viking-identiteit hadden aangenomen en begraven werden als Viking.

** Belangrijk is dat de testresultaten aantonen dat de ‘Viking-identiteit’ niet beperkt was tot mensen met een Scandinavische genetische afkomst.

* De genomen van de Vikings laten de vorsers toe te ontwarren hoe de evolutie speelde voor, tijdens en na de bewegingen van de Vikings doorheen Europa. Die hadden nl. een invloed op genen die verbonden zijn met belangrijke eigenschappen als immuniteit, pigmentatie en stofwisseling.

* De wetenschappers kunnen nu ook de fysieke verschijning van de oude Vikingsen afleiden en die vergelijken met moderne Scandinaviërs. Geschat wordt dat zes procent van de bevolking van het Verenigd Koninkrijk Viking-DNA in zijn genen heeft, terwijl dat in Zweden tien procent is.

  • Dit artikel is gebaseerd op een persmededeling van het St John’s College van de University of Cambridge. * Vrij naar Luc De Roy in dS-
  • Het runenschrift (kortweg runen) is het oudst bekende schrift gebruikt door de Germaans volkeren van Noord-Europa, Groot-Brittannië, Scandinavië en IJsland vanaf de 2e of de 3e eeuw tot en met de 19e eeuw. ( foto runensteen in bijlage) Vikings waren niet  alleen rovers, ze waren ook ijverige ontwerpers van allerlei sierontwerpen ( foto) –  (allemaal eigen foto’s in Tongeren)

Galle ontdekt Neptunus

Op 23 september 1846 wordt de planeet Neptunus voor het eerst waargenomen door de Duitse astronoom Johann Gottfried Galle.

Galle ging echter niet de geschiedenisboeken in als de ontdekker van de planeet. Die eer komt in feite de Franse astronoom Urbain Le Verrier toe. Hoezo?

* Le Verrier (foto onder) werkte eerst als ingenieur, later als chemicus en wijdde zich sinds 1839 helemaal aan de planetenstudie.

  • In 1846 berekende  hij, op basis van de storingen in de beweging van de planeet Uranus, waar de onbekende planeet zich moet bevinden.

* Hij stuurde zijn berekeningen naar de Duitse astronoom Johann Gottfried Galle en die nam de nieuwe planeet op 23 september 1846 voor het eerst waar. De blauwe bol werd Neptunus genoemd.

* De eer van de ontdekking van Neptunus moet Verrier op zijn beurt wel delen met de Engelsman John Couch Adams. Die maakte eind 1845 al soortgelijke berekeningen.

* Een andere Franse astronoom, Jérôme Lalande, had Neptunus overigens al in 1795 waargenomen, maar hij wist niet dat het om een planeet ging.

* Daarnaast zijn er ook nog de notities van Galileo Galilei waaruit blijkt dat ook de Italiaanse natuur- en sterrenkundige de planeet Neptunus rond 1612 al bekeek. Maar ook hij herkende Neptunus niet als planeet.

* Van de zon af gerekend is Neptunus de achtste planeet van ons zonnestelsel.

*** Urbain Le Verrier is één van de 72 Fransen van wie de namen op de Eiffeltoren staan geschreven.

Verder op 23 september

            (met dank aan Historiek)

HEI … KOELTOREN (en meer)

Onlangs zagen we de Maagdentoren gekoelde uitlaatgassen uitbraken over de Zichemse samenloop van de natuurlijke en de rechtgetrokken Demer , maar … gisteren stak de natuur ons ook een helpend handje toe op Veerle-Heide. Zien jullie dat ook zo ?

 

***  En nog wat … Zondag 25 sep heeft op Veijel-Haa het jaarlijkse treffen voor gedateerde auto’s en motoren plaats. Vanaf 9 u tot in de vroege avond wordt het weer lekker genieten van al dat moois op wielen. U komt toch ook ?

Ötzi de ijsmummie

Op 19 september 1991 (vandaag al exact 31 jaar geleden) ontdekte het Duitse echtpaar Simon, twee fervente wandelaars, in de Ötztaler Alpen het buitengewoon goed bewaarde gemummificeerde lichaam van een man die omstreeks 3.300 voor Christus leefde. Op basis van de vindplaats werd de mummie Ötzi genoemd.

* De mummie lag op de Hauslabjoch in een rotskommetje aan de rand van de Niederjochferner gletsjer aan het einde van Ötztal. De vindplaats ligt op de grens van Oostenrijk en Italië op een hoogte van 3.210 meter.

* Ötzi is vermoedelijk gestorven door een jachtongeval of in een gewapend conflict. In zijn borstkas bij de linkerschouder zat een vuurstenen pijlpunt. Die ontdekte men pas een jaar na de vondst van de mummie. De schacht van de pijl was verwijderd maar de pijlpunt was blijven steken.

* Het schot van de pijl was waarschijnlijk niet meteen dodelijk, maar heeft vermoedelijk wel enkele uren of dagen in combinatie met uitputting tot zijn dood geleid.

* Otzi zou ongeveer 45 jaar geweest zijn, vrij oud voor die tijd. Hij had een tenger postuur en woog zo’n vijftig kilo.

Weetjes en feiten

  • Ötzi leefde omstreeks 3.300 voor Christus en strijdt nu met de Egyptische mummie Ginger om de titel ‘oudste menselijke mummie’.
  • In het darmstelsel van Ötzi bevonden zich de resten van twee soorten voedsel die hij kort voor zijn dood heeft gegeten: een stuk edelhertenvlees en een tarwesoort.
  • Ze zeggen dat er een vloek ligt op Ötzi!.. Een aantal mensen die direct of indirect bij het onderzoek en de vondst betrokken waren, zijn een tijdje  later overleden…
  • Meneer Simon, met zijn vrouw vinder van de ijsmummie, is in een ravijn gevallen en dagen later pas gevonden. De leider van het forensisch onderzoek is kort na dit onderzoek omgekomen door een auto ongeval.
  • Een bergbeklimmer die rondleidingen gaf op de vindplek van Ötzi kwam om door een lawine. En zo zijn er  nog verhalen van overledenen die te maken hadden met de vondst of het onderzoek. Waar of niet waar, wie zal het zeggen…
  • Het echtpaar Simon moest zelfs een gerechtelijke procedure beginnen om erkend te worden als de legitieme vinders. Helmut Simon overleed in 2004 op 67-jarige leeftijd na een val in een ravijn. Hij werd acht dagen later pas gevonden.
  • In 2008 kende de rechtbank aan mevrouw Simon 150.000 euro vergoeding toe.  Na een nieuw proces werd dit  bedrag in 2010 verhoogd naar 175.000 euro.
  • Acteur Brad Pitt heeft een tatouage van de contouren van de ijsmummie op zijn onderarm.
  • Een Oostenrijkse popartiest vernoemde zich naar Ötzi: DJ Ötzi, deze scoorde met ‘Anton aus Tirol’ een carnavalshit in de jaren ’90.

Ötzi museum

** De mummie werd eerst naar Innsbruck (Oostenrijk) gebracht. Toch is hij nu te bekijken in het Zuid-Tiroler archeologiemuseum in Bolzano (Italië). Gewoon omdat de vindplek een aantal meter over de grens van Italië bleek te liggen.

* Voor meer informatie in het archeologiemuseum in Bolzano … druk even op www.iceman.it

Zout hield ‘Dode Zeerollen’ intact

In elf grotten vlakbij de Dode Zee werden tussen 1947 en 1956 in totaal meer dan 900 documenten gevonden. Ze bevatten voornamelijk Hebreeuwse teksten uit de ontstaansperiode van het Jodendom en zijn de oudste Bijbelse teksten die ooit gevonden zijn.

* De Dode Zee-rollen omvatten een collectie van meer dan 900 documenten, inclusief ruim 200 geschriften over de Tenach (het Oude Testament). De rollen moeten niet gezien worden als bron van het Christendom. Hoewel de teksten gaan over het leven ten tijde van Jezus, wordt de zoon van God, of zijn volgelingen nergens bij naam genoemd.

390px-1QIsa_b 390px-Qumran

* Boeken die voor de eeuwigheid zijn geschreven, gaan best ook eeuwen mee. Een analyse van tweeduizend jaar oud perkament leert dat we nog heel wat kunnen leren van ambachtslieden en ingenieurs uit de oudheid.

* Hoe maak je dat handgeschreven documenten zo lang mogelijk de tand des tijds kunnen doorstaan?… Je stopt ze in potten die je vervolgens verstopt in grotten.

* Dat is althans waarvoor de joden kozen die omstreeks het begin van de jaartelling in Qumran woonden (foto R – een dorpje vlak bij de Dode Zee, nu een ruïne). Met succes, want zo bleven hun heilige geschriften uit de handen van de Romeinen – en van iedereen daarna.

*** Tot … herders in 1947 alsnog op de historische en religieuze schat stuitten, sindsdien beroemd als de Dode Zee-rollen.

* Maar de rollen (liefst negenhonderd) kregen ook een speciale behandeling om het perkament zo goed mogelijk te bewaren.

* Een van de bekendste en best geconserveerde rollen is de Tempelrol, waarvan het schrijfoppervlak nog helderder is dan bij de andere. Wetenschappers weten nu dankzij een reeks microscopische analyses hoe dat komt.

* Het perkament werd voor gebruik ingewreven met droge zouten afkomstig van gesteenten – droog gepekeld , eigenlijk. Opvallend: het conserveringsmiddel blijkt niet afkomstig uit de Dode Zee, waar zouten door indamping kunnen ontstaan. Vanwaar dan wel, is nog … onbekend.

1 2 3 10