Pinksteren

49 dagen na Pasen is het Pinksteren. Veel mensen zijn gecharmeerd door de vrije maandag, maar de meeste weten niet (meer) waaraan zij dit te danken hebben.

Het door en door christelijke feest vertelt over de komst van de Heilige Geest na ‘de hemelvaart’ van Jezus.

Pinksteren werd in de middeleeuwen acht dagen lang gevierd en was een stuk van de lentefeesten.

Wij leerden destijds op school dat op Pinksterdag de Heilige Geest neerdaalde op Aarde. We wisten al dat de kruisiging van Jezus Christus plaatsvond op Goede Vrijdag en dat hij drie dagen later opstond uit de dood. Dat moment wordt herdacht met onze Pasen. Maar het werd nog straffer.

Met ingehouden adem hoorden we de meester verder vertellen dat Jezus na de wederopstanding uit de dood nog regelmatig bij zijn twaalf discipelen was, zijn leerlingen die hem een groot gedeelte van zijn leven hadden gevolgd.

Jezus vertelde hen dat hij na veertig dagen naar de hemel zou gaan, wat op Hemelvaartsdag wordt herdacht, maar dat hij hen niet alleen zou achterlaten. Hij zou de Heilige Geest zou sturen.

En met een “Wat gebeurde er tien dagen na de hemelvaart?” werd de spanning om te snijden in het klasje. “De Heilige Geest streek neer tijdens een gebed in Jeruzalem. Niet met een menselijk uitzicht maar in de vorm van vurige tongen.”

En nog straffer. “Na de verschijning spraken de apostelen plotseling alle vreemde talen die in Jeruzalem werden gehoord.”

De mensen op straat dachten dat zij met een stel dronkaards te doen hadden. Totdat zij het prille evangelie in hun eigen taal hoorden vertellen.

Dezelfde dag nog werden 3 000 mensen gedoopt, de officiële  start van de christelijke kerk.

Pinksteren in de middeleeuwen

Tegenwoordig wordt Pinksteren nog steeds gevierd met een extra vrije dag op maandag, maar in de middeleeuwen bestond Pinksteren uit een groot feest dat liefst 8 dagen lang duurde.

* Voortaan zou de echte start van de lente samenvallen met de laatste christelijke feestdag , en ook veel niet religieuze gebruiken gingen op in de pinksterfeesten. En die durfden van langsom wel eens uit de hand lopen.

* Om alle losbandige feesten die rondom Pinksteren waren ontstaan in te perken werd Pinksteren vanaf 1574 een officiële kerkelijke feestdag. En dat had zijn reden…

* … In 1500 wordt de latere keizer Karel in Gent geboren. In 1515, op zijn 15de wordt hij vorst in de Nederlanden, in 1520 wordt hij zelfs tot keizer gekroond. In 1555 doet hij troonsafstand.

* Intussen hebben de protesterende protestanten o.l.v. Luther en andere hervormers heel Europa in het harnas gejaagd tegen de aflaten-kerk van Rome. In 1566 is er de Beeldenstorm en in 1585 valt Antwerpen. Noord en Zuid worden uiteen gedreven. 1574 valt tussen beide in …

* Om weerstand te bieden aan de protestanten laat zoon Filips, die vader Karel was opgevolgd, maar definitief naar Spanje verhuisde, het rebellerende boeltje hier in de hand houden door sabelslepers van de ergste soort, te beginnen met Alva.

* Het Noorden wordt schandalig rijk in de nieuw ontdekte wereld. Hun schepen zorgen voor een verbluffende welstand op de kap van het slavendom.Tot op de dag van vandaag een smet op het Nederlandse blazoen.

* Het Zuiden daarentegen beleeft een van de donkerste perioden uit zijn bestaan. Op de doeken van meester-schilder Pieter Breugel is niet één lachend gezicht te zien. Zelfs niet op ‘de boerenbruiloft’.

* De haven van Antwerpen wordt gesloten. Alle rijkdom vloeit via Amsterdam naar de nieuwe staat in wording. In 1648 is het zo ver. Nederland wordt Nederland en protestants. En wij? Wij blijven godvruchtig en een speelbal voor de grote politiek. Amen.

WANNEER IS HET PASEN ?

Morgen zondag is het Pasen. In de eerste eeuwen na de dood van Christus is er heel lang geruzied over de exacte paasdatum. Dat leidde zelfs tot excommunicaties.

* Het Concilie van Nicea bracht in 325 licht in de duisternis. Pasen wordt gevierd op de eerste zondag na de eerste volle maan van de lente.

* Als de volle maan valt op het begin van de lente, mag dat ook. En als de eerste volle maan van de lente op een zondag valt, wordt Pasen de volgende zondag gevierd.

* Pasen wordt gevierd op de eerste zondag na de eerste volle maan van de lente. In 2019 begon de astronomische lente op 20 maart 2019. Het was volle maan op 21 maart 2019. Je zou dus denken dat Pasen dan zou vallen op zondag 24 maart 2019. En dat was niet zo. Hoe kan dat?

** De kerkvaders konden in 325 niet vermoeden dat de astronomische lente niet altijd valt op 21 maart. Ook het exact bepalen van het moment van volle maan is geen sinecure. Daarom werd afgesproken dat voor de kerk de astronomische lente altijd begint op 21 maart, en dat de maanfasen zich herhalen om de 19 jaar.

** De kerkelijke overheden wilden namelijk niet afhankelijk zijn van de astronomen. Er werd een formule opgesteld om de paasdatum te berekenen, die redelijk overeenkomt met de werkelijke maan, maar toch in een aantal gevallen een andere datum geeft. De werkelijke positie van de maan is immers heel erg ingewikkeld, als gevolg van alle storingen door alle planeten.

* Met die definitie wordt Pasen een variabele feestdag die kan vallen van 22 maart tot 25 april. Voorbeeld: 22 maart 1818 en 25 april 2038.

* Bovendien heeft het ook weinig zin om “het gemiddelde weer met Pasen” te definiëren. Een vroege Pasen (bv. 23 maart 2008) kan resulteren in kou en sneeuw. Paasmaandag 24 maart 2008 lag er in Ukkel 10 cm sneeuw en op de Hoge Venen zelfs 45 cm. De late Pasen van 24 april 2011 daarentegen zorgde voor zomers weer met temperaturen van 25 graden en meer.

Paasdata in de 21ste eeuw
23 april 2000             15 april 2001             31 maart 2002
20 april 2003             11 april 2004             27 maart 2005
16 april 2006             8 april 2007             23 maart 2008
12 april 2009             4 april 2010             24 april 2011
8 april 2012             31 maart 2013             20 april 2014
5 april 2015             27 maart 2016             16 april 2017
1 april 2018             21 april 2019             12 april 2020
4 april 2021             17 april 2022 dit jaar
            9 april 2023
31 maart 2024             20 april 2025             5 april 2026
28 maart 2027             16 april 2028             1 april 2029
21 april 2030             13 april 2031             28 maart 2032

° Ik (lv) heb blijkbaar wat met Pasen. Zowel in 2007 als in 2012 viel Pasen op mijn verjaardag 8 april. Volgend jaar 2023  ben ik een dag te vlug en moet ik tevreden zijn met …paaszaterdag. 9 april is de verjaardag van mijn maat Mon Clerckx. Dan is hij aan de beurt voor een extra verjaarsdags-paasfeestje.

* Orthodoxe christenen vieren Pasen op een andere datum. Dat komt omdat zij voor de berekening van de paasdatum nog gebruik maken van de Juliaanse kalender in plaats van de Gregoriaanse.

– met dank aan weerman Frank Deboosere –

EVEN PAASREKENEN …

Vandaag 20 maart om 16u33 zijn we aan de start van de lente toe. Het hoogfeest van Pasen wordt pas op 17 april gevierd. De twee astronomische elementen waarop de tellingen van toepassing zijn, het begin van de lente en de volle maan -want daar draait het om- kunnen alleen met de ‘moderne astronomische storingstheorie’ zeer precies bepaald worden.

* De beweging van de aarde en de maan zijn immers onderhevig aan storingen van de andere planeten. Deze kleine afwijkingen hebben evenwel een merkbare invloed.

* Vergeet bovendien niet dat de banen ellipsvormig zijn en dat de maanbaan een helling vertoont t.o.v. het baanvlak van de aarde om de zon. Kun je nog een beetje volgen?

* Het spreekt vanzelf dat de kerkvaders en hun astronomen-rekenaars deze finesses niet konden voorzien met de middelen waarover ze toen beschikten. Bovendien wilde men ook een zekere regelmaat in de paasdata brengen om de voorspellingen enigszins doenbaar te maken.

* Zo ontstond de regel van het kerkelijke Pasen (het ecclesiastische Pasen). Hierin begint de lente altijd op 21 maart en wordt de volle maan berekend aan de hand van een regel die zegt dat de maanfasen zich om de 19 jaar perfect herhalen wat betreft de data in de loop van het jaar.

° De Griek Metoon had dit in de 5de eeuw voor Christus al ontdekt. Daarom wordt die periode de Metonische cyclus genoemd. Op een paar uur na – die wel accumuleren in de loop van de eeuwen – klopt deze regel ook.

° Zo kan men formules en/of tabellen voor de paasdata opstellen. Pasen kan dus niet vroeger vallen dan 22 maart en niet later dan 25 april.

° In het laatste geval is er een volle maan op 20 maart zodat de eerste volle maan van de lente pas op 18 april valt en, wanneer dit een zondag is, wordt Pasen pas op 25 april gevierd. Dit was het geval in (mijn geboortejaar) 1943 en komt terug in … 2 038.

* Een vroege Pasen op 22 maart was er bijvoorbeeld in 1818, maar komt pas weer in       2 285. In 2008 viel Pasen op de, op 1 dag na, vroegst mogelijke dag: 23 maart. Dat was ook het geval in 1913 en komt pas weer terug in 2 160. Maak u dus geen zorgen.

* Gemiddeld valt Pasen in de Gregoriaanse kalender 1 keer om de 105 jaar op 23 maart. 22 maart komt maar om de 207 jaar voor. De data tussen 28 maart en 21 april komen alle, gemiddeld, om de 30 jaar aan bod. De meest voorkomende paasdatum is 19 april. Die komt gemiddeld om de 26 jaar voor.  Tismaardatjetweet …

 

NOG EVEN MEMOREREN …

Op het ogenblik dat de zon in de loop van maart loodrecht invalt op de evenaar, begint bij ons de astronomische lente. In 2022 is dat op vandaag 20 maart om 16.33 uur. Zie ook hier.

* De astronomische zomer begint op 21 juni 2022 om 11.14 uur. De noordpool krijgt de hele dag lang zonlicht. In het noordelijk halfrond genieten we van lange dagen en korte nachten.

* De astronomische herfst begint op 23 september 2022 om 03.04 uur. Dag en nacht duren even lang. Zie ook hier.

* De astronomische winter begint op 21 december 2022 om 22.48 uur. De zuidpool baadt de hele dag lang in de zon. Op de noordpool is het continu nacht. In het noordelijk halfrond zijn de dagen kort en de nachten lang. Op het zuidelijk halfrond is het net andersom.

* Meer informatie over de astronomische seizoenen vind je hier en hier.

** De astronomische seizoenen beginnen dus niet altijd mooi op een 21-ste. Meer zelfs, de astronomische herfst is in onze tijdrekening nog nooit begonnen op 21 september!

Karel de Goede …

Weinig nieuws te vinden vandaag. Dus werd het even kijken op de scheurkalender. Karel de Goede heeft vandaag zijn dagje ,  2 maart  is zijn feestjesdag.

* Karel van Denemarken, later Karel de Goede werd geboren in Denemarken als zoon van koning Knoet IV van Denemarken. Zoals veel ridders uit die tijd, vertrok Karel van Denemarken ook op pelgrimstocht naar het Heilige Land (1107-1108).

* Hij fungeerde er als raadgever voor zijn neef, graaf Boudewijn VII van Vlaanderen, bijgenaamd ‘Hapkin’. Karel werd regent van Vlaanderen toen Boudewijn VII op veldtocht ging naar Normandië in 1117 en 1118 . Boudewijn overleed  in 1119.

* Karel volgde zijn kinderloze neef Boudewijn VII op . Die had hem aangewezen als zijn opvolger , nog vóór zijn dood op 17 juni 1119. Ondanks enige weerstand tegen zijn persoon werd hij toch als graaf van Vlaanderen erkend.

* Karel was een godvruchtige vorst . Zijn hele binnenlandse politiek was vooral gericht op de vestiging en de handhaving van de openbare vrede door de bestrijding van onrecht en armoede.

* Hiermee reed hij tegen de kar van een deel van de kleine adel, onder meer de rijke familie van Erembald . Die kon zich doen opnemen in de adel, hoewel ze van onvrije afkomst waren .

* Toen de graaf na een juridisch dispuut de onvrije afkomst van de Erembalden in het openbaar beklemtoonde, werd hij het slachtoffer van een samenzwering, geleid door Bertulf, proost van het Brugse Sint-Donaaskapittel en zelf een lid van de clan der Erembalden.

* Karel werd in de Sint-Donaaskerk van Brugge vermoord. De 28 samenzweerders werden gevangengenomen en op bevel van de Franse koning Lodewijk VI, van de hoogste toren van de burcht geworpen.

* Door het ontbreken van een rechtstreekse erfgenaam, veroorzaakte Karels’ dood een ernstige politieke crisis. Hiervan maakte de koning van Frankrijk gebruik om zijn Normandische achterneef Willem Clito als graaf op te dringen . Dat stootte op verzet in Brugge en Gent.

* Uiteindelijk werd Karel opgevolgd door Diederik van de Elzas, een neef die de machtsstrijd won met de steun der Vlaamse steden. Dit was de eerste gelegenheid waarbij de steden een doorslaggevende rol speelden in de Vlaamse politiek.

* In 1884 werd Karel de Goede door de Katholieke Kerk zalig verklaard. Zijn neogotische reliekschrijn (1883-1885) staat in een zijkapel van de Sint-Salvatorskathedraal (Brugge). Op de scheurkalender wordt hij vandaag 2 maart (Asdag?) herdacht .

* Een opgerolde gouache-tekening op hout (35 op 25 cm) met ‘le bon conte de Flandre’ werd in 1782 gevonden te Brugge in het reliekschrijn waarin de beenderen van de Vlaamse graaf bewaard werden.

* Tussen 1606 en 1782 werd dit schrijn niet geopend. De afbeelding bleef in het schrijn tot 1957, waarna het portret werd ingelijst en in Brugge nog steeds bewaard wordt.

-met dank voor een oogje over de muur van Wikipedia-

Restauratiewerken in Eindhout – HAM

Gisteren 28 februari startte firma Frans Corvers uit Vorst met de restauratiewerken aan de kapel van Ham.  

Het dak en het torentje zullen hernieuwd worden . Daarna worden ook de buitenmuren hersteld. De werken zullen ongeveer twee maanden duren . Tijdens die periode zal de kapel om veiligheidsredenen gesloten blijven.

* Even wat info over dit beschermd monument: BRON:  https://www.eindhout.net/kapelham.htm

* De muren van de kapel bestaan uit baksteen, in een nis boven de deur staat een beeld van OLV Van zeven weeën.  De kapel werd vermoedelijk gebouwd in 1681 door Adriaan Lenaerts , meier en secretaris van Ham. In die tijd ressorteerde ze onder de prelaat van Tongerlo die heer was van Ham.

* De klok in het torentje werd in 1723 gegoten door Jordanus Smets in opdracht van Jan Ven (Veen)

Op de klok staat: Jordaen Smets heeft mij gegoten. Tot anno 1723. Jan Veen voor de kapel van ons livrawe van de seven wee voor endertham.

* Pas in 1808 kwam er een fusie tussen Eindhout en Ham en werd er overeengekomen dat de onderpastoor van Eindhout elke vrijdag een mis zou opdragen in de kapel. Dat bleef zo tot in … 1969 !

* In 1978 werd de kapel gerestaureerd en erkend als beschermd erfgoed.

* Vanuit de buurtwerking van Ham worden er nog geregeld activiteiten georganiseerd. Een misviering op de vooravond van de meimaand, een viering op de tweede zondag van juli (vroeger de start van ‘kapellekeskermis’) en een wekelijks gebedsmoment tijdens de maanden mei en oktober. In die periode is de kapel dagelijks geopend, tijdens de winterperiode enkel in het weekend.

* De kapel was en is nog steeds een oord van rust, stilte en bezinning voor de vaste bezoeker maar ook voor de toevallige wandelaar of fietser die er een kaarsje komt branden of gewoon even tot rust kan komen.

** De restauratie van het interieur is voorzien voor 2023 , volgend jaar reeds .

Meer info bij uw parochiepriester

e.seghers@abdijaverbode.bewww.abdijaverbode.be – www.averbodemoment.be 

Brieven uit varendonk

Geachte lezers ,

Een paar maanden geleden heb ik in deze goede en gewaardeerde krant de mededeling gelezen dat in oktober 1971 , dus precies 50 jaar geleden Veerle en Varendonk één gemeente werden.

Dat is allemaal achteloos voorbij gegaan , waarschijnlijk door de moeilijke tijd , maar het is zeker geen historische gebeurtenis geweest die wij zomaar mogen vergeten. Er zijn heel wat mensen met Varendonkse wortels – ”roots” zeggen diegenen die onze mooie moedertaal een beetje aan hun laarzen lappen –  die zeer kort daarna in het nieuwe Veerle een zeer grote rol zijn gaan spelen en nu nog.

Daarom wou ik op dat feit hier toch nog eens terugkomen en ben ik gaan zoeken in vergeelde schriftjes van vijftig jaar geleden . En ik heb wel wat interessants gevonden.

Ik zoek nog naar de schrijver ervan , maar vermits ik er toch wel enkele keren zal kunnen op terugkomen , heb ik wel enkele weken de tijd om tot een resultaat te komen. Ik heb er al wel een goede titel voor gevonden :

Brieven uit varendonk! 1

Het begon wel met een beschrijving van de parochie waartoe  Varendonk op dat moment behoorde , namelijk tot Sint-Lambertus Westerlo , waar iets tevoren , dus nu  meer dan vijftig jaar geleden, een grote hap was weggebeten , namelijk Bergom , dat een eigen kerk had gekregen en dus een parochie was op zichzelf. Daarna begint het…….

……..Maar een klein stukje grond bleef zich hardnekkig aan Westerlo en deken Fierens hechten: Varendonk. (foto LV – ook op zijn doodsprentje)

Het was de naam die uiteindelijk overbleef van drie woonkernen die in het Ancien Regime de naam droegen van Blaardonk , Varendonk ende Watereynde!

Die bleven kerkelijk Westels , zelfs toen ze door het weglopen van grote stukken Bergom helemaal niet meer aan Westerlo grensden.

Ik heb die trouw en gehechtheid van dichtbij meegemaakt , toen ik een beetje onverwacht twintig jaar later enige verantwoordelijkheid mocht dragen in die kleine gemeenschap . Het waren plekjes en mensen om te koesteren.

De gemeenschap was wel in de loop van de Franse tijd een deel van haar naam kwijt geraakt .

Daarnet heb ik geciteerd dat ze ooit de naam had gedragen van Blaardonk , Varendonk ende Watereynde . Dat Blaardonk is ze snel kwijtgeraakt omdat dat slechts  drie hoeven waren die er nog liggen tussen taverne ‘t Laak en Trichelhoek-Eindhout.

In de late middeleeuwen waren die hoeven in de Nederlanden bekend omdat zij voor hun drieën maar een broodbakoven hadden. Dit terloops ! Op het einde van het Ancien regime droeg het gemeentezegel nog steeds de beide namen : dominium de Vaerendonck et Watereynde.

En in de Franse tijd, toen er vele kleine gemeenten werden opgeslorpt en ingeslikt , Eindhouthamme door Eindhout bv ( 1808) , is er nergens sprake van enige dergelijke operatie waardoor Watereinde moest verdwijnen.

Het is nog een goed bewaard geheim hoe het gemeentedeel Watereinde nabij Veerle en de Goorbeek uit de gemeentenaam verdween ten voordele van het ver van de weg gelegen Varendonk nabij het Elsschot en Mie Maan.

De politieke macht werd in die kleine gemeente uitgeoefend door twee grote families: de familie Rens eerder uit Watereinde , en de familie Verboven uit het echte Varendonk!

Heeft de Varendonkse macht op een bepaald moment het deel Watereinde van de naam gegooid met in het achterhoofd de overtuiging dat voor zo weinig mensen 1 naam genoeg was? Ik weet het niet.

Waarheid is wel dat de Varendonkse gemeenschap honderd jaar lang geprobeerd heeft een brede weg te laten aanleggen tussen Veerle en Herselt , met het echte Varendonk er midden in! Het is er nooit van gekomen en hier is de “wat als” vraag noodzakelijk!

Indien die weg er had gekomen, zou de gemeenschap van Varendonk nabij Mie Maan en het Elsschot zeker tot grotere ontwikkeling zijn gekomen!

Volledigheidshalve moet ik er wel aan toevoegen dat nu tweehonderd jaar geleden de burgers van Varendonk een petitie hebben gestuurd naar het provinciebestuur om te worden aangehecht bij Eindhout….

Mijn spontane vraag was: waarom bij Eindhout? Waarschijnlijk omdat ze met Westerlo geen echte grens hadden , of omdat ze berekenden dat ze politiek een grotere invloed zouden gehad hebben in Eindhout?

Nog even terug naar de stelling van in het begin :

Na die 20 jaren tussen 1951 en 1971 was het duidelijk dat hoezeer Varendonk ook  zijn eigen politieke leven heeft geleefd , de kerkelijke trouw aan Westel en aan de deken was gebleven en dat bij de beide families.

Tot daar de tekst uit het schriftje van “de Zaaier”.

Maar deze inleiding heb ik nodig voor mijn volgende verhaal…..En , waarde trouwe lezer , dat houd ik dan in petto  voor binnen enkele dagen.

Louis Vuren

 

p.s. Varendonk bezat lange tijd het kleinste gemeentehuis van het land. Het betrof een omgebouwde kapel waarin nog lange tijd wereldlijke huwelijken werden gesloten. Voor kerk en pastoor trouwen gebeurde in Westerlo.

*** Hieronder een koppel dat ooit in Varendonk voor de wet trouwde (net als mijn ouders lv). Zij deden hun huwelijk eind 2015 nog eens ludiek over voor tv en plaatselijke pers. Op de nipper , want beiden zijn intussen overleden.