Lodewijk XVI in Parijs onthoofd

Op 21 januari 1793 werd Koning Lodewijk XVI van Frankrijk in Parijs onthoofd. De enige Franse koning die zoiets overkwam.

° De Franse koning was geschorst en gearresteerd na de Bestorming van de Tuilerieën tijdens de Franse Revolutie. Lodewijk werd berecht door de Nationale Conventie. Hij werd schuldig bevonden aan hoogverraad. Zijn echtgenote Marie Antoinette onderging dit lot enige maanden later.

° Koning Lodewijk werd met een koets naar de Place de la Révolution, het huidige Place de la Concorde, gereden. Naast hem zat de burgemeester. Tegenover hem zaten twee biechtvaders. Er waren 50.000 soldaten in Parijs op de been om de orde te bewaren.

° Toen het gezelschap bij de guillotine aankwam werden de trommels geroerd. Lodewijk kreeg geen gelegenheid meer om een toespraak te houden, werd vastgebonden en onder de guillotine gelegd. Na afloop toonde de beul het hoofd van de koning aan het toegestroomde publiek.

* Naar Laakdal toe vertaald, vertelt dit jaar dat Joannes Verboven, molenaar op de Haanvenmolen, van de abdij Averbode in 1793 een nieuw contract van zes jaar krijgt. Op 18 maart 1798 werd de molen echter als nationaal domein verkocht door de Franse Republiek. Blom, Van Herck en anderen (sic) werden de nieuwe eigenaars voor de som van 109 000 Fransche livres. Verboven blijft wellicht molenaar. Pas in 1803 zou Gerard Wouters (uit Olen) de nieuwe molenaar worden.

* Josephus Verwimp, de eerste (?) molenaar van de Dorpsmolen, huwt op 9 april 1793 met Anna Heugens. Ook in 1803 wordt hij hier als molenaar opgevolgd door Joannes Vermiert.

AMERIKA AL VEEL LANGER ONTDEKT

Het klinkt voor sommigen wellicht een beetje verrassend, want niet Christoffel Columbus noch de Viking-avonturiers zijn de echte ontdekkers van Amerika. De echte ontdekkers van het continent zijn de allereerste mensen die zowat zestienduizend jaar geleden Amerika binnentrokken – en die andere zorgen hadden dan ‘een nieuw werelddeel ontdekken’ .

* Hoe hun boten eruitzagen, weten we niet. Kano’s van huiden of uitgeholde boomstammen zijn waarschijnlijk een goede gok. De ontdekkers kwamen alleszins uit Azië en ze zochten gewoon een plaats om te wonen, te jagen en te vissen.

* Lange tijd hebben de geschiedenisboeken de eerste bewoners van Amerika beschreven als mensen die 13 of 14 000 jaar geleden, tijdens de laatste ijstijd, over de Beringstraat wandelden.

* Vanuit Alaska zouden ze, toen de ijstijd op zijn einde liep en de gletsjers zich terugtrokken, langs een ijsvrije corridor door Canada de rest van het Noord-Amerikaanse continent bereiken, snel uitzwermen en niet veel later ook naar Zuid-Amerika trekken.

* De jongste jaren zijn evenwel steeds meer aanwijzingen gevonden dat de eerste kolonisten van Amerika nog duizend of meer jaren eerder arriveerden, en dat ze vanuit Alaska per boot de kust volgden naar het zuiden. In een mum van tijd zouden ze zich zo langs de hele westkust van Noord- en Zuid-Amerika verspreid hebben, vanwaar ze vervolgens landinwaarts trokken.

* Dat scenario krijgt nu een sterke duw in de rug, door de koolstofdatering van archeologische vondsten uit Cooper’s Ferry in het westen van Idaho. Botten en houtskool (resten van vuur) uit Cooper’s Ferry blijken zowat zestienduizend jaar oud te zijn. Dat betekent dat er in Idaho al mensen leefden toen de ijstijd nog volop bezig was en er nog geen ijsvrije corridor door het westen van Canada liep, want die opende zich pas 14.800 jaar geleden.

* Het is ook onwaarschijnlijk dat kolonistenfamilies duizenden kilometers te voet over een ononderbroken dikke ijskap trokken. Ze moeten dus langs de kust gekomen zijn, per boot. Ze voeren zuidwaarts, leefden van vis en de jacht op zeedieren als robben, tot waar het ijs ophield en ze aan land konden gaan of stroomopwaarts een rivier opvaren, het binnenland in.       (30 november 2019 verschenen in De Tijd)

wat na premier Lumumba’s dood?

  • aanvullend artikel op dat van vanmorgen

Toen begin 1961 bekend raakte dat Patrice ­Lumumba, de eerste premier van het pas onafhankelijke Congo, was vermoord, lokte dat meteen een breed internationaal protest uit. Lumumba werd meteen een heilige of een profeet voor velen.

  • Precies het omgekeerde was het geval bij zijn politieke tegenstanders. Als évolué, als een brave imitatie-Belg (foto L) had hij het Belgische paternalistische kolonialisme danig ­teleurgesteld.
  • Internationale bekendheid kreeg Loemoemba pas toen hij midden 1960 premier van Congo werd en bij de onafhankelijkheid koning Boudewijn trakteerde op een striemende anti-kolonialistische toespraak.

* In de psychose van de Koude Oorlog werd hij afgezet en op 17 januari 1961, op aansporing van onder meer Belgische en Amerikaanse belangen, vermoord in gruwelijke omstandigheden.

* Lumumba kreeg nooit een graf, er bleven zelfs geen stoffelijke resten van hem over (zo wilden het ook zijn moordenaars), op twee tanden in een Belgisch juridisch dossier na.

* Een wat macaber voordeel van Lumumba’s vroege dood is dat de herinnering aan hem bevroor in een tijd waarin hij slechts een ­belofte was. Een politiek palmares had hij nog niet kunnen opbouwen, op die speech in 1960 na.  Maar dat kon de manipulatie van de herinnering aan hem nooit in de weg staan.

*** foto: President Mobutu eert Lumumba op een bankbiljet (1967): cynisch opportunisme.

* Bij zijn dood maakte de Sovjet-Unie van hem al meteen een anti-imperialistisch symbool. Nog cynischer ging de Congolese machthebber Mobutu met hem om. Mobutu was actief betrokken bij de moord op ­Lumumba, maar maakte van hem al in 1966 een ‘nationale held’: dat kon hem internationaal dienen als ­referentie en wettelijke regelgeving (met dank aan Marc Reynebeau in dS 2020)

61 jaar geleden werd Lumumba vermoord

In1958  richtte Patrice Lumumba de Mouvement National Congolais (MNC) op, die in de nadagen van Belgisch Congo uitgroeide tot een belangrijke politieke formatie. Het waren de hoogdagen van het Afrikaanse nationalisme; de koloniale grootmachten Frankrijk en Groot-Brittannië verleenden onafhankelijkheid aan hun meeste kolonies op het zwarte continent.  Rik Arnoudt voor vrtNWS

* In 1959 won het MNC de parlementsverkiezingen, hoewel Lumumba op dat moment weer was opgepakt wegens het ophitsen van een menigte.

* Maar Brussel zag in dat het de onafhankelijkheid niet kon tegenhouden en organiseerde een rondetafelconferentie, waarvoor Lumumba inderhaast werd vrijgelaten.

Die conferentie besliste erg snel om Congo onafhankelijkheid te verlenen. Joseph Kasavubu (L) werd president, Patrice Lumumba (R) premier . (vrije/gratis foto’s)

De koning geschoffeerd

30 juni 1960 werd de grote dag. Koning Boudewijn was in hoogsteigen persoon afgereisd naar Leopoldville om de plechtigheden naar aanleiding van de “dipenda” bij te wonen.

In een paternalistische toespraak in het Paleis der Natie in Leopoldville schonk hij de Congolezen hun onafhankelijkheid.

De kersverse president Kasavubu hield een nette toespraak, maar daarna nam premier Lumumba het woord, tegen alle afspraken in.

* In een vlammend betoog hekelde hij de wreedheden en vernederingen die de Congolezen jarenlang hadden moeten ondergaan. De koning moest het noodgedwongen aanhoren, maar was “not amused”.

* Dat Lumumba charisma had, is onbetwistbaar. Hij had durven te zeggen wat vele Congolezen eigenlijk dachten. Maar die “vrai parler” zou hem niet in dank worden afgenomen, en dat zou ook vrij snel blijken.

* Na de onafhankelijkheid “afrikaniseerde” Lumumba het Congolese leger, dat tot dan volledig blank was en onder Belgisch bevel had gestaan. De regering-Eyskens leek haar greep op de gebeurtenissen in de voormalige kolonie te verliezen.

* Na enkele weken kreeg Lumumba het zelf moeilijk. In juli 1960 al scheurden zowel de rijke mijnprovincie Katanga (onder Moïse Tsjombe) als de diamantprovincie Zuid-Kasaï zich – met Belgische steun – af van het centrale gezag in Leopoldville.

* Ook het leger begon zich te roeren onder stafchef Joseph-Désiré Mobutu. De malaise in het land groeide, ondanks de aanwezigheid van VN-blauwhelmen.

* Lumumba riep de hulp in van de Sovjet-Unie, een kapitale fout in deze periode van Koude Oorlog.

* Lumumba werd prompt versleten voor communist en het Westen zette president Kasavubu onder druk om zijn premier te ontslaan.

De moord op Lumumba

Het was stafchef Mobutu die uiteindelijk het vuile werk opknapte. Op 14 september 1960 pleegde hij een staatsgreep met de stilzwijgende steun van Kasavubu. Lumumba ging op de loop, maar werd op 1 december gevat door de soldaten van Mobutu.

* Verschillende pleidooien om de man vrij te laten of op zijn minst een eerlijk proces te geven, haalden niets uit.

* De afgezette premier werd op 17 januari 1961 overgevlogen naar het Katanga van Moïse Tsjombe, waar hij de facto werd overgeleverd aan zijn vijanden. Dezelfde nacht nog werden Lumumba en twee kompanen geëxecuteerd. Hun lichamen “verdwenen”.

* In 2002 gaf de Belgische overheid toe “onmiskenbare verantwoordelijkheid te hebben gehad in de gebeurtenissen die tot Lumumba’s dood hebben geleid”, al wilde ze niet de volledige verantwoordelijkheid opnemen. Toch bleken een aantal vooraanstaande Belgen opdracht te hebben gegeven tot de moord.

* De Belgische overheid richtte ook een Stichting Patrice Lumumba op om de democratisering van Congo te ondersteunen. België zou daar 1,25 miljoen euro aan geven, plus elk jaar nog eens 500.000 euro. Alleen is die Stichting er nooit gekomen.

* “Er is nooit een akkoord bereikt over de statuten van de stichting tussen de Belgische overheid en de familie Lumumba”, zei Patrick Deboeck van Buitenlandse Zaken. “Onder meer door onenigheid binnen de familie Lumumba is de deadline voor de oprichting van november 2003 verstreken.”

* Nog in 2002 werden er documenten vrijgegeven waarin de rol van de Amerikaanse veiligheidsdienst CIA in de moord werd onthuld.

* De CIA zou Lumumba’s tegenstanders onder meer financieel gesteund hebben . De troepen van Mobutu zouden zelfs militaire training gekregen hebben .

MAMMOETBOOM IN GEMEENTEPARK VEERLE

In Veerle staat een boom. Niet zo maar de eerste de beste want hij oogt niet alleen groot en fors, hij is het ook.
De boom werd omstreeks 1950 geplant toen het huidige gemeentepark werd aangelegd. Iedereen kent hem als een flink uit de kluiten gewassen soort den, maar weinigen wisten /weten dat hij tot de familie van de mammoetbomen of sequoia’s behoort. Een boom waarvan velen dachten dat die alleen in Amerika voorkomt.
.
* De Veerlese sequoia is in feite nog een tiener in zijn soort. Hij heeft nog vele jaren voor de boeg om de voetsporen van zijn oudere familiegenoten te drukken. Zijn basisomtrek bedraagt ‘nog maar’ 4,40 m en 18 m is nog verre van indrukwekkend hoog. Daarom hebben we even wat bijkomende info opgesnord omtrent de mammoet onder de bomen.
.
CIPRES
.
* De mammoetboom of reuzensequoia (sequoiadendron giganteum) behoort tot de cipresfamilie (Cupressaceae). Het is de zwaarste boom ter wereld. De soort komt vooral voor in Californië. De grootste daar heeft een hoogte van ruim 83 en een bodemomtrek van 31 m. De leeftijd van de oudste reuzensequoia in de wereld wordt op 3 200 jaar geschat … Schatters durven wel eens overdrijven, maar toch.
.
* Als sierboom werden mammoetbomen in Europa pas na 1850 aangeplant. Daardoor zijn ze voorlopig nog aanmerkelijk kleiner dan die in Californië. De dikste mammoetboom in België vind je in het Waalse Esneux. Hij heeft al een stamomtrek van 9,15 m.
.
* De mammoetboom heeft een zeer dikke bast en een hoge kruin, zodat bij een bosbrand het vuur de belangrijkste delen van de boom niet kan aantasten.
Het te snel blussen en voorkomen van bosbranden in het verspreidingsgebied, waarbij de zaden worden aangetast, schijnt evenwel de oorzaak te zijn dat er vrijwel geen nieuwe sequoia’s meer groeien. Ook kunnen de zeer sterke bosbranden de oude exemplaren dodelijk beschadigen.
.
* De mammoetboom levert zacht en duurzaam hout. Het is echter te zacht om als constructiemateriaal gebruikt te worden.
.
ESNEUX
.
De mammoetboom van Esneux (le séquoia géant d’Esneux ) is de dikste van België (9,15 m) en groeit op een bebost plateau nabij de Ourthe in het Luikse Esneux. Sequoia’s hebben een (veel) grotere groeisnelheid dan andere soorten.
* Deze boom zou in 1891 geplant zijn, 60 jaar voor de onze, wat betekent dat zijn stamomtrek jaarlijks met zo’n 8 cm is toegenomen.
 * Het volume wordt geschat op ongeveer 96 m³. Als dat correct is, is deze boom met ruime voorsprong al de meest volumineuze van de Benelux.

J’accuse (ik beschuldig)

De Franse officier Alfred Dreyfus , een Jood, werd aan het einde van de negentiende eeuw valselijk beschuldigd een spion voor Duitsland te zijn. De schrijver Emile Zola speelde een beslissende rol in de openbaarmaking van dit schandaal.

.

* Alfred Dreyfus werd op 15 oktober 1894 gearresteerd op grond van documenten waaruit zou blijken dat hij verraad zou hebben gepleegd. Deze documenten waren vervalst.

* De Jood werd uit zijn rang gezet, zijn insignes werden afgerukt en zijn zwaard werd gebroken. (prent L)

* De jodenhaat was destijds groot in Frankrijk. “Dood aan de Joden,” brulde de menigte. Dreyfus werd korte tijd later veroordeeld.

* Hij kreeg levenslang en zou naar het beruchte Duivelseiland voor de kust met Frans-Guyana worden gebracht.

* De veroordeling van Alfred Dreyfus bleek achteraf gebaseerd te zijn op ‘valse verklaringen en documenten’ die door Ferdinand Walsin-Esterhazy waren gefabriceerd.

* Deze spion dekte daarmee zijn eigen daden af en liet Dreyfus voor zijn vergrijp opdraaien. Hij kreeg daarbij hulp van de militaire staf, die alles in het werk stelde om de eer van de strijdkrachten te redden.

* Het misverstand werd … ontdekt door het hoofd van de inlichtingendienst, kolonel Georges Picqart, maar de militaire leiding vond Dreyfus een geschikt slachtoffer. Zij deden er alles aan om het onderzoek te doen mislopen.

* Picqart werd op dienstreis gestuurd en later ook gevangen gezet. Militairen fabriceerden na de beschuldigingen van Georges Picqart nog meer bewijzen die moesten wijzen op de schuld van Alfred Dreyfus.

J’accuse

– beschuldigt

***  De schrijver Emile Zola bracht het schandaal in de openbaarheid. Hij schreef op 13 januari 1898 een beroemd geworden open brief aan Félix Faure, de president van de Franse Republiek: ‘J’accuse’ (Ik beschuldig).

* Hij publiceerde deze brief ook in het literaire tijdschrift L’Aurore.

** Zola werd meteen door de minister van Oorlog aangeklaagd wegens laster. Hij werd in februari 1898 veroordeeld tot een boete van 3.000 franc en een jaar gevangenisstraf. De schrijver wachtte de uitspraak in hoger beroep niet af. Zola vluchtte naar Engeland.

* Met het overlijden van president Félix Faure op 16 februari 1899 kwam er een ommekeer in de Dreyfusaffaire. Zijn opvolger, de socialist Emile Loubet, was niet van plan om de militaire leiding uit de wind te houden.

*** In juli 1899 vernietigde het Hof van Cassatie het vonnis uit 1895. Alfred Dreyfus werd op 19 september 1899 vrijgelaten.

* Ook Georges Picqart kwam vrij. Georges werd later zelfs gepromoveerd tot brigadegeneraal en hij zou minister van Oorlog worden in het eerste kabinet van Georges Clemenceau.

Vrijspraak

* Het proces tegen Alfred Dreyfus werd in 1906 hervat. Hij werd op 12 juli 1906 helemaal vrijgesproken. Dreyfus ging terug naar het leger. Hij werd bevorderd tot majoor, maar wegens slechte gezondheid kreeg hij in 1907 eervol ontslag. Tijdens de Eerste Wereldoorlog zou hij nog terugkeren als luitenant-kolonel.

* Honderd jaar na de vrijspraak van Alfred Dreyfus vond een plechtigheid plaats op de binnenplaats van de militaire academie, waar de openbare vernedering van de kapitein had plaatsgevonden.

* President Jacques Chirac noemde ‘het vonnis’ tijdens zijn toespraak op 12 juli 2006 nogmaals een doelbewuste poging om haat tegen de Joden aan te wakkeren.

(Veel meer nog in Historiek en Wikipedia, onze bronnen –  vrije/gratis foto’s)

‘Verloren Maandag’

De maandag na Driekoningen eten ze vooral in de provincie Antwerpen worstenbroden en appelbollen. Over het ontstaan is men het niet helemaal eens.

‘Verloren Maandag’ is de maandag die volgt op de eerste zondag na Driekoningen. In 2022, dus vandaag maandag 10 januari. Vooral in de provincie Antwerpen is het dan traditie om worstenbroden en appelbollen (en nog ander zoets) te eten. Maar hoe is die maandag zo ‘verloren’ gegaan? Er circuleren meerdere verklaringen, die terug te brengen zijn tot volgende drie hypotheses:

  1. Ambtenaren leggen eed af

Verloren maandag zou verwijzen naar de verloren maar ook verzworen maandag (in het Frans: lundi parjugé) waarop ambtenaren in het begin van het jaar hun eed aflegden. Een 18de-eeuwse akte uit Leuven noemt de dag voor het eerst verloren, want de eedaflegging van de ambtenaren werd duchtig gevierd en dus werd er de rest van de dag niet gewerkt. Het Antwerpse worstenbroodje zou zijn ingevoerd door het stadsbestuur, dat een goedkope snack zocht voor dat ambtenarenfeest. Dat werd een broodje met (goedkoop) vlees, dat in de 20ste eeuw het worstenbroodje zou worden.

  1. Nieuwjaarsreceptie van de gilden

Andere bronnen verwijzen niet naar ambtenaren, maar naar het nieuwjaarsfeest van de gilden, dat op de maandag na Driekoningen viel. De rechten en plichten van de ambachtslui werden voorgelezen en er werd flink gevierd. Aan werken kwam niemand nog toe op die verloren maandag. De worstenbroodjes werden (al dan niet te koop) aangeboden door de gilden of door herbergiers.

  1. Drinken in de haven

Ook de Antwerpse haven figureert in de mogelijke verklaringen. Havenarbeiders in Antwerpen mochten traditioneel elke maandag na de zondag na Driekoningen op kosten van hun baas drinken. Bij die traktatie kregen ze iets warms te eten: een broodje met (goedkoop) vlees ertussen – de voorloper van het hedendaagse worstenbroodje. De appelbol werd pas later toegevoegd aan het ‘menu’ van de Verloren Maandag.

***  Over de datum van ‘Verloren Maandag’ ontstaat geregeld een discussie, maar traditioneel hoort er altijd een zondag tussen Driekoningen en de datum van ‘Verloren Maandag’ te zitten. Wanneer 6 januari op een zondag valt, is ‘Verloren Maandag’ niet de volgende dag, maar een week later (namelijk op maandag 14 januari). Dit was bijvoorbeeld in 2019 het geval. Sommigen vieren het dan toch op maandag 7 januari.            Met dank aan Kerk&Leven-

DOCHTER VAN MARIA VAN BOURGONDIE

Margaretha van Oostenrijk (1480-1530) werd geboren op 10 januari 1480 in Brussel. Ze was de enige dochter van Maria van Bourgondië (die een lelijke val van haar paard maakte en weken later overleed) en keizer  Maximiliaan I van Oostenrijk (tot in 1493 voogd en regent over de Nederlanden).

* De oudere broer van Margaretha werd  Filips de Schone, die vanaf 1493 vorst van de Nederlanden werd. Filips huwde Johanna van Castilië en werd daarmee ook koning van Castilië.

* Filips overleed echter al in 1506. Zijn vrouw Johanna werd waanzinnig van verdriet, en was daardoor niet in staat om te regeren over de Nederlanden en Castilië.

* De Johanna de waanzinnige overleed in 1558, drie jaar na haar zoon Karel, die vanaf 1515 vorst over de Nederlanden werd en later ook keizer van het Heilige Roomse rijk, beter bekend als Keizer Karel V.   Héhé, kan je nog een beetje volgen?

* Zijn tante Margaretha werd landvoogdes van de Nederlanden. Een eerste keer deed ze dat van  1507-1515 toen Karel nog te jong was om te regeren. Een tweede keer van 1517-1530 toen Karel ook koning van Spanje werd én Keizer van het Heilige Roomse Rijk, waarmee hij zijn grootvader Maximiliaan opvolgde.

* Margaretha zelf kende ook een bewogen leven. Al op haar tweede (jaja, zo ging dat toen) was ze al verloofd  met de Franse troonopvolger Karel VIII. Ze groeide op aan het Franse hof, maar … Karel VIII koos in 1491 echter voor een andere vrouw en stuurde Margaretha terug naar Maximiliaan I.

* Zonder vooruitzicht op een huwelijk reisde Margaretha naar Spanje. Hier trouwde ze met Johan van Castilië. Vijf maanden na het huwelijk overleed Johan en korte tijd later beviel Margaretha van een doodgeboren dochter. In 1501 huwde ze met hertog Filibert II van Savoye, maar ook hij overleed snel en drie jaar na het huwelijk was ze weer alleen. Moeilijk, hé…

* Margaretha keerde terug naar de Nederlanden waarvan ze op 18 maart 1507 de landvoogdij kreeg toegewezen door haar vader. Ze regeerde vanuit Mechelen, de toenmalige hoofdstad van de Nederlanden, waar haar standbeeld vroeger op – , nu naast de Grote Markt staat.

* Haar regeerperiode kenmerkte  zich door relatieve rust en welvaart, hoewel er executie na executie plaatsvond om de aanzwellende protestantse pletwals te stoppen. Vergeefs echter … 1566 … de Beeldenstorm was niet ver meer af.

* Op 31 november 1530 overleed Margaretha aan de gevolgen van een slepende beenkwaal. Maria van Hongarije, de zus van keizer Karel V werd de nieuwe landvoogdes

* In 1555 deed Karel V troonsafstand in de Nederlanden, een jaar later ook van Spanje en als keizer. Met Filips II, de zoon van Karel die zich hier nauwelijks liet zien, werd de weg vrijgemaakt voor een donkere periode van Spaanse overheersing. (foto’s Mechelen – de stad van Margaretha)

EERSTE EN ENIGE NEDERLANDSE PAUS

Adrianus VI Nederlandse paus (1522)

Adrianus VI

Adrianus VI, ook wel Adriaan VI en in het Latijn Hadrianus VI (Utrecht, 2 maart 1459Rome, 14 september 1523), geboren als Adriaan Floriszoon Boeyens, was paus van 9 januari 1522 tot zijn dood op 14 sept 1523 , anderhalf jaar later dus.

* Adriaan was de laatste niet-Italiaanse paus tot de verkiezing van de Pool Karol Józef Wojtyla in 1978.

* In Nederland wordt de in Utrecht geboren paus, beschouwd als de enige Nederlandse paus in de geschiedenis. In Duitsland geldt hij dan weer als de zevende Duitse paus omdat Utrecht destijds tot het Heilige Roomse Rijk behoorde.

Het verhaal …

Op 1 december 1521 overleed paus Leo X en moest er een nieuwe paus gekozen worden. Dat duurde vrij lang. In volle reformatie trouwens geen gemakkelijke opgave tegen Luther en gezellen die lelijk tekeer gingen tegen wat er allemaal in Rome gebeurde. Zij wilden niet langer afhangen van ‘een paus die met aflaten strooit’ en kozen voor een sobere geloofsbeleving.

* De toekomstige paus vertrok meteen naar Rome en kwam er pas … in mei aan. Adriaan twijfelde lang of hij het pausschap zou aanvaarden. Op 31 augustus 1522 werd hij tot paus gekroond.

* Adrianus VI beschouwde het tegenhouden van de Reformatie, de hervorming van de Kerk en vereniging van de christelijke machten tegen aanvallen van de Turken in Hongarije en Rhodos, als zijn belangrijkste taken.

* Als paus stond hij een sobere levenswijze voor. Dat werd hem in Rome niet door iedereen in dank afgenomen. Ook met zijn pogingen om de curie – het pauselijke bestuursorgaan – te hervormen was lang niet iedereen blij.

* Januari 1523 liet hij tijdens de Rijksdag van Neurenberg een voorstel tot hervorming voor de curie voorlezen dat zowel in Romeinse als lutherse kring slecht werd ontvangen. 14 september  1523 overleed hij.

*** Lees zeker ook: Paus Adrianus VI (1459-1523) – De Nederlandse paus

  • met dank aan Historiek en Wikipedia

galileo Galileï

De Italiaanse natuur- en sterrenkundige Galileo Galileï stond aan de wieg van de moderne astronomie. Hij ontdekte onder meer de vier grote manen van Jupiter (die ook wel de Galileïsche manen worden genoemd), de schijngestalten van Venus en hij zag als eerste zonnevlekken.

 – een selectie uit – Wander Rooijackers – voor Historiek

* Galileï start in 1581 met een studie geneeskunde aan de faculteit van de Pisa-Universiteit maar stapt al snel over op wiskunde en, iets later, natuurkunde. Hij begint met het bestuderen van pendules nadat hij in de kathedraal van Pisa een hangende lamp heen en weer heeft zien slingeren.

* Galileo Galileï ontdekte dat de slingertijd niet wordt beïnvloed door het gewicht van de slinger, maar door de lengte van de draad waaraan de slinger is opgehangen. Hoe korter de draad, des te sneller de slingerbeweging.

* Dit fenomeen noemt men isochronisme (Grieks: isos = gelijk, chronos = tijd). Galileï’s tijdgenoot Christiaan Huygens zal dit principe gebruiken als verbetering van de slingerklok die hij in 1657 patenteert. De pendel waarmee Galileï het isochronisme ontdekte is vandaag de dag nog te zien in de kathedraal van Pisa.

* Kort daarna kan Galileï aan de slag bij de universiteit van Padua waar hij als hoogleraar tot 1610 wiskundige vestingbouw, meetkunde, mechanica en sterrenkunde doceert. De grootste en meest indrukwekkende ontdekkingen doet Galileï op het gebied van de astronomie.

* In 1609 hoort hij van de uitvinding van de telescoop door  de Middelburgse brillenmakers Zacharias Janssen en Hans Lipperhey. Galileï verbetert ‘de Hollandsche kijcker’ en maakt zijn eigen telescoop die niet drie maar twintig keer kan vergroten en richt deze naar de sterrenhemel.

* Galileï doet de ene ontdekking na de andere. Hij ziet kraters en bergen op de maan en op de zon ziet hij zwarte vlekken: zonnevlekken. Ontdekkingen die allebei in strijd zijn met Aristoteles’ leer die stelt dat de hemelobjecten volmaakt zijn. Als hij iets vreemds opmerkt aan weerszijden van Jupiter roept hij uit: “Ik heb Jupiter in drievoud gezien.”

* Pas in 1656 stelt Christiaan Huygens vast dat Galileï het ringenstelsel van de planeet moet hebben waargenomen. Ook komt de Pisa- astronoom erachter dat de Melkweg een verzameling sterren is en ontdekt hij de eerder genoemde Galileïsche manen van Jupiter en Venus’ schijngestalten.

* Door deze twee laatste constateringen weet Galileï nu zeker wat hij eerder al vermoedde: ook onze planeet (Aarde) draait om de zon en niet andersom. Dat vermoeden blijkt uit een brief uit 1597 aan de Duitse sterrenkundige Johannes Kepler, waarin hij schrijft: ‘De leer van Copernicus lijkt mij meer aannemelijk dan die van Aristoteles’.

* De leer van Copernicus is het heliocentrisme zoals beschreven in zijn manuscript De revolutionibus orbium coelestium (Over de omlopen van de hemellichamen) uit 1530. In de derde eeuw voor Christus was de Griekse astronoom Aristarchos van Samos al tot dezelfde conclusie gekomen.

* Het heliocentrische wereldbeeld staat lijnrecht tegenover het toen gangbare Aristotelische idee van het geocentrisme, dat ook werd beschreven door Plato en Ptolemaus: de aarde is het onbewogen middelpunt van het universum. Ook de almachtige Rooms-Katholieke kerk was het daar mee eens.

* Op 12 maart 1610 publiceert Galileï Sidereus Nuncius (Boodschapper van de Sterren), een boekje van zestig pagina’s waarin hij zijn bevindingen wereldkundig maakt. Het maakt hem beroemd in heel Europa en Cosimo II De Medici benoemt hem tot Filosoof en Wiskundige van de Groothertog van Toscane’.

* Ondanks alle roem die hem ten deel valt is de kerk ‘not amused’. In 1616 wordt  Galileï door de Inquisitie veroordeeld voor ketterij en geloofsdwaling. Hij wordt gedwongen afstand te doen van zijn ontdekkingen en hij mag het Copernicaanse model niet meer propageren.

* Op 12 maart 1610 publiceert hij Sidereus Nuncius (Boodschapper van de Sterren), een boekje van zestig pagina’s waarin hij zijn bevindingen wereldkundig maakt. Het maakt hem beroemd in heel Europa en Cosimo II De Medici benoemt hem tot ‘Filosoof en Wiskundige van de Groothertog van Toscane’.

* Ondanks alle roem die Galileï ten deel valt is de Kerk ‘not amused’. In 1616 wordt hij door de Inquisitie veroordeeld voor ketterij en geloof-dwaling. Galileï wordt gedwongen afstand te doen van zijn ontdekkingen en hij mag het Copernicaanse model niet meer propageren.

* Galileï zelf vindt zijn theorie niet strijdig met de leer van de kerk, die hij zelf ook aanhangt. Integendeel, het toont aan hoe ingenieus de schepping Gods in elkaar zit.

* Galileï lapt het verbod aan zijn laars als hij in 1632 in Florence zijn Dialogo publiceert, een boek waarin duidelijk het heliocentrische wereldbeeld in gespreksvorm wordt verdedigd.

* In oktober van dat jaar moet hij weer voor de kerkelijke rechtbank in Rome verschijnen. Deze veroordeelt Galileï tot levenslang huisarrest en dwingt hem zijn leer voorgoed af te zweren.

* Galileï, 69 jaar oud, schijnt bij het aanhoren van zijn vonnis te hebben uitgeroepen: ‘Eppur si muove’, en toch beweegt zij (de aarde om de zon).

* Galileï neemt zijn intrek in een Florentijns landhuis waar hij zijn belangrijkste boek schrijft: Discorsi e dimontrazioni matematiche intorno a due nuove scienze (Gesprekken en wiskundige bewijzen in twee nieuwe wetenschappen).

* In dit boek herschrijft hij de grondslagen van de mechanica. Het boek wordt naar Nederland gesmokkeld en in 1638 in Leiden uitgegeven door Louis Elzevier

* Op 8 januari 1642 sterft Galileï. De groothertog van Toscane Ferdinando II wil hem begraven op een ereplaats bij zijn vader en andere familieleden in de Basilica di Santa Croce in Florence.

* Paus Urbanus VIII en kardinaal Barberini laten hem echter begraven in een kleine ruimte naast de novicenkapel.

* In 1737 wordt hij herbegraven in het eervolle gedeelte van de kerk waar ook Niccolo Machiavelli en Leonardo da Vinci hun laatste rustplaats hebben.

* In 1992 wordt de naam van Galileo Galileï gezuiverd als paus Johannes Paulus II namens de kerk een excuus uitspreekt en de astronoom wordt erkend als gelovig mens.

1 2 3 31