‘Het Arnolfini-echtpaar’

Portrait_of_a_Man_by_Jan_van_Eyck‘Hier licht Mr. Joannes de Eijcke den allerconstichsten meester van schilderije die in deze Nederlanden gheweest heeft’ …

stond er op de grafsteen van Jan Van Eyck , overleden op 23 juni 1441. Leeftijd ongeveer 50 jaar.

* Iemand noteerde dat in 1603. Gelukkig maar, want in 1799 werd de kerk gesloopt.

* De beroemdste schilder uit de Bourgondische periode werd in 1441 begraven in de necropolis van de Brugse Sint-Donaaskerk, naast andere beroemdheden uit die tijd. Een blijk van grote eer.

* Van Jan Van Eyck, misschien wel de grootste schilder ooit, is vooral het ‘Lam Gods’ bekend, het overweldigende werk dat in 1432 werd ingehuldigd in St Baafs-Gent door groothertog Filips de Goede himself.

* De opdrachtgever die het bestelde bij Jans’ oudere broer Hubert Van Eyck was Joos Vijd, een grootgrondbezitter met aristocratische allures. Met de 70 in zicht en kinderloos, wou Vijd met een kunstwerk zijn naam voor eeuwig levend houden. Hij slaagde in zijn opzet. Jan, de jongere broer van Hubert, perfectioneerde de schets van zijn broer en schilderde het enorme meesterwerk.

414d242d-c4e5-11e9-abcc-02b7b76bf47f* ‘Het Arnolfini-echtpaar’ is een ander meesterwerk van grootmeester Jan Van Eyck.

* Ook Arnolfini, een gefortuneerde textielhandelaar, wou zich herinnerd worden door generaties achter zich. En ook hij slaagde daar volledig in.

* ‘Het Arnolfini- echtpaar’ hangt tegenwoordig aan een muur van de National Gallery in Londen. Hoe het daar terechtkwam, vertelde Thomas Vanderveken, die ook reeds de wegen van Bruegel en Rubens natrok. Wat onthielden we nog van Thomas’ uiteenzettingen ?

** Jan Van Eyck was in 1434 op het toppunt van zijn meesterschap én bruggenbouwer tussen de elites van zijn tijd.

399px-Van_Eyck_-_Arnolfini_Portrait 390px-Jan_van_Eyck_-_Portrait_of_Giovanni_Arnolfini_and_his_Wife_(detail)_-_WGA7695

* Bij de afwerking van Arnolfini noteerde hij, pal in het midden van het schilderij ‘Johannes de eyck fuit hic’ (Johan van Eyck maakte het). In de spiegel onder die woorden, lijken we op de koop toe zijn silhouet te ontwaren.

* ‘De man met de rode tulband’ (uit 1433), zijn zogeheten zelfportret, noteerde van Eyck reeds ‘als ic can’ (zo goed ik kan) als een zelfbewuste kwinkslag naar de kijker. Onderaan de lijst liet hij ook zijn naam achter.

In totaal bezitten we 9 door Van Eyck gesigneerde werken, goed voor ongeveer de helft van de bewaarde schilderijen. Wellicht allemaal privéopdrachten.

* De meeste van zijn opdrachten als hofschilder voor Filips de Goede waren eerder van vergankelijke aard (decors, muurschilderingen, kleine portretten, zelfs een wereldkaart die hij gaandeweg aanpaste -Amerika was nog niet ontdekt-).

* Naar alle waarschijnlijkheid zijn de meeste werken van de grootmeester in de vreselijke brand van het Brusselse Paleis op de Koudenberg in 1731 gebleven.

* ‘Zoveel moois heeft die brand ons allemaal ontnomen’, kermt Bart Van Loo terecht in zijn topwerk ‘De Bourgondiërs.’

(De) WEG VAN HET MEESTERWERK

‘Diana en haar nimfen’ die zich klaarmaken voor de jacht. Het werk werd geschilderd in 1615 en is voor het ogenblik in al zijn grandeur te bekijken in het Museum of Art in het Amerikaanse Cleveland. De ‘wulpse nimfen’, eveneens van Pieter Pauwel Rubens volgden het spoor van het geld doorheen de geschiedenis. Het schilderij moest eerst de slavenhandel helpen financieren en hing later aan de muren van rijke bankiers als de Barings en de Rotshilds.

En zo zijn er nog veel meer meesterwerken die ontstonden in het ‘atelier’ van de grootmeester die zich liet bijstaan door andere beloftevolle ‘helpers’. Vooralsnog naamloze schilders die later op zelfstandige basis hun meester naar de kroon staken.

Rubens, schilder en diplomaat

° Rubens’ werken ademen een Bijbelse en klassieke sfeer. Op een manier echter ‘die tegenwoordig niet meer bij iedereen in de smaak valt’. De invloeden van de barok zijn nadrukkelijk aanwezig. Helemaal naar de tijdsgeest van toen.

° In 1600 (hij was toen 23) trok Rubens voor negen jaar naar Venetië om ondergedompeld te worden in de kunst van de Italiaanse renaissancekunst. Bij zijn terugkeer werd hij aangesteld als hofschilder. Het geld stroomde binnen. Rubens was bij leven al een zeer welvarende kunstenaar

° Rubens liet in het centrum van Antwerpen het Rubenshuis bouwen, geïnspireerd op de landhuizen die hij in Italië had gezien. De pracht en praal van het Rubenshuis  toonden dat Rubens invloedrijke opdrachtgevers had, en een stijl ontwikkelde die zeer in de smaak viel bij zijn rijke klanten.

*** ‘Maak wat de rijken willen zien, en je broodje is gebakken’ was wellicht een onderliggende gedachte.

Knipsel zelfportret° Door zijn contacten aan verschillende koninklijke en adellijke hoven werd Rubens, naast een zeer succesvol schilder, ook diplomaat. Zijn belangrijkste nalatenschap is evenwel een behoorlijk uitgebreide collectie schilderijen.

° Rubens was zelf zeer productief, maar wist ook een zakenimperium op te zetten waarbij hij zichzelf als merk verkocht, maar andere getalenteerde jongelui (o.a. Anthony Van Dijck) in zijn naam liet schilderen.

° Zijn atelier in Antwerpen werd een productiehuis van allerlei portretten, Bijbelse taferelen en landschappen die door vermogende klanten werden besteld, en precies naar wens werden afgeleverd.

° Rubens stierf op 30 mei 1640. Naast veel schilderijen produceerde hij ook veel kinderen: liefst achttien! Maar vooral zijn ongekend succesvolle carrière als kunstschilder maakte hem bij leven al tot verreweg de (vooral financieel) succesvolste kunstschilder der Lage Landen.

(foto – zelfportret Rubens zou een zelfportret van zijn meester-leerling Anthony Van Dijck zijn)

Oliedom …

Veel politici blijken soms oliedom te zijn, maar hetzelfde kan gelden voor tv-persoonlijkheden, collega’s, vrienden, familieleden en natuurlijk (maar een stuk minder vaak) jezelf. Waar komt de uitdrukking ‘oliedom zijn’ eigenlijk vandaan?

* De betekenis van oliedom is wel duidelijk. Wie oliedom is, is een domoor en niet al te snugger. Hij of zij is uiterst dom en onnozel.

* Volgens de taalkundigen  dateert de oudste vermelding van het woord oliedom in de Nederlandse taal uit de tijd van de Verlichting, omstreeks de Franse Revolutie. Ze noemen als eerste vermelding in de literatuur de jaren 1787 tot 1789.

Etymologische verklaring

* Bij het horen van de term ‘olie’ denken we al gauw aan de Oliecrisis van 1973, olie voor in de braadpan en soortgelijke connotaties. Maar vermoedelijk heeft oliedom als scheldwoord niets te maken met de brandstof olie.

  • Taalkundigen zien een verband met de woorden olijk en do‘Olijk’ betekende vroeger zoiets als ‘slecht in zijn soort’. Je olijk houden betekende bijvoorbeeld ‘je van de domme houden’, Oost-Indisch doof zijn, net doen of je iets niet hoort of niet zo slim zijn.
  • Vermoedelijk is het woord ‘olie’ van olijk later samengetrokken met ‘dom’ en is zo de term oliedom ontstaan: iemand die erg dom is.

* Ook interessant: Niet goed snik zijn: herkomst & betekenis
…of: Herkomst van een oor aannaaien & domoor      (met dank aan Historiek)

De Stomme van Portici

De Stomme van Portici (La Muette de Portici) is een opera in vijf bedrijven die voor het eerst in 1828 werd opgevoerd in de Opéra van Parijs. Hij vertelt een geromantiseerd, patriottisch verhaal dat zich lang geleden afspeelde tijdens een Napolitaanse opstand tegen de toenmalige Spaanse overheerser.

* Dat het werk nog steeds een zekere bekendheid geniet, is helemaal te danken aan het feit dat een opvoering ervan plaatsvond op 25 augustus 1830 in de Brusselse  Muntschouwburg.

* Die opvoering bracht de gemoederen van de toeschouwers zo sterk in beweging dat er anti-Hollandse rellen uitbraken die tot de Belgische Revolutie zouden leiden.

images Willem I* De opera-uitvoering werd nb gegeven om de 58e verjaardag te vieren van de Nederlandse koning Willem I. Die Willem zorgde echter voor veel onvrede in de toen nog zuidelijke provincies omwille van zijn autoritair (eigenzinnig) bewind.

** Het volk morde in die dagen, de oogst was mislukt en de bevoorrading kwam in het gedrang. De julirevolutie in Frankrijk gaf de burger moed. Het front werd sterker en heftiger toen ook de Waalse mijnwerkers en de Vlaamse wevers zich aansloten om betere levensomstandigheden af te dwingen.

* De vlam sloeg pas goed in de pan toen de zanger de aria ‘Amour sacré de la patrie, rends-nous l’audace et la fierté. A mon pays je dois la vie, il me devra sa liberté’, inzette. Vooral die laatste zin (Aan mijn land dank ik mijn leven, het zal aan mij zijn vrijheid te danken hebben) hakte er stevig in.

** Brussel stond in rep en roer. De rellen die begonnen tijdens de opera, leidden tot het begin van de geslaagde Belgische Revolutie én het uitroepen op 4 oktober van de Belgische Onafhankelijkheid door het Voorlopig Bewind.

* Meer weten? Rode woordjes aanklikken … Wikipedia weet het allemaal.

Slag der Zilveren Helmen (bis)

De ‘Slag der Zilveren Helmen’ vond plaats op 12 augustus 1914 in Halen. Bij aanvang van de Eerste Wereldoorlog meende men dat een cavaleriecharge nog voor een beslissing kon zorgen.

° Maar wat bleek? De Duitse cavalerie was niet meer van deze tijd. De Belgen gooiden hun fietsen in de gracht en sloegen de Duitse aanval met gemak af. Veel Duitse cavaleristen sneuvelden.

° Na afloop van de slag werden de zilveren helmen met karakteristieke spits verzameld. Net zoals de Vlamingen in 1 302 de gulden sporen van de Franse ruiters verzamelden.

° Als allerlaatste grote cavaleriecharge uit de geschiedenis mocht de Slag der Zilveren helmen wel op grote belangstelling rekenen van militaire historici.

* Achteraan in mijn brein zegt een stemmetje dat Veerlenaren gingen kijken naar die slag. Een tweetal zou hierbij ook gedood zijn… Iemand? (ludo.vervloet@telenet.be)

° De Duitse generaal Heinz Guderian wijdde aan de slag een compleet hoofdstuk in zijn Achtung: Panzer! -boek uit 1937. Daarin toonde hij aan dat cavaleriecharges als deze in deze moderne tijden gedoemd waren om te mislukken , en dat de tank hét wapen van de toekomst was.**

*** Vriend Louis uit Mortsel was er bij in De Slag lees hieronder zijn verslag bij monde van … de overwinnaar in Halen

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

° In de Engelstalige literatuur staat de slag bekend als de Battle of Haelen.

°°° In Halen is er ook een militair museum dat helemaal aan De Slag der Zilveren Helmen is gewijd. Het museum is gelijkvloers en toegankelijk voor rolstoelgebruikers. Er zijn zitplaatsen. Het museum is open van 1 mei tot en met 31 oktober. Reken op € 25 voor een rondgang van anderhalf uur.

° Buiten de gewone openingsuren kan je altijd informeren naar een bezoek op afspraak. Het museum bezoeken onder begeleiding van een gids, kan enkel op afspraak.

Museum ‘Slag der Zilveren Helmen’
Rotemstraat 14

Tiendaagse Veldtocht

De benoeming van Leopold van Saksen-Coburg door het Nationaal Congres  tot koning der Belgen was voor koning Willem van Nederland dé reden om niet langer te wachten met militair ingrijpen. Hij wilde verhinderen dat de nieuwe monarch ook daadwerkelijk zijn macht zou vestigen.

* Doch … de massale desertie van de Zuid-Nederlandse soldaten tijdens de Belgische Opstand van 1830 had koning Willem verbijsterd en had tot demoralisatie bij de Noord-Nederlanders geleid, zodat het revolutionaire bewind in het nieuwe België snel zijn gezag over vrijwel het gehele zuiden van het koninkrijk Nederland kon vestigen.

* Toen er echter tussen “Hollanders” en “Belgen” onenigheid rees over de boedelscheiding, besloot koning Willem nogmaals te proberen om met wapengeweld zijn gezag te herstellen. Het aantal vrijwilligers dat zich aanmeldde om de wapens op te nemen viel … beduidend tegen.

* De protestanten in het noorden van Nederland konden zich immers best vinden in de nieuwe toestand. Ook de Nederlandse katholieken in noord en zuid liepen niet warm voor de plannen van Willem (toen nog prins van Oranje) die zo nodig een nieuwe krachtmeting met de nieuwe Belgen wou.

* Daarom riep Willem de gewestelijke en stedelijke schutterijen op voor actieve velddienst. Zodoende sloten ook allerlei vrijkorpsen en … studenten zich aan bij het Nederlandse leger.

* De koning hoopte ook op ruggensteun van Pruisen, Oostenrijk en Rusland. Die zou echter uitblijven omwille van de Poolse Novemberopstand van 1830 en de vrees voor een groot Europees conflict.

* Edoch ... Mede door het gemak waarmee de Belgen in 1830 de “Hollandse” troepen hadden verdreven, waren de leiders van de Belgische Opstand al te overmoedig geworden, zodat zij helemaal geen rekening hielden met de mogelijkheid van een serieuze “Hollandse” aanval en … verzuimden een behoorlijke legermacht op te bouwen.

10 DAAGSE VELDTOCHT

* Onder leiding van de prins van Oranje (prent), de latere koning Willem II, trok het Nederlandse leger op 2 augustus bij Poppel de grens over. Naarmate de veldslagen elkaar opvolgden, leken de Nederlanders de uiteindelijke winnaars te worden, maar …

* Toen de Nederlanders ook de beslissende Slag bij Leuven dreigden te winnen, kwamen er Franse dreigementen. De prins van Oranje bond meteen in, want wou voorkomen dat hij in gevecht zou komen met de Fransen. Op 12 augustus 1831 sloot hij noodgedwongen een wapenstilstand. De veldtocht had precies 10 dagen geduurd. Tijd om ermee op te houden.

** Daarna dronken ze een glas , … een plas en alles bleef zoals het was (onze luchtige versie van de feiten).

(gelezen in Historiek, Wikipedia en andere media – vrije, gratis prent)

De ‘Beeldenstorm’ en zijn gevolgen

In de zestiende eeuw (1501-1600) waren steeds meer mensen in de Nederlanden het niet meer eens met de rooms-katholieke kerk. De protestantse kerkhervormers Luther en vooral Calvijn geloofden weliswaar ook in God en Jezus Christus, maar de altaren en heiligen van de rooms-katholieken hadden ze daar echt niet bij nodig.

hagenpreek* Ze wilden een kerk waar ook het gewone volk zich thuis voelt,  waar Gods woord het belangrijkste is en waar de Bijbel wordt gelezen én uitgelegd.

* Ook vonden ze het niet goed dat de paus en de adel zoveel macht hadden.

* Veel protestanten kwamen in open lucht bij elkaar. Samen luisterden ze naar ‘hagenpreken’, verboden toespraken van rondtrekkende dominees, en lieten zich ophitsen door een aantal volksmenners.

***   Op 10 augustus 1566, vandaag 455 jaar geleden, liep het helemaal uit de hand. De 30-jarige hoedenmaker Sebastiaan Matte hield die dag een hagenpreek net buiten het stadje Steenvoorde, in de Vlaamse Westhoek (nu in Frankrijk). Na de preek bestormden twintig mensen het nabije Laurentiusklooster waar net een processie afliep. Ze gooiden er alle heiligenbeelden aan stukken en namen veel spullen mee.

* In de dagen, weken en maanden daarna breidden de onlusten zich uit. Overal werden kerken en kloosters bestormd en geplunderd. Het begin van de ‘Beeldenstorm’.

08101566c_beeldenstorm_kunsthalle_hamburg_frans_hogenberg.jpg()(mediaclass-media-thumb.919ec29506596ebdcb84c770c7b572639982ebbb)(crop-+898+302)(EA5E05B289E9400988481CC96285E2AF) * Eerst gebeurde het alleen in de Vlaamse Westhoek, maar daarna ook in gans Vlaanderen en Brabant.

* Eind augustus 1566 sloeg de Beeldenstorm over naar de noordelijke Nederlanden. Overal moesten de kerken met hun beelden en ornamenten het ontgelden. In het zuiden bleef het zéééér onrustig.

***  Margaretha van Parma, de landvoogdes, sloeg in paniek omtrent haar eigendommen in Brussel. Filips II, de zoon en opvolger van keizer Karel die zich hier nooit liet zien en liever koning van Spanje was, werd op slag ziek in Spanje en hoorde van zijn gezanten dat de edelen zich verenigd hadden om hun bezittingen te beschermen.

hertog-van-alva-titiaan* Wanneer de storm bleef razen en de Calvinisten (volgers van Calvijn) her en der gedoogd werden, stuurde Filips de ijzervreter Alva met een leger van 10 000 beroepssoldaten naar onze streken.

* Alva, een 60-plusser, was liever op pensioen gegaan, maar werd nu tegen zijn zin ook landvoogd omdat Margaretha het niet meer zag zitten en de vrome Filips te laf was om zelf een hand te komen uitsteken.

* Alva ging er meteen met de grove borstel door. De graven van Egmont en Hoorn werden onthoofd. Brandstapels laaiden nog hoger op dan vroeger, maar voor de adel was het kwaad geschied: de Calvinisten kregen voet aan de grond, zeker in de het noorden van het voormalige Bourgondische rijk. Ook Farnese, de opvolger van Alva, kon dat niet beletten. De scheiding van Noord (Calvinistisch) en Zuid (Rooms) werd een feit na de val van Antwerpen (1585).

* De definitieve scheiding tussen noord en zuid kwam er evenwel pas in 1648 met de Vrede van Munster, waarbij de 7 Verenigde Nederlanden het latere Nederland werden en de Spaanse Nederlanden de kern vormden van het latere België.

  • In “Het Geuzenboek”, zijn laatste en monumentale werk van 700 pagina’s, verzamelde Louis Paul Boon uit het oeuvre van 33 bronnen de opstand van ‘les gueux’ (de bedelaars) tegen het gezag van de Roomse kerk en de adel in de Nederlanden van de 16de eeuw, pakweg 450 geleden. Pakkende verhalen van moord en brand voor/tegen het geloof en tegen de heersers uit die tijd. Het verhaal ook dat leidde tot de definitieve scheiding van wat wij nu als Nederland en België kennen.

DE MIJNRAMP VAN MARCINELLE

De laatste Waalse steenkoolmijn in Farciennes sloot in 1984. Op 30 september 1992 werd  in Limburg de steenkoolmijn van Zolder gesloten. Met die laatste sluiting kwam er niet alleen definitief een einde aan de productie van steenkool in Limburg, maar ook in België.

* Het wegvallen van de mijnindustrie in Wallonië in het midden van de vorige eeuw en de daaropvolgende crisis in de staalindustrie liggen aan de basis van de economische neergang van het Waalse gewest.

* Mijnen waren destijds  voor veel mensen hun bron van inkomsten. Zowat elke gemeente in Limburg en in de rand (ook Laakdal) kende een flink mijnwerkersbestand. Het werk in de ondergrond verdiende goed, maar kende ook erg gevaarlijke kanten. Regelmatig waren er dodelijke slachtoffers te melden bij kleine en grote rampen.

Regelrechte ramp

763* De grootste mijnramp uit de Belgische geschiedenis deed zich voor in Marcinelle, op 8 augustus 1956, vandaag 65 jaar geleden. Voor de ouderen onder ons alsof het gisteren was.

*1.000 meter onder de grond was een kolenwagentje klem geraakt in de lift. Er kwam een kettingreactie op gang en er brak brand uit. 275 mijnwerkers zaten als ratten in de val.  Er vielen 262 doden van 12 nationaliteiten, waaronder 136 Italiaanse gastarbeiders en 95 Belgen. Slechts 13 mensen overleefden de ramp.

* De mijn van Marcinelle voldeed wel aan de toenmalige Belgische wetgeving, maar … de veiligheidsmaatregelen schoten schromelijk tekort. Het mijnbestuur en de overheid bleven evenwel buiten schot. Adolphe Calci, directeur de travaux, kreeg zes maanden met uitstel en een boete omdat hij een slecht communicatiesysteem had getolereerd. Antonio Ianetta, de man die het fatale wagentje had geladen, kreeg de nodige papieren om naar Canada te emigreren.

* Voor de Italiaanse regering was de maat echter vol: ze zegde het migratiecontract op. Italië leverde niet langer gastarbeiders in ruil voor Belgische steenkool.

* De Belgische overheid sloot meteen akkoorden met andere landen. Eerst met Spanje en Griekenland, later ook met Marokko, Turkije, Tunesië en Algerije. En … er werden extra veiligheidsmaatregelen genomen.

520px-Bois_du_Cazier_3

 

** In 2012 werd mijnsite Le Bois du Cazier (Marcinelle) samen met drie andere sites onder de naam ‘belangrijkste mijnsites van Wallonië’ opgenomen op de werelderfgoedlijst van UNESCO.

belgie heeft te veel parlementairen

De coronacrisis bewijst het alweer, maandenlang: België heeft echt te veel parlementairen. Zelfs politici vinden het overdreven, maar waarom gebeurt er dan niks? Het is een Kamer-breed verschijnsel.

8bbb4bfa-92d6-11e9-94b3-36f9b7cbc1a5_web_scale_0.0865426_0.0865426__* Niet alleen qua coronadoden speelde België de hoofdrol. Ook in de wedstrijd om ter meest parlementairen per 1 miljoen inwoners blijft België het met een straat voorsprong winnen van de ons omringende landen.

* We hebben met 150 Kamerleden evenveel als Nederland in haar belangrijkste assemblee, de Tweede Kamer. En dat terwijl er 6 miljoen meer Nederlanders zijn dan Belgen.

* Toch ligt de weg open om te besparen op het aantal verkozenen in … 2024. Het grondwetsartikel waarin het aantal Kamerleden is bepaald, staat klaar om deze legislatuur gewijzigd te worden.

* Zowel N-VA, Open VLD als Groen wil snoeien. Vincent Van Quickenborne (Open VLD) en Bart De Wever (N-VA) verklaarden eerder al dat het in de toekomst perfect met 100 in plaats van met 150 Kamerleden kan. Aan Franstalige zijde is er echter weinig enthousiasme, noch over de Kamer, noch over de Senaat.

* Op SP.A en CD&V na, zijn alle Vlaamse partijen voorstander om de Senaat af te schaffen. Desondanks haalde dat grondwetsartikel de lijst met te wijzigen artikels niet. Reden: de Franstalige partijen willen dat Belgisch symbool nog niet opgeven en sommigen wezen erop dat je hoe dan ook een Kamer moet hebben waar de deelstaten elkaar kunnen ontmoeten.

* Achter de schermen wordt momenteel voorzichtig geopperd dat een echte staatshervorming toch onafwendbaar wordt. We wachten het af met het geduld van … een modale Belg en Vlaming.

* Duitsland, waar het aantal volksvertegenwoordigers in elk deelstaatparlement in verhouding kan wedijveren met dat van onze Kamer, blijft toch een stuk onder het Belgisch cijfer.

* België : 150 Kamerleden + 10 gecoöpteerde senatoren (andere 50 zijn deelstaatparlementairen die geen extra vergoeding krijgen) + 124 Vlaamse + 75 Waalse + 89 Brusselse + 25 Duitstalige parlementairen  Totaal: 473 of 41,5 parlementsleden per 1 miljoen inwoners.

* Duitsland :  2.572 of 32,2 parlementsleden per 1 miljoen Duitsers

* Frankrijk :  925 of 13 parlementsleden per 1 miljoen Fransen

* Nederland : 225 of 13,2 parlementsleden per 1 miljoen Nederlanders

* Verenigde Staten : 8.841 of 25,9 parlementsleden per 1 miljoen Amerikanen

1 2 3 6