STERRENKIJKDAGEN

Vrijdag- 23 en zaterdagavond 24 februari …

DSC_0003zetten alle kleine en grote Vlaamse sterrenwachten hun deuren open in het kader van de Sterrenkijkdagen. Er is die avond veel te zien aan de hemel (bij helder weer uiteraard).

In Averbode bij sterrenwacht HELIOS (Guido.gubbels@telenet.be) kan je wellicht een afspraak maken om langs te komen

Eén van de opvallendste sterrenbeelden aan de winterhemel is zonder twijfel Orion, “de jager”. In het midden van het sterrenbeeld zie je drie sterren op een rij, de zogenaamde “gordel” van Orion. Daaronder zie je een zwak vlekje: de Orionnevel.

Ook duidelijk zichtbaar: het kleurverschil tussen de ster Betelgeuze (rood) en Rigel (blauw).  Rechtsboven Orion bevindt zich het sterrenbeeld Stier, met de heldere rode ster Aldebaran.  Kijk je nog verder westwaarts (rechts), dan zie je de Pleiaden, een prachtige open sterrenhoop. Met een verrekijker zal je vele sterren in deze sterrenhoop zien.

De maan staat in haar eerste kwartier en is zichtbaar als een mooi sikkeltje. Doorheen een telescoop heb je een adembenemend uitzicht op de kraters en zeeën van gestolde lava.

URANIA

Volkssterrenwacht Urania is een volkssterrenwacht gelegen in Hove. Ze werd in 1969 door pastoor Hendrik Van Gaal opgericht naar aanleiding van de eerste maanlanding. Urania kan individueel of in groepsverband bezocht worden. Er worden rondleidingen gegeven in het Nederlands, Frans, Engels en Duits. Wikipedia
Adres: Jozef Mattheessensstraat 60, 2540 Hove
Telefoon: 03 455 24 93

Sterrenwacht Urania is geopend op vrijdag en zaterdag van 19 tot 23 uur. In de observatietoren staat de grote 40 cm telescoop ter beschikking van het publiek. Ook op de parking zullen verschillende sterrenkijkers staan.

In het auditorium van de sterrenwacht krijg je uitleg bij hetgeen er buiten te zien is. Ook de Astroshop is open, je vindt er vast een mooi souvenir, een interessant boek of een leuk astronomisch gadget. Word je dorstig van al het fraais dat je te zien kreeg?  Of misschien een beetje verkleumd als het frisjes is…. Geen nood: in de Astrobar is het gezellig warm en de drankjes staan koud (of warm, zoals jij het wil….). Ook een klein hongertje kan verholpen worden: diverse snacks verkrijgbaar.

De toegang is gratis. Ingeval van bewolking is er een vervang­programma voorzien.

 

VANDAAG SUPERMAAN

DSC_0003 J7yjXjHapaV2P5HqUDRjiD-650-80

Vandaag is het volle maan, een maandelijks verschijnsel. De volle maan van februari  ‘19 (net als die van komende maart) wordt ook wel supermaan genoemd. Een term die pas sinds 1979 wordt gebruikt wanneer de maan haar dichtste stand t.o.v. de aarde voor 90% bereikt. Planeten en manen wisselen voortdurend van (door de wetenschap voorgeschreven) positie. Onze maan staat gemiddeld zowat 380 000 km van ons. Dat kan uitlopen tot zowat 405 000 km en krimpen tot 356 761 km, de dichtste afstand die vandaag wordt bereikt. Schijnbaar wordt de maan daar voor onze ogen 7% groter van, een zwelling die we echter nauwelijks opmerken. Op de foto’s van gisteren zag mijn 270 mm-lens niet eens de zwarte vlekken van kraters. Hopelijk hebben jullie beter tuig. Maar … oppassen dat de maan niet op uw hoofd valt.

foto 1 amateuropname met 270 mm-lens

foto 2 doorsnede van een maandikte op de verste en dichtste afstand tot de aarde / het verschil is echt niet groot

 

SIDDER EN BEEF

Meer dan andere seizoenen is een strenge winter het seizoen bij uitstek om het over de mindere dingen in onze leefwereld te hebben. Ziekten, hongersnood, aardbevingen, branden, overstromingen … calamiteiten zijn van alle eeuwen en landen op aarde. De grootste aardbeving ooit was die van 23 januari 1556 in Shaanxi (China).

Een gebied van 830 km breed werd verwoest. In sommige districten kwam 70% van de bevolking om het leven, 830.000 in totaal. Het grootste deel van de mensen woonde toen in kunstmatige grotten, gevormd door een zachte kleisoort die zeer erosie- en windgevoelig was. Aardverschuivingen deden de grotten instorten. Naschokken werden gedurende een half jaar gevoeld.

Dit was de op vijf na dodelijkste natuurramp in de geschiedenis van de mensheid. De volgende calamiteiten, waarvan de twee  ergste in de 20ste eeuw plaatsvonden, waren nog erger …

763

  1. Spaanse griep (1918-1920), met 100.000.000 dodelijke slachtoffers , een veelvoud van WO I.
  2. Hongersnood China (1958-1961), met 43.000.000 doden
  3. schatting wegens onmeetbaar – De Pest (alias Zwarte Dood) in gans Europa (1347-1351), met wellicht vele (toen ontelbare) miljoenen doden (een derde van de Europese bevolking)
  4. Overstroming Midden-China (1931), met 2.500.000 doden
  5. Overstroming Gele Rivier China (1887), met tussen de 900.000 en 2.000.000 doden

En wij, anno 2019? Sidderen en beven als de eerst sneeuw valt én als de jaarlijkse griepepidemie toeslaat. Voor een prik is het nu wel echt te laat.

De ­maansverduistering

Knipsel.1JPGMaandagochtend was vanuit ons land een totale maansverduistering te zien – de bewolking stak er geen stokje voor.

De maan kwam tussen 4.33 uur en 7.50 uur in de schaduw van de aarde terecht.

Tijdens een maansverduistering staan de zon, de aarde en de maan op één lijn en komt de maan helemaal in de schaduw van de aarde te liggen. Het fenomeen was vanmorgen ook in België te zien – met dank aan het heldere weer – en de maan zag er bloedrood uit (vandaar ook de term ‘bloedmaan’). –foto Henk Diever Nl-

In principe hadden we de verduisterde maan niet mogen zien: er valt geen zonlicht op en ze heeft dus niets om te weerkaatsen. Maar zonlicht dat net naast de aardbol glijdt en door onze dampkring wordt verstrooid, lekt tot in de aardschaduw en kleurt de maan koperrood.

 

POOLWERVEL HOUDT ZICH KOEST

Aan het begin van dit jaar heeft de polaire vortex zich in drie delen gesplitst, waarvan eentje volgens sommige modellen onze kant op komt. Als die zich nestelt in de atmosfeer boven ons land, zullen we dat geweten hebben. Alleen nu nog niet.

druilerig-1De wervelwinden, tienduizenden meters hoog boven de Noordpool, hebben zich opgebroken in drie afzonderlijke wervels. De Oostkust van de Verenigde Staten heeft daar de eerste gevolgen al van gevoeld, zo schrijft de Washington Post, en hun experten voorspellen ook voor Europa extreme koude.

De splitsing van de polaire vortex betekent immers dat de grote luchtstromen die gewoonlijk van oost naar west stromen, lichtjes verschuiven richting het noorden en zuiden. Dat betekent dat koude poollucht makkelijker richting Europa getrokken wordt.

Net boven en eronder

Voorlopig lijkt het er echter niet op dat de poolwervel ons veel schade zal berokkenen. Weerman Frank Deboosere ziet de temperaturen de komende weken niet al te fel meer dalen. ‘Overdag blijven de temperaturen net boven het vriespunt, alleen ’s nachts duiken we eronder.’ In de nacht van vandaag zaterdag/zondag kan het zelfs vriezen met temperaturen tot -7 graden.

Daarna wordt het weer wat warmer met dinsdag kans op sneeuwbuien en woensdag op winterse neerslag. (dS)

KAARSEN EN ENGELENHAAR

Ik ben van 1943, midden wereldoorlog II. Mijn eerste contacten met Kerstmis dateren van 1947. Daarvoor moest ik wel naar Varendonk, toen een van de kleinste gemeenten van België met zowat 260 inwoners.

Mijn moeder was vandaar. Ze woonde met 4 zusters en een  broer in de laatste boerderij voor de bocht Bergom-Herselt.

Vandaag, Kerstmis, is het 71 jaar geleden dat ik er voor het eerst kwam. Als vierjarige maakte ik de grote verplaatsing naar Varendonk mee op de stang van mijn vaders fiets. Mijn oudste zus achteraan in een stoeltje.  Waarschijnlijk gebeurde dat op haast onberijdbare zand- en slijkwegen,  een belangrijk detail dat ik toen niet zag.

Bij  grootvader Louis en grootmoeder Mieke was het hout- en kolengestookt warm. Bovendien was ik er niet alleen, want de kinderen van ‘tant San’ (Gielis) en van andere tantes uit Zoerle en Herselt waren er ook.

sized_DSC_0037‘Tant Fien’ was nog niet gehuwd en had in de voorkamer gezorgd voor een immens grote kerstboom die helemaal beladen was met glinsterende ballen, echte brandende kaarsjes en engelenhaar. Omdat er thuis toen nog geen boom gezet werd, was dit de eerste kerstboom die ik van dichtbij zag.Ik werd erdoor overdonderd.

Terwijl de ouderen zich ophielden rond de Leuvense stoof keken wij ons de ogen uit op de kerstboom. Tante Fien hield een oogje in het zeil  en waakte erover dat het vuur van de kaarsjes niet in contact kwam met het engelenhaar. ‘Want daarmee kan het huis afgestookt worden’, waarschuwde ze ons voortdurend, alhoewel wij geen vinger naar de prachtige boom zouden durven uitsteken.

Hoe lang wij daar zaten in opperste bewondering voor boom en kribbe weet ik niet. Ik had toen nog geen benul van tijd, maar immens lang duurde dat zeker niet. Na de middag begon het immers al flink donker te worden. Meer dan tijd dus om weer terug te keren naar Veerle.

Mijn moeder had het daar wellicht moeilijk mee omdat er in het molenhuis praktisch nooit tijd was voor een uitstapje , maar dat zag ik toen nog niet. Een wekelijkse uitstap naar Varendonk werd later wel vaste prik. Plezierig voor de kleinkinderen van meter Mieke die zich eindeloos konden ‘amuseren’ in de Merodebossen achter het huis.

“Maar het wild gerust laten”, waarschuwde ‘petere’ altijd, terwijl hij af en toe een haas of fazant uit zijn hoge hoed toverde. Toen Jos van Zoel en ik zekere zondag een fazant op zijn nest met veel eieren hadden verschalkt, kregen we daar enorm voor tegen ons voeten. ‘En zeggen dat hij dat ook doet’, merkte Jos laconiek op.

Ik begreep dat niet, want petere was voor mij een heilige dichter die altijd en overal het gebeuren rondom hem in verzen goot. Zeker geen stroper.

P1040037 P1040043

 

 

VANDAAG BEGINT DE ASTRONOMISCHE WINTER

De astronomische winter begint vandaag 21 december 2017 om 23u23 , bijna 22 dec. De zuidpool baadt dan de hele dag lang in de zon . Op de noordpool is het continu nacht.

Het begin van de winter wordt de kortste dag van het jaar genoemd. De kortste dag en de langste nacht. Dat betekent evenwel niet dat de zon dan ook het laatst opkomt en het vroegst ondergaat. Want …

Al vanaf 13 december gaat de zon al later onder en pas op 30 december blijft het ‘s ochtends het langst donker. Dat komt doordat o.a. de aardbaan rond de zon niet cirkel- maar ellipsvormig is. Hierdoor beweegt de zon in de winter schijnbaar iets sneller dan in de zomer. Ook is de daglengte (het verschil in tijdstip van opkomst en ondergang) afhankelijk van de geografische breedte.

Voor weerkundigen is het moeilijk werken met seizoenen die niet beginnen op vaste dagen in het jaar. En dus hebben ze het zich gemakkelijk gemaakt. De weerkundige seizoenen beginnen altijd op de 1-ste van de maand: 1 maart, 1 juni, 1 september en 1 december. Makkelijk om te rekenen , die meteorologische kijk op de seizoenen .

ELLIPS

De aarde draait dus in een ellipsvormige baan rond de zon . Het was Johannes Kepler (1571-1630) die dat voor het eerst formuleerde in de “eerste wet van Kepler”.

De kortste afstand tot de zon wordt bereikt rond 4 januari . De aarde staat dan in het zgn. “perihelium” op een afstand van ongeveer 147.100.000 km van de zon .

Het “aphelium” is de verste afstand tot de zon: die wordt bereikt rond 5 juli en bedraagt ongeveer 152.100.000 km.

VREEMD

Dat lijkt vreemd : in putje winter (voor het noordelijk halfrond) staat de aarde zo’n 5 miljoen km dichter bij de zon dan begin juli . De intensiteit van het zonlicht is begin januari ongeveer 7% groter dan begin juli . En toch is het winter bij ons !

De verklaring is simpel . De seizoenen zijn niet afhankelijk van de afstand van de aarde tot de zon . Het is de hoogte van de zon boven de horizon (en daarmee samenhangend het aantal uren daglicht) dat de seizoenen veroorzaakt .

De wisselende maximale zonnehoogte doorheen het jaar is een rechtstreeks gevolg van de schuine stand van de aardas ten opzichte van het vlak waarin we rond de zon draaien.

EN TOCH…

Op basis van de afstand tot de zon zou je verwachten dat de zomers in het zuidelijk halfrond (december, januari, februari en maart) gemiddeld gesproken warmer zijn dan de zomers van het noordelijk halfrond (juni, juli, augustus en september) . Dat blijkt niet zo te zijn.

Het noordelijk halfrond bestaat evenwel voor een groot deel uit land . In het zuidelijk halfrond overheersen de oceanen . Water warmt echter veel langzamer op en koelt veel langzamer af dan land . Continenten reageren sneller en feller op wisselende zonshoogte en daglengte dan oceanen .

DSC_0003

O, ja, dit nog. Morgen 22 dec is het volle maan. Maandag 24 dec , in de kerstnacht , zal de maan nog voor 98% vol zijn. Zo goed als vol, dus. Genieten maar.

DE LAATSTE MAAND VAN 2018

December – Vandaag zaterdag beginnen we aan de laatste maand van het al bij al toch fantastische jaar 2018. December, ook wel wintermaand, kerstmaand, donkere maand genoemd is de twaalfde en laatste maand van het jaar op de gregoriaanse kalender en telt 31 dagen. De naam komt van het Latijnse woord voor ‘tien’, decem.

December was oorspronkelijk de tiende maand van het jaar omdat, jaja, dat weten we al langer,  tot 153 v.Chr. het Romeinse kalenderjaar pas in maart begon.

December valt in het noordelijk halfrond voor twee derde in de herfst en voor een derde in de winter. Op het zuidelijk halfrond zijn dat achtereenvolgens lente en zomer.

Weerspreuken

Bij deze maand horen de volgende weerspreuken:

  • December zacht en dikwijls regen, geeft weinig hoop op rijke zegen.
  • December mist, goud in de kist.
  • Kerstmis donker, wordt de boer een jonker.
  • Veel sneeuw op oudejaar, veel hooi in ‘t nieuwe jaar
  • Donder in de decembermaand belooft veel wind in`t jaar aanstaand.

Gebeurtenissen

Omwille van de vele feestdagen is december in België dé feestmaand bij uitstek.

 

 

1 3 4 5 6