DOGGERLAND WERD NOORDZEE

We hebben het voor Arnout Hauben en zijn voortreffelijke reportagereeks ‘Rond de Noordzee’ waarin Arnout en gezellen helemaal rond de Noordzee reizen, op zoek naar verrassende verhalen van vroeger en nu. Vertellen, Arnout…

8.500 jaar geleden verdween de verbinding met het vasteland samen met de gletsjers uit de laatste ijstijd. Een volledig land, groter dan Groot-Brittannië zelf, werd in die tijd van de kaart geveegd. Doggerland, het Atlantis van Europa.

Knipsel 7In het mesolithicum, de middensteentijd die begon vanaf 10.500 v. Chr., was er een land dat zich uitstrekte van de oostkust van Groot-Brittannië tot aan Nederland, de westkust van Duitsland en Jutland.

Dit groene land werd gekenmerkt door 16.000 kilometer aan lagunes, wadden, stranden, rivieren, moerassen en meren. De Theems, de Seine, de Rijn, Schelde en Maas stroomden als één grote superrivier doorheen dit land dat later Doggerland genoemd zou worden.

Dit vormde het perfecte recept voor vruchtbare gronden rijk aan fauna en flora. Doggerland zou wel eens het rijkste jachtgebied van heel Europa geweest kunnen zijn, waardoor het duizenden jaren lang dan ook dichtbevolkt was, tot het in 6.500 v. Chr. onder het wateroppervlak verdween.

De mens had in die tijdig weinig of niets met dat proces te maken. Het stijgende zeeniveau lag immers aan de basis van het verzinken van Doggerland. De laatste ijstijd liep op zijn einde en het ijs van de smeltende gletsjers die Scandinavië bedolven, kwam in zee terecht. Het zeeniveau steeg hierdoor met 120 meter.

Dit bracht op zijn beurt een postglaciale opheffing teweeg. Het land dat eens door ijs bedekt werd, kwam uiterst langzaam weer hoger te liggen in het zeewater door het afnemende gewicht. In de gebieden rondom deze opheffing vond dan weer een postglaciale daling plaats. Zo verdween in 6.500 v. Chr. het grootste deel van Doggerland onder water en werd Groot-Brittannië afgescheiden van het continentale Europa.

Knipsel 5Slechts een klein deel van Doggerland (zie illustratie rood), een eiland ter grootte van Denemarken, bleef na deze overstromingen boven water. Dat wordt nu nog Doggersbank genoemd, een erg ondiep gedeelte in de Noordzee.

Dat overgebleven stukje land werd getroffen door een mega-tsunami en aardverschuivingen. Deze aardverschuivingen, de grootste die ooit hebben plaatsgevonden, dienden de genadeklap toe aan de overblijvende beschaving van Doggerland in 6.200 v. Chr.

Het is mogelijk dat de mythe van Atlantis uit de verhalen van het verdwijnende Doggerland ontsproten is.

(‘Rond de Noordzee’ , deel 4  vanavond om 20u40 op Eén)

Winter was zacht en helder

Voor de beroepsweerkundigen beginnen de weerkundige seizoenen altijd op de 1ste van de maand: 1 maart voor een nieuwe lente, een nieuw geluid. Een overzicht van hun voorbije winter.

Op januari na hadden we volgens het KMI een warme winter 2018/2019. En hij was uitzonderlijk helder. De winter in zijn totaal was zonniger dan normaal, zonder er echt uit te springen. De sombere maand januari staat in contrast met de zonnige maand februari.

Ook opvallend: de winter had maar liefst 18 heldere dagen (normaal: 8 dagen), slechts één minder dan het record van 1949 (metingen vanaf de winter van 1932).

In ons land werd de hoogste temperatuur op woensdag 27 februari gemeten (22,4° C in Angleur, Luik) en de laagste op 22 januari (-15,9° C in Elsenborn, Bütgenbach). Er waren 22 vorstdagen, zo’n tien minder dan normaal.

Vooral de laatste dagen van februari vielen op, met een extreem vroege lentedag op 26 februari. In die dagen sneuvelden verschillende dagrecords.

In Ukkel viel er afgelopen winter iets meer neerslag dan normaal. De grootste dagelijkse hoeveelheid viel op 2 februari (24,1 mm).

Elke wintermaand viel er wel ergens sneeuw. De meeste sneeuw viel in januari, waardoor er op 30 januari in Mont-Rigi (Weismes) een pak lag van 34 cm, de grootste sneeuwdikte van de afgelopen winter.

Vandaag om 15:18 door jvt | Bron: BELGA  eigen foto’s

sized_DSC_0007 DSC_0005 sized_DSC_0013 sized_DSC_0017

Absoluut warmterecord voor februari

Sinds 2014 noteerde het KMI al 54 ­dagen waarop de hoogste temperatuur ooit werd gemeten. Ook maandag was het zover: in Ukkel kon het weerstation 18,8 graden meten. Daarmee werd het voorlopig de warmste februaridag ooit.

Knipsel 6Dat record hield echter niet lang stand: dinsdagochtend sneuvelde eerst het dagrecord toen in Ukkel rond 11.00 uur al 16,2 graden werd gemeten. Het oude record, uit 1922, bedroeg tot nu toe 15,7 graden.

Om 13.00 uur steeg het kwik naar 19,2 graden, waarmee 26 feb 2019 de warmste februaridag ooit werd. Het wachten was  nu op + 20°…

En jawel, hoor. Ook deze wens ging in vervulling. Na de middag werd in Ukkel liefst 20,2 graden opgemeten. Het hoogste maximum ooit in februari.

Ondanks de hoge temperaturen is het ’s avonds en zeker ’s nachts behoorlijk fris. Maandagavond en -nacht daalde de temperatuur zelfs tot rond het vriespunt in Laag-België en tot rond 3 of 4 graden op de Ardense hoogten.

Dat grote verschil is het gevolg van een gebrek aan wind en wolken aan de hemel, verklaart weerman David Dehenauw. “De zon kan overdag direct op het aardoppervlak schijnen en de aarde opwarmen.” Ook de zeer droge lucht zorgt voor de bijzonder aangename temperaturen van de afgelopen dagen.

Maar de strakblauwe hemel werkt ’s avonds en ’s nachts de andere kant op: “De wolken dienen als een deken voor de opstijgende temperatuur.” Met andere woorden: als er geen wolken zijn om de warmte tegen te houden, koelt het ’s nachts fel af. Een verschil van 15 tot 20 graden in vergelijking met overdag is het gevolg. (HN)

STERRENKIJKDAGEN

Vrijdag- 23 en zaterdagavond 24 februari …

DSC_0003zetten alle kleine en grote Vlaamse sterrenwachten hun deuren open in het kader van de Sterrenkijkdagen. Er is die avond veel te zien aan de hemel (bij helder weer uiteraard).

In Averbode bij sterrenwacht HELIOS (Guido.gubbels@telenet.be) kan je wellicht een afspraak maken om langs te komen

Eén van de opvallendste sterrenbeelden aan de winterhemel is zonder twijfel Orion, “de jager”. In het midden van het sterrenbeeld zie je drie sterren op een rij, de zogenaamde “gordel” van Orion. Daaronder zie je een zwak vlekje: de Orionnevel.

Ook duidelijk zichtbaar: het kleurverschil tussen de ster Betelgeuze (rood) en Rigel (blauw).  Rechtsboven Orion bevindt zich het sterrenbeeld Stier, met de heldere rode ster Aldebaran.  Kijk je nog verder westwaarts (rechts), dan zie je de Pleiaden, een prachtige open sterrenhoop. Met een verrekijker zal je vele sterren in deze sterrenhoop zien.

De maan staat in haar eerste kwartier en is zichtbaar als een mooi sikkeltje. Doorheen een telescoop heb je een adembenemend uitzicht op de kraters en zeeën van gestolde lava.

URANIA

Volkssterrenwacht Urania is een volkssterrenwacht gelegen in Hove. Ze werd in 1969 door pastoor Hendrik Van Gaal opgericht naar aanleiding van de eerste maanlanding. Urania kan individueel of in groepsverband bezocht worden. Er worden rondleidingen gegeven in het Nederlands, Frans, Engels en Duits. Wikipedia
Adres: Jozef Mattheessensstraat 60, 2540 Hove
Telefoon: 03 455 24 93

Sterrenwacht Urania is geopend op vrijdag en zaterdag van 19 tot 23 uur. In de observatietoren staat de grote 40 cm telescoop ter beschikking van het publiek. Ook op de parking zullen verschillende sterrenkijkers staan.

In het auditorium van de sterrenwacht krijg je uitleg bij hetgeen er buiten te zien is. Ook de Astroshop is open, je vindt er vast een mooi souvenir, een interessant boek of een leuk astronomisch gadget. Word je dorstig van al het fraais dat je te zien kreeg?  Of misschien een beetje verkleumd als het frisjes is…. Geen nood: in de Astrobar is het gezellig warm en de drankjes staan koud (of warm, zoals jij het wil….). Ook een klein hongertje kan verholpen worden: diverse snacks verkrijgbaar.

De toegang is gratis. Ingeval van bewolking is er een vervang­programma voorzien.

 

VANDAAG SUPERMAAN

DSC_0003 J7yjXjHapaV2P5HqUDRjiD-650-80

Vandaag is het volle maan, een maandelijks verschijnsel. De volle maan van februari  ‘19 (net als die van komende maart) wordt ook wel supermaan genoemd. Een term die pas sinds 1979 wordt gebruikt wanneer de maan haar dichtste stand t.o.v. de aarde voor 90% bereikt. Planeten en manen wisselen voortdurend van (door de wetenschap voorgeschreven) positie. Onze maan staat gemiddeld zowat 380 000 km van ons. Dat kan uitlopen tot zowat 405 000 km en krimpen tot 356 761 km, de dichtste afstand die vandaag wordt bereikt. Schijnbaar wordt de maan daar voor onze ogen 7% groter van, een zwelling die we echter nauwelijks opmerken. Op de foto’s van gisteren zag mijn 270 mm-lens niet eens de zwarte vlekken van kraters. Hopelijk hebben jullie beter tuig. Maar … oppassen dat de maan niet op uw hoofd valt.

foto 1 amateuropname met 270 mm-lens

foto 2 doorsnede van een maandikte op de verste en dichtste afstand tot de aarde / het verschil is echt niet groot

 

SIDDER EN BEEF

Meer dan andere seizoenen is een strenge winter het seizoen bij uitstek om het over de mindere dingen in onze leefwereld te hebben. Ziekten, hongersnood, aardbevingen, branden, overstromingen … calamiteiten zijn van alle eeuwen en landen op aarde. De grootste aardbeving ooit was die van 23 januari 1556 in Shaanxi (China).

Een gebied van 830 km breed werd verwoest. In sommige districten kwam 70% van de bevolking om het leven, 830.000 in totaal. Het grootste deel van de mensen woonde toen in kunstmatige grotten, gevormd door een zachte kleisoort die zeer erosie- en windgevoelig was. Aardverschuivingen deden de grotten instorten. Naschokken werden gedurende een half jaar gevoeld.

Dit was de op vijf na dodelijkste natuurramp in de geschiedenis van de mensheid. De volgende calamiteiten, waarvan de twee  ergste in de 20ste eeuw plaatsvonden, waren nog erger …

763

  1. Spaanse griep (1918-1920), met 100.000.000 dodelijke slachtoffers , een veelvoud van WO I.
  2. Hongersnood China (1958-1961), met 43.000.000 doden
  3. schatting wegens onmeetbaar – De Pest (alias Zwarte Dood) in gans Europa (1347-1351), met wellicht vele (toen ontelbare) miljoenen doden (een derde van de Europese bevolking)
  4. Overstroming Midden-China (1931), met 2.500.000 doden
  5. Overstroming Gele Rivier China (1887), met tussen de 900.000 en 2.000.000 doden

En wij, anno 2019? Sidderen en beven als de eerst sneeuw valt én als de jaarlijkse griepepidemie toeslaat. Voor een prik is het nu wel echt te laat.

De ­maansverduistering

Knipsel.1JPGMaandagochtend was vanuit ons land een totale maansverduistering te zien – de bewolking stak er geen stokje voor.

De maan kwam tussen 4.33 uur en 7.50 uur in de schaduw van de aarde terecht.

Tijdens een maansverduistering staan de zon, de aarde en de maan op één lijn en komt de maan helemaal in de schaduw van de aarde te liggen. Het fenomeen was vanmorgen ook in België te zien – met dank aan het heldere weer – en de maan zag er bloedrood uit (vandaar ook de term ‘bloedmaan’). –foto Henk Diever Nl-

In principe hadden we de verduisterde maan niet mogen zien: er valt geen zonlicht op en ze heeft dus niets om te weerkaatsen. Maar zonlicht dat net naast de aardbol glijdt en door onze dampkring wordt verstrooid, lekt tot in de aardschaduw en kleurt de maan koperrood.

 

POOLWERVEL HOUDT ZICH KOEST

Aan het begin van dit jaar heeft de polaire vortex zich in drie delen gesplitst, waarvan eentje volgens sommige modellen onze kant op komt. Als die zich nestelt in de atmosfeer boven ons land, zullen we dat geweten hebben. Alleen nu nog niet.

druilerig-1De wervelwinden, tienduizenden meters hoog boven de Noordpool, hebben zich opgebroken in drie afzonderlijke wervels. De Oostkust van de Verenigde Staten heeft daar de eerste gevolgen al van gevoeld, zo schrijft de Washington Post, en hun experten voorspellen ook voor Europa extreme koude.

De splitsing van de polaire vortex betekent immers dat de grote luchtstromen die gewoonlijk van oost naar west stromen, lichtjes verschuiven richting het noorden en zuiden. Dat betekent dat koude poollucht makkelijker richting Europa getrokken wordt.

Net boven en eronder

Voorlopig lijkt het er echter niet op dat de poolwervel ons veel schade zal berokkenen. Weerman Frank Deboosere ziet de temperaturen de komende weken niet al te fel meer dalen. ‘Overdag blijven de temperaturen net boven het vriespunt, alleen ’s nachts duiken we eronder.’ In de nacht van vandaag zaterdag/zondag kan het zelfs vriezen met temperaturen tot -7 graden.

Daarna wordt het weer wat warmer met dinsdag kans op sneeuwbuien en woensdag op winterse neerslag. (dS)

1 2 3 4 5 6