POEZIE IN NAAM LAAKDAL VER TE ZOEKEN

Net als in de jaren 1970 gonst het weer van nieuwe fusieplannen tussen dorpen en gemeenten die Vlaanderen en Wallonië nog een stukje overzichtelijker en eenvoudiger moeten maken. Voor de administratie is een nog grotere samenvoeging van deelgemeenten wellicht een goede zaak, voor het dorpsleven alleszins niet. Of is het misschien ook de bedoeling van de overheid om met dat dorpsleven uit vroegere tijden definitief komaf te maken?

Door de gedwongen fusie van de beide Vorsten, Veerle en Eindhout destijds hoopte men met de ‘poëtische’ naam Laakdal tot een algemeen akkoord te komen en een gevoel van samenhorigheid te scheppen. Een opzet dat na 40 jaar nog steeds niet geslaagd is. De mensen van vier generaties terug blijven zich inwoners van hun deeldorp heten.

sized_DSC_0517 P1020546

Laakdal is en blijft een misbaksel van enkele toogvrienden die zich lieten inspireren door het stroomgebeid van de Grote- Kleine- en Rode Laak om een nieuwe fusienaam te vinden. Uitgangspunt daarvoor was wellicht dat men met de Grote Laak meteen ook de provincies Antwerpen en Limburg voor een deel kon afbakenen. Waar men de dalen vond is me nog steeds een raadsel want buiten de bultjes Wijngaardbos, Trichelhoek en Kapelleberg is hier niet veel verhevenheid te bespeuren om onderaan een dal te creëren.

Bovendien lijken alle drie de Laken tegenwoordig meer op slecht onderhouden grachten dan op rivieren die tijdens een aantal dagen van fikse regenval hun stroomgebied gevoelig uitbreiden in de belendende weilanden.

Een ding vergat men ook: Eindhout behoort niet tot het stroomgebied van de Laken, wel van de Grote Nete. Men vindt de naam terug in Netezonen, de naam van de tegenwoordig erg succesrijke voetbalclub.

LAAKDAL

“Laten we afspreken op het marktplein van Laakdal.” Wat schort er aan deze zin?, vroeg Hans Otten zich onlangs af in GvA. Aan de zin schort taalkundig niets, inhoudelijk wel.

Laakdal heeft immers helemaal geen centraal marktplein, wel pleinen van een deelgemeente.

Nadat Veerle in 1971 na veel tegenwerking met het piepkleine Varendonk werd gefusioneerd, smolt het zes jaar later samen met Eindhout en de Vorsten om naar de eerste nieuwe gemeenteverkiezing in Laakdal te kunnen. Ludo Helsen, reeds burgemeester van Veerle-Varendonk, won die met klank.

DSC_0291Varendonk bleef en blijft tot op de dag van heden nog steeds dwarsliggen. Ze hebben een eigen alternatief gemeentebestuur en deden in 2015 nog eens een echte trouw van vroeger over in hun kleinste gemeentehuisje Varendonk-kermis met attracties en volksbal.

DSC_0147 sized_DSC_0136

Ook de inwoners van het gehucht Veerle-Heide zeggen al een tijdlang met fierheid dat ze van De Hei zijn. Tegenwoordig vindt een deel van het culturele leven in Laakdal hier plaats. ’t Buurthuis is uiterst geschikt voor feesten allerlei, voor toneel, muziek en jeugdopvoeringen van de scholen. Toch houden de oudere Veerlenaren staande dat ‘ze’ veel van Veerle hebben afgepakt. Het postkantoor, de ziekenkas, het gemeentehuis, alles is naar Vorst verplaatst… Ze vergeten alleen dat ze een ruime sporthal op hun grondgebied kregen.

Toch is Veerle een dorp dat nog leeft, ondanks de drastische daling van het aantal cafés, vroeger de norm voor veel sociale dingen.

sized_DSC_0133In onze jonge jaren hebben we ooit alle 52 toenmalige cafés en cafeetjes op één dag bezocht, natuurlijk zonder overal bier te drinken. Er waren daar cafeetjes bij waar amper een dozijn klanten binnen kon als ze dicht bij elkaar gingen staan/zitten. De cafébazen die ‘mamber’ (membre-lid) waren van fanfare De Wijngaard kregen eens per jaar muzikaal bezoek met vertier.

sized_P1080541 sized_DSC_0023

Veerle was ook bekend voor zijn jaarlijkse processies en kermissen (van elk twee stuks). Van heinde en verre kwam daar veel volk op af. De kermissen en één processie bestaan nog steeds maar worden van de troon gestoten door de Vejelse Metten en het vuurwerk op oudejaarsavond. Ook Eindhout met een paar erg druk bezochte cafés en Groot-Vorst met zijn meiboomplanting, zijn fusie met het Duitse Tönisvorst en fanfare Concordia kennen nog een bloeiend uitgaansleven.

sized_P1080601 meiDSC_0209

‘Veerle krijgt alle winkels,Vorst niks’, is een veelgehoorde klacht in Vorst. Er staat al heel lang een winkelpand leeg in Groot-Vorst dat niet gevuld geraakt, maar in Klein-Vorst komt eerlang een Carrefour.

sized_P1040109 sized_P1040078

Over het in aanbouw zijnde nieuw gemeentehuis op en rond het marktplein wordt nog weinig gerept. Winkels? Misschien, maar dan geen parkings meer. In het Laakdalse centrumdorp blijft de rivaliteit met de andere deelgemeentes erg groot. De nieuwe inwijkelingen in de verkavelingen kunnen daar op termijn misschien verandering in brengen. Voorlopig blijven ook de jeugdbewegingen van Groot-Vorst, Klein-Vorst, Eindhout en Veerle nooit/zelden samen iets organiseren.”

Eindhout lééft, misschien wel het meest van alle drie. In Veerle en Vorst hebben ze gewoon niet zoveel cafés meer over als hier, met erg veel bezoekers.

Toch voelen ze zich in Eindhout na de fusie het hardst benadeeld. Net als in Veerle horen we het refreintje dat ze voor alles, zoals de ziekenkas of het gemeentehuis, naar Vorst moeten, voor de sporthal zelfs naar Veerle’. Over de verre verplaatsing naar het containerpark in Meerhout wordt nergens gerept. Eigenaardig.

Voelt de jeugd van Laakdal zich nog een Pootzak, een Tut, een Vejelschijter en zijn die van Klein-Vorst nog eerder gericht op het nabije Tessenderlo?

Niet echt, de jeugd is opgegroeid als inwoners van Laakdal.

sized_DSC_0192Dat is ook te voelen bij de lokale voetbalploegen. Toen Veerle Sport een paar jaar geleden fuseerde met Standaard Vorst in VV Laakdal (foto) mocht de naam Vorst of Veerle hier niet meer vallen. Voortaan was het Laakdal. Pogingen om Excelsior en Netezonen ook bij deze fusie te betrekken zijn bij voorbaat uitgesloten. No way. Raak niet aan onze entiteit. Wij zijn en blijven van Klein-Vorst en Eindhout … Hopelijk laat een nieuwe, grote fusie van gemeenten nog lang op zich wachten, anders krijgen we misschien een nog ergere naam.

 

-ludo vervloet-

 

VERLOREN MAANDAG

Vandaag 7 januari is het ‘Verloren maandag’, of niet?

Verloren maandag wordt op de maandag na de zondag na Driekoningen gevierd en is een hardnekkige traditie in de provincie Antwerpen en de stad Antwerpen. Dat zit moeilijk dit jaar omdat Driekoningen op een zondag valt. Normaliter is het pas volgende week maandag ‘Verloren maandag’. (zie apart artikel) Een vergissing die ook wij maakten. Benieuwd wat de kranten er morgen zullen over vertellen. Die het vandaag al gevierd hebben, kunnen er maar goed mee zijn. Nieuwe kans volgende maandag en … dubbele pret.

Er worden ‘hete broodjes’ gegeten, gevuld met worst en warm uit de oven.

Worstenbrood, zeggen wij hier. Appelbollen kunnen ook.

verloren_maandag_(025)Over de herkomst van dit gebruik doen vele verhalen en stadslegendes de ronde.

De eerste “Verloren Maandag” komen we tegen in 1730, in Leuven. Een dag die “verloren” was. Er werd niet gewerkt omwille van de feestelijkheden ter gelegenheid van de eedaflegging van de stadsambtenaren.

Dergelijke plechtigheden werden soms gevolgd door een feest. Om dat feest voor de stad betaalbaar te houden, kreeg men een goedkoop vleesbroodje te eten. Aangezien de ambtenaren de rest van die dag niet meer werkten, werd die dag al gauw “Verloren Maandag” gedoopt.

Gilden

In vroegere tijden organiseerden erg machtige gilden rond het begin van de 18de eeuw hun nieuwjaarsfeest op “Verloren Maandag”. Een ganse dag werd er gefeest en kwamen de ambachtslui niet aan werken toe.

Gildeleden gingen van deur tot deur nieuwjaarswensen aanbieden in naam van hun patroon. Meteen ook een grote aanleiding tot herbergbezoek en werkverzuim.

Dit drukke herbergbezoek bracht de herbergiers mogelijk op ideeën.

Om hun hun klanten zo lang mogelijk in hun zaak te houden, zorgden zij voor een zout hapje. In samenwerking met de slagers en bakkers van dorp en stad trakteerden de herbergiers hun klanten op gebraden vlees en versgebakken brood.

Om het goedkoop te houden, gebruikte men vooral vette vleessoorten, verwerkt tot worst en verpakt in deeg.

Antwerpse haven

Andere bronnen verwijzen naar de Antwerpse haven. Traditioneel mochten de havenarbeiders op de maandag na de eerste zondag na Driekoningen op kosten van de natiebazen drinken.

Daarbij werd hen iets warms te eten aangeboden, samengesteld uit ‘onverkoopbaar’ vlees en brood. Dat “verloren brood“ zou aan de oorsprong liggen van de specifieke naam van die dag.

Worstenbrood

Het eten van écht worstenbrood, zoals wij dat nu kennen, wordt voor het eerst vermeld in 1913 in het boek “Plezante mannen in een plezante stad”. Het gebruik zou volgens schrijver Poffé pas opgekomen zijn na 1880.

Pas na de Tweede Wereldoorlog zorgde het worstenbrood bij de bakker voor een grote toeloop op “Verloren Maandag”.

Tot op de dag van vandaag wordt deze traditie gehandhaafd en worden in sommige, traditionele Antwerpse horecazaken de klanten vergast op worstenbrood en/of appelbollen.

En wij? We bakken zelf worstenbrood of … pannenkoeken.

 

KAARSEN EN ENGELENHAAR

Ik ben van 1943, midden wereldoorlog II. Mijn eerste contacten met Kerstmis dateren van 1947. Daarvoor moest ik wel naar Varendonk, toen een van de kleinste gemeenten van België met zowat 260 inwoners.

Mijn moeder was vandaar. Ze woonde met 4 zusters en een  broer in de laatste boerderij voor de bocht Bergom-Herselt.

Vandaag, Kerstmis, is het 71 jaar geleden dat ik er voor het eerst kwam. Als vierjarige maakte ik de grote verplaatsing naar Varendonk mee op de stang van mijn vaders fiets. Mijn oudste zus achteraan in een stoeltje.  Waarschijnlijk gebeurde dat op haast onberijdbare zand- en slijkwegen,  een belangrijk detail dat ik toen niet zag.

Bij  grootvader Louis en grootmoeder Mieke was het hout- en kolengestookt warm. Bovendien was ik er niet alleen, want de kinderen van ‘tant San’ (Gielis) en van andere tantes uit Zoerle en Herselt waren er ook.

sized_DSC_0037‘Tant Fien’ was nog niet gehuwd en had in de voorkamer gezorgd voor een immens grote kerstboom die helemaal beladen was met glinsterende ballen, echte brandende kaarsjes en engelenhaar. Omdat er thuis toen nog geen boom gezet werd, was dit de eerste kerstboom die ik van dichtbij zag.Ik werd erdoor overdonderd.

Terwijl de ouderen zich ophielden rond de Leuvense stoof keken wij ons de ogen uit op de kerstboom. Tante Fien hield een oogje in het zeil  en waakte erover dat het vuur van de kaarsjes niet in contact kwam met het engelenhaar. ‘Want daarmee kan het huis afgestookt worden’, waarschuwde ze ons voortdurend, alhoewel wij geen vinger naar de prachtige boom zouden durven uitsteken.

Hoe lang wij daar zaten in opperste bewondering voor boom en kribbe weet ik niet. Ik had toen nog geen benul van tijd, maar immens lang duurde dat zeker niet. Na de middag begon het immers al flink donker te worden. Meer dan tijd dus om weer terug te keren naar Veerle.

Mijn moeder had het daar wellicht moeilijk mee omdat er in het molenhuis praktisch nooit tijd was voor een uitstapje , maar dat zag ik toen nog niet. Een wekelijkse uitstap naar Varendonk werd later wel vaste prik. Plezierig voor de kleinkinderen van meter Mieke die zich eindeloos konden ‘amuseren’ in de Merodebossen achter het huis.

“Maar het wild gerust laten”, waarschuwde ‘petere’ altijd, terwijl hij af en toe een haas of fazant uit zijn hoge hoed toverde. Toen Jos van Zoel en ik zekere zondag een fazant op zijn nest met veel eieren hadden verschalkt, kregen we daar enorm voor tegen ons voeten. ‘En zeggen dat hij dat ook doet’, merkte Jos laconiek op.

Ik begreep dat niet, want petere was voor mij een heilige dichter die altijd en overal het gebeuren rondom hem in verzen goot. Zeker geen stroper.

P1040037 P1040043

 

 

DE LAATSTE MAAND VAN 2018

December – Vandaag zaterdag beginnen we aan de laatste maand van het al bij al toch fantastische jaar 2018. December, ook wel wintermaand, kerstmaand, donkere maand genoemd is de twaalfde en laatste maand van het jaar op de gregoriaanse kalender en telt 31 dagen. De naam komt van het Latijnse woord voor ‘tien’, decem.

December was oorspronkelijk de tiende maand van het jaar omdat, jaja, dat weten we al langer,  tot 153 v.Chr. het Romeinse kalenderjaar pas in maart begon.

December valt in het noordelijk halfrond voor twee derde in de herfst en voor een derde in de winter. Op het zuidelijk halfrond zijn dat achtereenvolgens lente en zomer.

Weerspreuken

Bij deze maand horen de volgende weerspreuken:

  • December zacht en dikwijls regen, geeft weinig hoop op rijke zegen.
  • December mist, goud in de kist.
  • Kerstmis donker, wordt de boer een jonker.
  • Veel sneeuw op oudejaar, veel hooi in ’t nieuwe jaar
  • Donder in de decembermaand belooft veel wind in`t jaar aanstaand.

Gebeurtenissen

Omwille van de vele feestdagen is december in België dé feestmaand bij uitstek.

 

 

Kempense werkbeesten in Wallonië (1900-1965)

(verscheen eerder in deze krant)

De Walenmannen

 Omstreeks 1965, of bijna 50 jaar geleden, kwam een einde aan hun stiel: de landbouwseizoenarbeiders uit de Kempen die op de bietenvelden van Wallonië gingen zwoegen. De laatste walenmannen en -vrouwen leven nog. Ook in de huidige dorpen van Laakdal en de Zuiderkempen waren er veel ‘bietenmannen’ of ‘walenmannen’. Vooral Veerle was één van de toonaangevende gemeenten op dat vlak.

walenman

 

uj 019 Laakdalse Werkgroep voor Geschiedenis en Heemkunde (LWGH) richtte eerder al het standbeeld ‘de Walenman’ in Veerle-Heide op en organiseerde in 2015 een voordracht over het onderwerp.

 

François Van Gehuchten, historicus en zoon van een walenman, deed al heel wat onderzoek naar het onderwerp. Hij hielp mee aan de oprichting van het bronzen standbeeld ‘De Walenman’ in het stadspark van Veerle-Heide en een publicatie over De Walenmannen van Bergom.

 

Gedurende twee keer drie kwartier vertelde hij anno 2015 bij De Belleman over ‘de termen in de kleine en grote biet’, het koren pikken, de dorsmolen en de suikerfabrieken.

Kom het nog eens bekijken in de ‘MIXX’ in Herselt van 1- 12 september.

Info: 013 35 33 31.                 http://lwgh-laakdal.be/

 

10WalenmannenVejelGustaBroeckmanbs,Sus,RikPlu, CharelVerbuggen driepikkenmettoeschouwerklak geuenswalen17-4-27 IMG_20150917_0001_NEW IMG_20150917_0013_NEW trekpaard 004

 

Tekst bij de foto’s (vrij te kiezen):

10 walenmanen- en vrouwen uit Veerle in de kleine biet.

Koren pikken in de jaren 1950 (vroege kleurfoto).

Aan de dorsmolen.

  – met de hand en met paard en machine.

  – van de dorsmolen