Vrede van Münster (1648)

Op 15 mei 1648 sloten Spanje en de Republiek der Verenigde Provinciën’ na vier jaar onderhandelen een vredesverdrag: de Vrede van Münster. Hiermee kwam ook een einde aan de 80-jarige oorlog en werd ‘de Republiek’ internationaal erkend als soevereine staat. Over de groot Bourgondische gedachte kon men definitief een kruis maken.

Waarom vrede?

* De twee partijen hadden verschillende redenen om een vredesakkoord te sluiten. Spanje streed al langere tijd op meerdere fronten en moest niet alleen troepen sturen naar de Nederlanden, maar ook naar Frankrijk.

* Door vrede te sluiten met ‘de Republiek der Verenigde Provinciën’ kon men zich meer op de oorlog tegen Frankrijk concentreren.

* De Republiek had aanvankelijk met Frankrijk afgesproken gezamenlijk tot een bestand te komen. Toen bleek dat Frankrijk steeds met nieuwe eisen kwam, besloten de Nederlanden uiteindelijk om te proberen tot een afzonderlijk verdrag te komen met Spanje.

* In de Nederlanden was men er ook steeds meer van overtuigd geraakt dat de opkomst van Frankrijk niet direct in het voordeel van de Republiek was.

* Aan Spaanse kant stelde men tegelijkertijd vast dat het gunstig kon zijn om de Republiek op krachten te houden, ook vanwege het aanzienlijke aantal hugenoten (Franse protestanten) dat naar de Nederlanden was uitgeweken.

Een gevaarlijke bruidsschat

* Holland was voor het sluiten van een vrede. Dit had alles met geld te maken. Holland moest het grootste deel van de oorlogskosten opbrengen.

* Daarnaast oordeelde men in dit gewest dat een vrede een gunstige invloed kon hebben op de Hollandse handel. Voor de Republiek als geheel was belangrijk dat men dit keer zelfstandig kon optreden, dus zonder begeleiding van bijvoorbeeld Frankrijk of Engeland.

* Januari 1646 begonnen de eerste besprekingen. De Republiek had maar liefst 71 voorwaarden en bestond uit zeven provinciën, met ieder een eigen achterban.

* De provincies Zeeland, Utrecht en de stad Leiden wilden zelfs dat de oorlog helemaal werd voortgezet.

Bepalingen van de Vrede van Münster

* Ondanks alle onenigheid kwam het uiteindelijk toch tot een vrede. Het vredesverdrag werd op 30 januari 1648 vastgelegd. De ondertekening volgde op 15 mei.

* In de tussenliggende periode buitelden voor- en tegenstanders nog een keer in een laatste pamflettenstrijd over elkaar heen, maar het pleit was feitelijk al beslecht.

* De belangrijkste uitkomst van de Vrede van Münster was uiteraard dat de Republiek der Verenigde Provinciën internationaal als soevereine staat werd erkend en dat er een einde kwam aan de dure Tachtigjarige Oorlog.

* Verder werd bepaald dat de Nederlanden de grens met de Zuidelijke Nederlanden als definitief erkenden en dat Spanje de zuidgrens van de Zuidelijke Nederlanden ging verdedigen tegen mogelijke Franse invallen.

* Voor de Republiek was de uitkomst van de Schelde-kwestie ook positief. In de zestiende eeuw was Antwerpen uitgegroeid tot de belangrijkste havenstad van Europa.

* Nadat Farnese, de hertog van Parma, de stad in 1585 heroverde op de opstandelingen, besloten Hollanders en Zeeuwen de Schelde af te sluiten, waardoor er geen schepen meer naar Antwerpen konden varen.

* Veel rijke Antwerpse kooplieden trokken hierna naar Amsterdam, dat hierdoor de rol van Antwerpen kon overnemen.

* Bij de Vrede van Münster werd bepaald dat de Schelde gesloten bleef voor de Zuidelijke Nederlanden. Deze situatie bleef tot 1813 bestaan.

Tot slot werd in Münster bepaald dat de vrije handel van de Republiek met Oost- en West-Indië en de octrooien van de VOC en WIC werden erkend.

* En … dat Spanje werd uitgesloten van de vaart op de Nederlandse koloniën. In totaal bestaat het vredestraktaat uit 79 artikelen.

Ratificatie

* De plechtige ratificatie van de Vrede van Münster op 15 mei 1648 vond plaats in het stadhuis van de Duitse bisschopsstad Munster. De twee exemplaren van het vredesverdrag. werden in kistjes gestopt en naar Madrid en Den Haag gestuurd.