cleveringa deed het wel

Wat blijkbaar niemand in België durfde, deed de Nederlandse hoogleraar rechtsgeleerdheid Cleveringa wel. Op 26 november 1940 hield hij zijn ‘Openbare protestrede tegen de Duitse bezetter’.

* Op 21 november 1940 werden, onder meer door de ondertekende ariërverklaringen, alle Joden ontslagen die in dienst waren van universiteiten. In Leiden, waar Cleveringa hoogleraar was, werden in totaal tien docenten, onder wie twee hoogleraren, uit hun functie ontheven.

* Cleveringa was bijzonder geraakt door het ontslag van zijn goede vriend en leermeester professor Eduard Maurits . De hoogleraar protesteerde meteen fel tegen het ontslag van Joodse collega’s.

* Enkele weken eerder hadden de Duitsers de zogeheten ariërverklaring verstuurd naar alle ambtenaren. Met deze verklaringen wilde de bezetter te weten komen welke openbare functies bekleed werden door Joden om hen vervolgens te kunnen ontslaan. Wie de verklaring weigerde te ondertekenen werd sowieso ontslagen.

* Cleveringa (foto) kwam in opstand en op 26 november 1940 zou hij een openbare protestrede houden in het Groot-Auditorium van de universiteit.

* Dat de protestrede niet zonder gevolgen zou blijven, wist de hoogleraar maar al te goed. Zijn vrouw had hij vooraf op de hoogte gebracht. Thuis stond een koffer klaar.

* Toen Cleveringa op dinsdag 26 november naar de universiteit ging, werd hij geacht de colleges van de net ontslagen Meijers over te nemen. In plaats daarvan hield Cleveringa , voor een groot aantal toehoorders , zijn protestrede. Na afloop klonk er langdurig applaus en werd het Wilhelmus door een van de studenten ingezet.

*  Cleveringa noemde vier redenen voor zijn besluit. “Eerst… plichtsbesef, hij is decaan, het is zijn rol. Ten tweede … morele verontwaardiging. Je mag mensen niet ontslaan op grond van afkomst, dat is discriminatie en in strijd met de rechtstaat .Ten derde … erkentelijkheid jegens Meijers, de man die al zijn promotor was in 1919 en die hij altijd zeer bewonderd had. En als laatste … hij wou niet laf zijn, wel een goed voorbeeld voor zijn studenten.

* Een dag later werd Cleveringa inderdaad gearresteerd. Tot de zomer van 1941 verbleef hij  in het huis van bewaring in Scheveningen, het zogeheten Oranjehotel. Cleveringa overleefde de oorlog en keerde terug naar Leiden als hoogleraar aan de Rijksuniversiteit.

**  In 2015 werd de verzetstoespraak geprezen als‘Beste speech van Nederland’. In Leiden wordt jaarlijks op 26 november stilgestaan bij de protestrede van de hoogleraar. (gelezen en bewerkt uit Historiek)