HET GODSBEWIJS VAN PASCAL

De Franse theoloog en filosoof Blaise Pascal (1623-1662) is vooral bekend geworden vanwege zijn ‘pragmatische Godsbewijs’. Maar daarnaast wordt hij ook gezien als een geniale wis- en natuurkundige. Zet je schrap, dit worden serieuze doordenkers …

*  Zo leidde de ‘Wet van Pascal’ in de natuurkunde – druk die men op een vloeistof oefent, gaat in alle richtingen met dezelfde grootte voort – tot de ontdekking van het luchtledige.

* En in de wiskunde is de ‘Driehoek van Pascal’ nog steeds bekend.

* Pascal had een moeilijke jeugd. Zijn vader was belastingambtenaar. Toen Blaise drie was, overleed zijn moeder. Vader nam de opvoeding en het onderwijs van Blaise en zijn twee zussen voor zijn rekening.

* De jonge Blaise Pascal kreeg een katholieke opvoeding. Reeds in zijn jonge jaren bleek hij een wiskundig genie te zijn.

* Hij wist zelfstandig enkele stellingen van Euclides over de geometrie te ontdekken en te doorgronden. Later bewees Pascal met zijn Wet van Pascal op experimentele wijze het bestaan van luchtledigheid.

* Ook onderscheidde hij zich op wiskundig gebied door samen met zijn vader een rekenmachine uit te vinden. Die werd ontwikkeld tussen 1642 en 1644, was een van de eerste mechanische rekenmachines ooit en wordt door historici gezien als en van de eerste voorlopers van de computer.

Jansenisme

* Het leven van de familie Pascal veranderde godsdienstig, toen de vader een ongeval kreeg waarna hij maandenlang verzorgd moest worden. Hierdoor kwamen ze onder invloed van het jansenisme.

* Deze katholieke godsdienstige stroming, met als centrum het klooster Port-Royal in Parijs, hoorde bij de beweging van de contrareformatie.

* De Rooms-Katholieke Kerk bestreed het jansenisme vanwege bepaalde protestantse invloeden.

Augustinus bv. beweerde dat de mens alleen door Gods genade bevrijd kan worden van de zonde en daarin ‘zelf geen rol speelt’.

Verder streefden ze een ascetische levenswijze na, verwierpen ze de pauselijke onfeilbaarheid en Maria’s Onbevlekte Ontvangenis.

***  Op 23 november 1654 beleefde Blaise Pascal een intense religieuze ervaring. Die noopte hem tot een streng ascetisch leven. Steeds vaker zonderde Pascal zich af in het Parijse klooster Port-Royal, waar zijn zus Jacqueline was ingetreden.

Vanaf dan ging Pascal niet alleen de Bijbel bestuderen maar ook de werken van de kerkvaders. Vooral die van Augustinus.

* Na zijn dood vond men twee brieven in de voering van zijn kleding. Deze zogeheten Mémorial beschreef ‘De Nacht van Vuur’ en duurde op maandag 23 november van het genadejaar 1654 van half elf ‘s avonds tot half één ‘s nachts.

Godsbewijs van Pascal (1669)

In 1669 verscheen postuum het boek Pensées (gedachten). Daarin keerde Blaise Pascal zich tegen het rationalisme van onder meer René Descartes.

* ‘De rede kent zijn grenzen’, aldus Pascal. Het boek moest een apologie van het christendom worden. Maar… de Pensées werd nooit voltooid.

* Het boekwerk werd wel het best bekend vanwege het pragmatische Godsbewijs dat Pascal hierin formuleerde en dat wereldberoemd is. Ook wel bekend onder de benaming Gok van Pascal. Hoe zat de redenering van Pascals Godsbewijs precies in elkaar?

*** De rede (het verstand) kan onmogelijk bewijzen of God wel of niet bestaat.

* Omdat er twee opties bestaan, moet je kijken wat (statistisch) het meest pragmatisch is. Eigenlijk is dit een soort spel. En uit deze afweging blijkt dat ‘gokken dat God bestaat’ de beste keuze is. Want … stel dat hij bestaat en je gelooft, dan ga je naar de hemel en zo niet, naar de hel.

* Bestaat hij niet, dan is er feitelijk niets verloren. Kortom: geloven in God is de beste, meest pragmatische optie.

* Ook al is de kans dat God bestaat 0,0001 procent, dan nog is geloven nuttig omdat rekentechnisch gezien 0,0001 procent van oneindig (hemel of hel) nog steeds oneindig is.

*  Bestaat God niet, dan heb je als uitkomt nul. Niets. Bestaat hij wel, hoe klein de kans ook is, dan heb je eeuwig leven (of als je niet gelooft de eeuwige … dood).

*** Nogmaals: gok er dus op dat God bestaat, dat levert hoe dan ook de meeste winst op.

Deze wiskundig onderbouwde pragmatische redenering heeft tot veel kritiek geleid.

* Zo stelde Blaise Pascal dat wat je ook gokt – God bestaat of hij bestaat nietje als mens niets te verliezen hebt. Maar dat is niet zo, want geloven in God heeft consequenties. Vooral: het kost tijd en aards genot moet je opgeven.

* Een tweede belangrijk kritiekpunt is dat de redenering van Pascal een drogreden ad consequentiam is, een drogreden die redeneert vanuit de gevolgen.

Pascal redeneert vanuit de gevolgen van een Godsbestaan : eeuwig de hemel of de hel -, maar bewijst niet dát God bestaat.

*  De Gok van Pascal gaat er verder vanuit dat er alleen een christelijke God zou bestaan, terwijl er veel mensen zijn (denk aan de islam, boeddhisme of hindoeïsme) die vanuit andere godheden redeneren.

Pascal overleed op 19 augustus 1662 in Parijs, in het klooster … Port-Royal.

***  Héhé … dat was verre van … gemakkelijk. (verwerkt uit diverse bronnen w.o. Historiek, Wikipedia – vrije, gratis prent)