Herfstbladeren laten liggen

Het is goed voor de vogels, insecten, de grond en je portemonnee: de herfstbladeren in je tuin laten liggen.

Natuurlijk is het niet handig wanneer er een laag natte bladeren op de stoep ligt. Mensen kunnen erover uitglijden en iets breken. Ook van je gazon haal je de herfstblaadjes het beste weg want anders krijg je gele en bruine plekken in het gras. Maar je hoeft ze niet weg te gooien. Je kan de blaadjes dan veel beter in de borders en tussen de planten harken en ze daar laten liggen. Fijn malen met de grasmachine kan ook voor loutere bemesting.(archieffoto)

De bladeren vormen een goede isolatielaag voor de grond in de winter. De wortels van de planten blijven beter beschermd tegen de koude en overleven de winter dan beter. En egels brengen graag hun winterslaap door in ‘n warme laag bladeren.

Bovendien vinden allerlei wormpjes, spinnen en insecten een thuis tussen de dode blaadjes. Ze eten de bladeren op en maken er compost van. Een betere en goedkopere manier om je tuin te bemesten bestaat niet.

Die kleine beestjes vormen op hun beurt weer onmisbaar voedsel voor vogels zoals winterkoninkjes, roodborstjes en heggenmussen. Deze kleine vogeltjes hebben het zwaar in de winter omdat ze veel lichaamsgewicht moeten verbranden om warm te blijven.

Ook dode bloemen vormen waardevol voedsel voor vogels. En ook hier geldt dat het uitstekend is voor je tuin: veel zaden van bloemen ontkiemen beter wanneer ze eerst door het verteringskanaal van een vogel zijn geweest en vervolgens als vogelpoep op de grond belanden.  -Maaike Schwering-

MONT SAINT-MICHEL

*Vanavond 26.09 om 19u05 brengt Canvas* een boeiende uitzending over dit Frans fenomeen dat ongetwijfeld ook al Laakdalse inwoners op bezoek kreeg. Kijken dus, een aanrader!

Knipsel451De Mont Saint-Michel is een klein, rotsachtig eiland in buurland Frankrijk, bekend om zijn middeleeuwse abdij. Op de torenspits van de abdijkerk staat sinds 1898 een beeld van de heilige Michaël dat honderdzeventig meter boven de baai uitsteekt.

Het eiland ligt 1 kilometer uit de kust van Bretagne, over land bereikbaar bij eb maar bij vloed omringd door zeewater. Om het de toeristen naar de zin te maken, loopt er tegenwoordig een smalle brug, met pendeldienst, naar het eiland. De Mont Saint-Michel, met zijn trapstraten, is alleen toegankelijk voor voetgangers.

Korte historie

De geestelijke gemeenschap op de Mont Saint-Michel werd rond 700 gesticht door bisschop Aubert en zijn volgelingen, die op de toen nog door het bos omringde berg in eenzaamheid kwamen bidden. Volgens de overlevering vond in maart 709 een enorm hevige stormvloed plaats waarbij de heuvel in zee kwam te liggen.

In 847 werd de berg ingenomen door de Vikings/Noormannen. De kanunniken namen de vlucht. Sindsdien werd het dan een komen en gaan van bezetters allerlei.

Vanaf 1874 werden abdij en wallen toegewezen aan de diensten van de historische monumenten behorend tot het Ministerie van Schone Kunsten. Sedertdien werden kosten noch moeite gespaard om de gebouwen in hun oude glorie te herstellen.

Sinds 2001 verzorgen monastieke broeders en zusters opnieuw de religieuze aanwezigheid in de abdij. Ze verzorgen in de zomer erediensten in de abdijkerk, in de winter in de crypte “Notre-Dame des Trente Cierges”.

Knipsel658Verzanding

De baai van de Mont Saint-Michel verzandt op een natuurlijke wijze. De zoute moerasgronden worden jaarlijks 20 ha groter. Een later gebouwde dijk belette de getijdenstromingen rond de berg en zorgde zo voor een versnelling van de natuurlijke verzanding van de baai. In 1983 werd de dijk weer afgebroken. Een nieuwe afdamming werd tussen 2006 en 2009 uitgevoerd.

Tussen 2010 en 2011 werden nieuwe parkeerplaatsen op het vasteland aangelegd en werd de shuttledienst voor het vervoer van de toeristen van en naar de berg gestart. In 2014 werd de oude parkeerplaats van 15 hectare aan de voet van Mont Saint-Michel verwijderd en werd de brug naar het eiland geopend. In 2015 werd uiteindelijk de verbindingsdijk afgebroken. Sindsdien kan men op dagen met voldoende hoogwaterstand de berg weer als eiland bewonderen.

‘De Leeuw van Vlaenderen’

conscienceHendrik Conscience. Met zijn historische verhalen in het Nederlands creëerde hij in de 19de eeuw een nieuw publiek van lezers en wilde hij de Vlamingen meer zelfvertrouwen geven om – tegen de dominante Franse cultuur in – voor hun eigen taal en rechten op te komen.

Tegelijk bleef Conscience zijn leven lang een voorstander van het Belgische staatsbestel, in tegenstelling tot anderen die Vlaanderen liever zagen aansluiten bij Nederland.

Hendrik Conscience, zwak en ziek in zijn jeugd, werd in die tijd door zijn moeder overstelpt met Antwerpse verhalen. Dat ontwikkelde zijn denken en zijn fantasie. Op de speelplaats was hij een kei van een verteller voor zijn vriendjes. Door zelfstudie bracht hij het tot hulponderwijzer en klerk en andere baantjes bij stad en staat. Tot hij definitief schrijver werd.

images5482De besnorde Consciense schreef vooral historische romans, waarbij hij roemrijke episodes uit de Vlaamse en Belgische geschiedenis behandelde.

Zijn meesterwerk,  De Leeuw van Vlaenderen (1838) is veruit zijn bekendste werk. Hij schreef het op zijn 26ste, doordrenkt van romantiek en Vlaamsgezindheid.

Conscience schreef nog tientallen andere historische romans, waaronder In ’t Wonderjaer (1837) en Jacob van Artevelde (1849).

Omdat zijn moeder uit de Kempen afkomstig was, bracht hij ook veel tijd door op het platteland, waar hij inspiratie vond voor populaire landelijke verhalen zoals De loteling (1850) of De kerels van Vlaanderen (1871). In Zoersel kun je nog steeds ‘het Boshuisje’ bezoeken.

Illustratief voor zijn Vlaams-Belgische houding is dat hij in opdracht van de overheid een Geschiedenis van België schreef (1845), die hij opdroeg aan Leopold I.

Met zijn historische romans wilde hij de Vlamingen doen lezen over hun eigen geschiedenis en in hun eigen taal, maar ook buiten de literatuur nam Conscience het op voor het Nederlands en de positie van de Vlamingen in de jonge staat België.

Zijn werk was van grote invloed op de Vlaamse Beweging.

images1465

 

Conscience genoot bij leven en na zijn dood een erg grote waardering in binnen- en buitenland. Zijn standbeeld, dat vandaag nog steeds op het naar hem genoemde plein in Antwerpen staat. Het werd nog tijdens zijn leven onthuld (in 1881). Duizenden mensen namen  aan de festiviteiten deel.

Conscience ontving tot twee keer toe de Staatsprijs voor Vlaamse Letterkunde (1854 en 1869). Hij werd 71.

In 2005 werd hij genomineerd voor de titel ‘De Grootste Belg’. Hij eindigde op de 10de plaats.

Waarom 23 en geen 21 september?

De ‘meteorologische’ seizoenen beginnen op de eerste dag van de maanden september, december, maart en juni. Een oude afspraak uit 1780 tussen meteorologen (Societas Meteorologica Palatina), die drie opeenvolgende kalendermaanden wilden als seizoen. De ‘astronomische’ seizoenen daarentegen … lees maar.

sized_aug - dec 2010-289Vandaag 23 september om 07:50 is/was er herfstpunt, het moment dat onze herfst begon en de zon loodrecht boven de evenaar stond. Dag en nacht zijn vandaag precies even lang. Bij onze tegenvoeters begint…de lente, met uitzicht op de zomer. Gelukzakken…

*De Aarde heeft ongeveer een jaar nodig om rond de zon te draaien. Binnen dat jaar ontstaan vier seizoenen, gewoon omdat de aarde scheef staat ten opzichte van de zon.

*Als de Aarde precies recht naar de zon had gestaan was er geen verschil geweest. Dan was het altijd even warm of even koud geweest. Juist door die scheve stand is er verschil in de seizoenen.

*De reden waarom de aarde schuin staat heeft wellicht een botsing met een ander hemellichaam als oorzaak, een paar miljard jaar geleden. Daaruit zou ook de maan zijn ontstaan. Aarde en maan zijn zowat even oud en hebben een quasi gelijkaardige samenstelling.

*In de zomermaanden is het noordelijk deel van de aarde het meest naar de zon gekeerd. Dat geeft meer instraling, langere en warmere dagen. Op het noordelijk halfrond is het dan zomer. In de winterperiode van het noordelijk halfrond is precies het omgekeerde het geval: de dagen zijn dan korter en kouder. De andere helft van de aardbol heeft nu meer zonneschijn, langere dagen en meer warmte.

*Een ander factor van belang is de baan die de aarde om de zon maakt. Die is niet perfect rond maar elliptisch van vorm. De afstand van de aarde tot de zon is dus niet op alle momenten in het jaar dezelfde…

*Vreemd genoeg staat de aarde in onze zomertijd het verst van de zon. Het is dus de stand tot de zon en minder de afstand tussen zon en aarde die bepaalt of het warmer of kouder is. Bij een volkomen ronde baan zou de zomer net zo lang duren als de winter, de lente en de herfst. Erg monotoon, niet?

*Doordat de aarde in onze winter dichterbij de zon staat, beweegt ze ook sneller. In de zomer is die baan iets trager. Daarom ook begint het voorjaar op of net voor 21 maart en de herfst dus meestal pas op 23 september. Voor het zuidelijk halfrond is dat alles andersom.

*Beetje gesnapt… ? Merciekes. Geniet van de herfst, misschien wel het mooiste jaargetijde.

INDIAN SUMMER

Zowel vandaag als morgen wordt het warm, met veel zon, tot 25 graden. Een nazomertje, of een “Indian summer”. Wat is dat eigenlijk, een “Indian summer”? Het ultieme herfstgevoel, voor veel mensen.

Knipsel55874“Een oudewijvenzomer, een “Indian summer”… eigenlijk komt het allemaal op hetzelfde neer”, zegt VRT-weerman Frank Deboosere.  “De zomer die zich nog eens een laatste keer laat zien, meer dan dat is het niet. Gewoon, een paar dagen in september, oktober, november waarop de zon volop schijnt en het zomers aanvoelt.”

“Begin september kunnen we makkelijk nog tot 25 graden halen. Tegen eind september is dat 20 tot 25 graden. We hebben zelfs begin oktober al verschillende keren temperaturen tot 25 graden gemeten. Heel uitzonderlijk was het zelfs in november nog 20 graden.”

De oorspronkelijke Amerikaanse bevolking in het oosten van de VS gebruikten die opstoot van de zomer om nog een laatste keer te  jagen en te oogsten en voorraden voor de lange koude winter op te slaan. De kolonisten merkten al snel waarom: de verzengende hitte in de zomermaanden maakte het werk niet bepaald makkelijker.

Een “Indian summer” of een nazomertje zo je wil, is niet meer dan een gevoel. De laatste keer nog die warmte en de zon voelen, voor die lange, sombere, koude wintermaanden aanbreken.  Die aangename, rustige heropleving van iets dat op zijn einde aan het lopen is, zo wordt “Indian summer” ook figuurlijk gebruikt.  -Kathleen Heylen in vrt NWS-

GIGANTISCHE BOTSING …

Pakweg 460 miljoen jaar geleden bevroor de aarde. De zeeën veranderden in ijsvlaktes en aangezien bijna al het leven zich nog in het water afspeelde, stierf 85 procent van de soorten uit.

Oorzaak daarvan moet een gigantische botsing geweest zijn in de planetoïdengordel  tussen Jupiter en Mars.

Knipsel6984Een stuk rots van pakweg 150 kilometer doorsnee (tekening hiernaast)  is daarbij uiteengevallen en heeft zich als een immense stofwolk in het binnengebied van het zonnestelsel verspreid, het gebied waarin ook de aarde zich beweegt.

Een deel van het zonlicht werd tegengehouden en een ijstijd op gang gebracht

Birger Schmitz van de Lund University Sweden vond daarvoor bewijzen in het zuiden van Zweden. Een bepaalde Zweedse berg bevat immers een sedimentlaag uit die periode.

Het gesteente bevat veel helium. Buitenaards stof, bestookt met helium door de zonnewind, verspreidde zich miljoenen jaren lang en zorgde voor een zeer geleidelijk afkoeling van de aarde. De meeste soorten dieren en planten stierven af. Een vrij groot aantal paste zich door die geleidelijkheid evenwel aan.

De aanvankelijk warme aarde veranderde in een wereld met ijskappen op de polen en met gematigde regio’s. De diversiteit van het leven kreeg een geweldige oppepper.

Veel later, zowat 66 miljoen jaar geleden, maakte een meteorietinslag een einde aan het dino’s, waarna het leven slechts met moeite overeind krabbelde.  (met dank aan space.com)

GORBATSJOV SCHREEF EEN BOEK

Het gaat niet goed met de gezondheid van de vroegere Sovjetleider Michail Gorbatsjov (88). In juni werd bekend dat hij in het ziekenhuis was opgenomen. Waarom hij was opgenomen, werd niet bekendgemaakt. Maar in augustus ging de gezondheidstoestand van de man van glasnost en perestrojka blijkbaar plots achteruit.

Het motto van de perestrojka was volgens hem: “Zo kunnen we niet verder leven”.

Knipsel gorbyDat motto werd volgens Gorbatsjov ook toegepast op de internationale situatie in de tweede helft van de jaren tachtig. De wapenwedloop was toen met de plaatsing van nucleaire middellangeafstandsraketten op een gevaarlijk punt beland.

Gorbatsjov schreef er een dik boek over: ‘Wat er op het spel staat’ waaruit volgende citaten …

“De uitweg uit die vicieuze cirkel werd gevonden toen, in de tweede helft van de jaren tachtig, de hoogste politieke leiders van zowel de USSR als de VS tot de conclusie kwamen dat ze zo niet tot in de eeuwigheid door konden gaan”, schrijft Gorbatsjov. “Het beëindigen van de Koude Oorlog was onze gezamenlijke overwinning, bereikt door dialoog en overleg.”

“Het Westen maakte melding van zijn “overwinning in de Koude Oorlog”… En de conclusie die daaruit werd getrokken: we moeten onze militaire macht nog verder uitbreiden, onze wil doordrammen, een unipolaire wereld, een Amerikaans imperium creëren.”

Gorbatsjov komt in zijn houding over het Amerikaanse optreden in de wereld dicht in de buurt van de scherpe kritiek die de Russische president Poetin uitte tijdens de Veiligheidsconferentie in München in 2007: “Het huidige stadium in de politiek van de VS is een triomf voor diegenen die ervan overtuigd zijn dat geweld, druk en een eenzijdige benadering, Amerika toestaan zich boven anderen te plaatsen in de wereldpolitiek”,

Volgens Gorbatsjov heeft die Amerikaanse politiek van dominantie geleid tot een opeenstapeling van vergissingen, zowel in het Nabije Oosten als in het Middellandse Zeegebied als in Joegoslavië en Oekraïne. Hij is duidelijk diep ontgoocheld: “En dat op het continent waar beide wereldoorlogen zijn begonnen! Dat is onvergeeflijk. Het is de grootste mislukking in de Europese politiek en de wereldpolitiek.”

Amerika en Europa hadden dit na het einde van de Koude Oorlog volgens Gorbatsjov kunnen vermijden door een samenwerking met Rusland uit te bouwen, zoals het voorzien was in het Handvest van Parijs voor een Nieuw Europa dat in november 1990 werd ondertekend door alle Europese landen plus de VS, Canada en de Sovjet-Unie: “Gelijkwaardige veiligheid voor iedereen. Ja, vooral dat. Zonder dat is al het andere niet mogelijk.”

En hij laat ook niet na te vermelden dat Rusland zijn deel van de bijdrage aan die gezamenlijke veiligheid heeft geleverd door 30 jaar geleden niet tussenbeide te komen in de verschillende anticommunistische revoluties in Centraal- en Oost-Europa: “Toen in de DDR en in de landen in Midden- en Oost-Europa mensen de straat op gingen om hun vrijheid op te eisen, verliet geen enkele van de honderdduizenden Sovjetmilitairen die zich op het grondgebied van die landen bevonden, de kazerne. De Sovjet-Unie heeft de inwoners niet belemmerd in hun keuze. Er vond in Europa een unieke revolutie plaats, zonder bloedvergieten.”

 * De officiële, wereldwijde release van het boek van Gorbatsjov, “Wat er op het spel staat”, is nu maandag 23 september. In België wordt het boek uitgeven door Uitgeverij Lannoo. 

‘Het Arnolfini-echtpaar’

Portrait_of_a_Man_by_Jan_van_Eyck‘Hier licht Mr. Joannes de Eijcke den allerconstichsten meester van schilderije die in deze Nederlanden gheweest heeft’,

stond er op de grafsteen van Jan Van Eyck, overleden op 23 juni 1441. Leeftijd ongeveer 50 jaar.

Iemand noteerde dat in 1603. Gelukkig maar, want in 1799 werd de kerk gesloopt. De beroemdste schilder uit de Bourgondische periode werd in 1441 begraven in de necropolis van de Brugse Sint-Donaaskerk, naast andere beroemdheden uit die tijd. Een blijk van grote eer.

Van Jan Van Eyck, misschien wel de grootste schilder ooit, is vooral het ‘Lam Gods’ bekend, het overweldigende werk dat in 1432 werd ingehuldigd in St Baafs-Gent door groothertog Filips de Goede himself.

De opdrachtgever die het bestelde bij Jans’ oudere broer Hubert Van Eyck was Joos Vijd, een grootgrondbezitter met aristocratische allures. Met de 70 in zicht en kinderloos, wou Vijd met een kunstwerk zijn naam voor eeuwig levend houden. Hij slaagde in zijn opzet. Jan, de jongere broer van Hubert, perfectioneerde de schets van zijn broer en schilderde het enorme meesterwerk.

414d242d-c4e5-11e9-abcc-02b7b76bf47fMaar ‘De weg van het meesterwerk, deel 3’ nu woensdag 18.09 op Canvas (21u20) gaat niet over het Lam Gods, wel over ‘Het Arnolfini-echtpaar’, een ander meesterwerk van grootmeester Jan Van Eyck.

Ook Arnolfini, een gefortuneerde textielhandelaar, wou zich herinnerd worden door generaties achter zich. Ook hij slaagde daar volledig in.

‘Het Arnolfini- echtpaar’ hangt tegenwoordig aan een muur van de National Gallery in Londen. Hoe het daar terechtkwam, vertelt Thomas Vanderveken, die ook reeds de wegen van Bruegel en Rubens natrok. Zeker kijken!

Jan Van Eyck was in 1434 op het toppunt van zijn meesterschap én bruggenbouwer tussen de elites van zijn tijd.

399px-Van_Eyck_-_Arnolfini_Portrait 390px-Jan_van_Eyck_-_Portrait_of_Giovanni_Arnolfini_and_his_Wife_(detail)_-_WGA7695

Bij de afwerking van Arnolfini noteerde hij bovendien, pal in het midden van het schilderij ‘Johannes de eyck fuit hic’ (Johan van Eyck maakte het). In de spiegel onder die woorden, lijken we op de koop toe zijn silhouet te ontwaren.

Boven ‘De man met de rode tulband’ (uit 1433), zijn zogeheten zelfportret, noteerde van Eyck reeds ‘als ic can’ (zo goed ik kan) als een zelfbewuste kwinkslag naar de kijker. Onderaan de lijst liet hij ook zijn naam achter.

In totaal bezitten we 9 door Van Eyck gesigneerde werken, goed voor ongeveer de helft van de bewaarde schilderijen. Wellicht allemaal privéopdrachten.

De meeste van zijn opdrachten als hofschilder voor Filips de Goede waren eerder van vergankelijke aard (decors, muurschilderingen, kleine portretten, zelfs een wereldkaart die hij gaandeweg aanpaste -Amerika was nog niet ontdekt-).

Naar alle waarschijnlijkheid zijn de meeste werken van de grootmeester in de vreselijke brand van het Brusselse Paleis op de Koudenberg in 1731 gebleven.

‘Zoveel moois heeft die brand ons allemaal ontnomen’, kermt Bart Van Loo terecht in zijn topwerk ‘De Bourgondiërs’.

PECUNIA NON OLET

VESPASI(AN)US werd in het jaar 69 keizer van Rome. De staat is bij zijn aantreden vrijwel bankroet. De staatskas vullen is zijn voornaamste taak.

latrinaDat doet hij door … jawel, ook toen reeds, nieuwe belastingen in te voeren. De meest opvallende belasting is die op … urine. Slachtoffers zijn de eigenaars van publieke pispotten en latrines.

Het was toen al gebruikelijk dat de burgers van Rome dankbaar gebruik maakten van die dingen om verlost te worden van hun overlast en toch de stad netjes te houden.

De urine werd onder meer gebruikt bij de bewerking van wol en leer.

Toen Vespasianus’ zoon Titus zich wat neerbuigend uitliet over de nieuwe bron van belasting, liet zijn vader hem aan een munt ruiken en sprak de van dan af historische woorden ‘Pecunia non olet’, wat zoveel betekent als ‘Geld stinkt niet.’ Daarmee bedoelde hij dat het niet uitmaakt hoe je aan je geld komt.

Het beleid van de keizer, in zijn jeugd eerder een luiwammes, was effectief. Mede dankzij de belasting op urine kon hij zijn zoon later een weer goedgevulde staatskas nalaten.

In Frankrijk heten de openbare toiletten nog steeds vespasiennes, in Italië spreekt men van vespasiani.    (gelezen in de Historische kalender 2018)

14 SEP 1960 WERD OPEC GEBOREN

‘The Petroleum Exporting Countries’, beter bekend met het letterwoord OPEC, is een samenwerkingsverband van veertien landen die netto olie uitvoeren. OPEC vormt in feite een kartel, dat door het veranderen van het aanbod van olie de prijs daarvan kan sturen.

olieDe OPEC werd op 14 september 1960, vandaag 59 jaar geleden, opgericht in Bagdad (Irak) op initiatief van Iran en Venezuela. Stichtende leden waren, naast Venezuela en Iran, Saoedi-Arabië, Irak en Koeweit.  Die eerste vijf OPEC-oprichters hadden op dat moment een aandeel van 80% in de wereldwijde olie-exporten. Nadien voegden zich nog negen andere leden bij OPEC, waarvan er twee de organisatie weer hebben verlaten. Het hoofdkwartier van de OPEC bevindt zich sinds 1 september 1965 in Wenen.

Landen die relatief veel olie produceren maar geen lid zijn van de OPEC zijn Brazilië, Canada, Mexico, Noorwegen, Oman, Rusland en de Verenigde Staten.

OPEC werd bij ons vooral bekend door zijn olieboycot vanaf oktober 1973.  Aanleiding was de steun van westerse landen aan vijand Israël tijdens hun Yom Kipoeroorlog tegen Egypte/Syrië.  De olieprijzen stegen daardoor met 70%.

  • Een litertje benzine aan de pomp kostte bij ons meteen dubbel zoveel. De autoloze zondagen (geen verkeer meer op zondag) werden een feit. De boycot duurde tot juli ’74. De OPEC-landen leden immers teveel verlies Voor de westerse consument bleven de prijzen echter even hoog. ‘De Staat’ bouwt niet graag af.

De tweede oliecrisis kwam er in 1979 door de onrust in Iran. Toen moest de sjah vluchten om plaats te maken voor de geestelijke leider ayatollah Khomeini. Opnieuw gingen de olieprijzen in het Westen omhoog.

Sinds 2015 lijkt het grote tijdperk van OPEC ten einde. De aangesloten landen geraakten het niet meer eens over de omvang van hun productie.

Het grootste obstakel vormt Saoedi-Arabië, de grootste producent. Die wil zijn marktaandeel verdedigen en vooral de schalie-olie van Amerikaanse producenten uit de markt drukken door het hanteren van lage olieprijzen. En dan was/is er natuurlijk ook nog de snelle opkomst van andere energiebronnen als gas-, zonne-, wind- en kernenergie.

(info Wikipedia – drukken op rood voor meer)

1 2