GAZET VAN LAAKDAL

VERBORGEN GEVAREN in gezonde voeding

Gezonder leven door meer soja, kikkererwten, noten en linzen te eten? Ook dat moderne dieet bevat wel degelijk risico’s, zegt professor voedselveiligheid Bruno De Meulenaer (UGent). ‘Als je daarin overdrijft, krijg je nieuwe allergieën en meer kankers. We missen nuance in hoe we over eten praten.’  –

° Elke dag 125 gram volle graanproducten, twee stukken fruit en 300 gram groenten, minstens één keer per week peulvruchten en elke dag noten of zaden. De Hoge Gezondheidsraad maakte het afgelopen najaar een aantal vuistregels en prioriteiten bekend om gezond te eten.

° Die basisprincipes zijn zeker niet slecht, zegt professor voedselveiligheid Bruno De Meulenaer (UGent). Maar ook aan dat nieuwe dieet zijn ­risico’s verbonden: omdat we die producten meer gaan eten, zullen er problemen opduiken die we nu misschien nog niet zien. ‘Zeker als je in dat dieet overdrijft’, zegt De Meulenaer, die lid is van het Wetenschappelijk Comité van het Federaal Voedselagentschap.

Sneetje spek

° ‘Ik wil vooral duidelijk maken dat evenwicht belangrijk blijft’, zegt De Meulenaer. ‘Een sneetje spek, daar wordt nu van gezegd dat het ongezond is. In de nieuwe ­voedingsdriehoek staat het in een ­rode bol, buiten de driehoek. Maar als je spek bij je ontbijt eet, ‘s middags een groenteslaatje en ‘s avonds een vismaaltijd, dan ben je die dag niet slecht bezig geweest.’

° Volgens De Meulenaer duiken door de nieuwe voedingsadviezen enkele potentiële gevaren op. ‘Sowieso zal het aantal mensen met een allergie aan soja, pinda’s, kikkererwten of ­linzen toenemen, gewoon omdat meer mensen die zaken eten. Peulvruchten, pinda’s en noten bevatten van nature ook nikkel, en ook dat kan allergische reacties veroorzaken.’

Sojameel

° En dan zijn er nog de fytochemica­liën in peulvruchten. ‘Zo beschermen de planten zich tegen insecten, maar die stoffen zijn toxisch voor de mens. Als je één keer per week ­sojameel eet, is dat geen probleem. Doe je het vaker, dan kan je last krijgen van je pan­creas. Sojamelk bevat dan weer iso­flavonen, en die kunnen een invloed hebben op de mannelijke vruchtbaarheid. Op noten en zaden kunnen ten slotte schimmels of aflatoxines zitten. Die kunnen lever-, nier- en keel­kankers veroorzaken.’

° Wat moet er dan gebeuren? ‘Het controlebeleid van het FAVV zal veranderen’, zegt hij. ‘De komende jaren moet de lijst met allergenen worden uitgebreid met bijvoorbeeld linzen. En er is meer onderzoek nodig naar het nikkelgehalte in voeding.’

° Toch wil hij geen paniek zaaien, zegt De Meulenaer. ‘We mogen gewoon niet vergeten dat gezond eten een kwestie van evenwicht is. Rood vlees is slecht en soja is goed: met zulke overdrijvingen gooi je overboord wat goed eten eigenlijk is.’

De nadelen van
– Pinda’s, kikkererwten, linzen: hogere kans op allergische reactie
– Soja, linzen, bonen: risico op hoog nikkelgehalte
– Sojameel: risico op probleem met pancreas
– Noten en zaden: aflatoxines kunnen kanker veroorzaken.
What do you want to do ?

New mail

What do you want to do ?

New mail

What do you want to do ?

New mail

What do you want to do ?

New mail

What do you want to do ?

New mail

What do you want to do ?

New mail

What do you want to do ?

New mail

HET ZWARTE GAT VAN 10 APRIL

Een zwart gat is als de dood. Iedereen wil weten wat er gebeurt als je sterft, maar niemand kan terug om het te vertellen…

In Knack van 18.12.2019 praat redacteur Dirk Draulants met de Duitse sterrenkundige Heino Falcke, één van de wetenschappers die betrokken was bij de eerste foto van een zwart gat in de ruimte. Je weet nog wel, 10 april ll. Wij pikten er het volgende uit …

Zwarte gaten…  Astronomen ontdekten sterk geconcentreerde massa’s in het hart van sterrenstelsels, waarvan ze veronderstelden dat het zwarte gaten waren. Maar niemand had er ooit één gezien, tot op 10 april 2019 een consortium van 387 wetenschappers uit zestig instituten in achttien landen een foto van een zwart gat op de wereld losliet.

* Het betrof een beeld van het superzware zwarte gat in een sterrenstelsel bekend als Messier 87 (M87). Het gat bevindt zich op 53,5 miljoen lichtjaar van de aarde en heeft 6,5 miljard keer de massa van onze zon. De foto laat een vurige cirkel zien, die in het echt meer dan 100 miljard kilometer breed is en een gapende leegte begrenst.

Falcke:  “We hebben voorlopig niet meer dan een soort schaduw gezien, maar die heeft wel het bewijs geleverd dat superzware zwarte gaten bestaan én dat ze een waarnemingshorizon hebben die hun grens bepaalt. Daarbinnen kun je niets meer waarnemen, omdat een zwart gat zo’n grote aantrekkingskracht heeft dat niets eraan kan ontsnappen, geen licht en geen informatie. Dat hadden we ook verwacht, maar je moet het natuurlijk wel zien om het te kunnen geloven.”

“We begrijpen nu beter hoe een zwart gat werkt en hoe het eruitziet. En we kunnen checken of de theorie klopt met de wetenschappelijke realiteit. In feite zijn het de eenvoudigste objecten in het heelal. Er zijn maar twee parameters die hun eigenschappen bepalen: hun massa en hun draaisnelheid – ze tollen voortdurend om hun as.”

“De waarnemingshorizon, die wij duidelijk gezien hebben, is in feite een belediging voor de natuurkunde. Want ze begrenst ruimtes in het heelal die aantoonbaar bestaan, maar die je niet kunt zien of meten. Het is iets als de dood. Je wilt weten wat er gebeurt als je sterft, maar als het gebeurt kun je niet meer terug om het te gaan vertellen. Zelfs met de allerbeste apparatuur die ooit gebouwd zal worden, zul je nooit in een zwart gat kunnen turen, want de theorie maakt dat onmogelijk. En als je erin springt om te gaan kijken, raak je er nooit meer uit, precies als met de dood.”

“Uiteindelijk vloeit alles voort uit God. Hij is het beginpunt van alles. Het eerste wat God deed was spreken. Hij sprak! Dat is voor wetenschappelijke theorieën niet anders. Je moet als het ware uit het niets beginnen met een aantal stelregels. Zo kun je vertrekken van een soort kwantumschuim waaruit je wiskundige regels puurt die bepalen hoe de dingen evolueren. Daar ontstaat dan een heelal uit met alles erop en eraan, inclusief leven. Maar er moet ergens een abstract beginpunt zijn.”

“Als ik zo naar de natuurwetten kijk, kijk ik uiteindelijk naar God. Dat geeft me een bepaalde rust. Als gelovige besef ik goed dat mijn kennis altijd beperkt zal zijn. Ik weet dat ik nooit alles zal weten, maar ik doe wel mijn best om goed onderzoek te doen. Ik hoef ook niet alles te weten.

“Het beste moet nog komen! Er is nog veel werk aan de gegevens van M87. We willen nog kijken naar het magneetveld rond een zwart gat – dat is nog nooit gebeurd. We plannen een nieuwe meetsessie aan M87 in april 2020. Tegelijk maken we plannen voor een nieuw project. We gaan het rustiger aan doen. Dat zal wel lukken.”

“Het is een beetje als met de landingen op de Maan. Iedereen vond de eerste maanlanding fantastisch, maar nadien ebde de aandacht snel weg. In feite was de ruimtemissie van Apollo 17 veel belangrijker dan die van de eerste maanlanding met Apollo 11, want ze heeft veel meer wetenschappelijke informatie opgeleverd. Maar toen was de aandacht van het grote publiek al helemaal weg.”

“In het nieuwe project zouden we graag een beeld maken van Sagittarius A*, het superzware zwarte gat in het hart van onze Melkweg. Het zou mooi zijn als dat vergelijkbare resultaten zou opleveren, want dat zou een echte bevestiging zijn van de waarheidsgetrouwheid van wat we voor M87 hebben gevonden. Maar daar hebben we nog te weinig telescopen voor. We zijn druk aan het lobbyen om meer telescopen te kunnen inzetten, onder meer in Europa en zeker ook in Afrika.”

“Ik denk dat het werk rond Sagittarius A* mijn professionele hoogtepunt wordt. Veel van mijn collega’s werken er al met veel enthousiasme aan. Het is het dichtstbijzijnde superzware zwart gat, tevens het hart van ons eigen sterrenstelsel, dus het zal wetenschappelijk uniek zijn. Maar de resultaten zullen niet dezelfde emoties opleveren als de eerste foto. Die foto was het begin, de vonk die de rest aanstak. Het is altijd de eerste blik die blijft hangen. Dat zal voor ons werk niet anders zijn.”

Meer weten? Lees het hele interview in Knack. Topwetenschap voor gewone mensen zoals wij.

What do you want to do ?

New mail

What do you want to do ?

New mail

What do you want to do ?

New mail

What do you want to do ?

New mail

What do you want to do ?

New ma

What do you want to do ?

New mail

What do you want to do ?

New mail

What do you want to do ?

New mail

What do you want to do ?

New mail

What do you want to do ?

New mail

Volle Maan met vele namen

Vandaag 12 december is het niet alleen verkiezingsdag in het UK maar voor de liefhebbers staat aan de hemel ook een volle, koude maan te pronken. Vanmorgen 6u12 was de maan perfect vol belicht.

De laatste volle maan van december en van het jaar (2019) heeft als bijnaam Volle Koude Maan. Zo staat het tenminste in de Old Farmer’s Almanac van Noord-Amerika.

De Ojibwe noemde ze Mnidoons Giizis of Big Spirit Moon of Blue Moon (waarmee ze niet de tweede volle maan van dezelfde maand bedoelden) en bij de Cree-indianen  was het the Thithikopiwipisim, of Hoar Frost Moon.

Bij de Hopi, waarvan het ceremoniële leven helemaal rond maan- en zonnecycli draaide, was het the Sparrow-Hawk moon, zoals Janet Sharp of Washburn University het in haar studie van de Hopi in de februari 2015 editie van the ‘Journal of Mathematical Culture’ verwoordde.

Wat er ook van zij, geniet ervan als je tenminste van onze naaste, beste buur houdt.

Volle maan boven Veerle 12.12.19 om 07u30

Klimaat én klimaatdebat ontsporen

Meer dan een maand al wordt de oostkust van Australië geteisterd door gigantische bosbranden. De schade is nauwelijks te overzien: bijna 350.000 hectare bos (meer dan een tiende van België) is al in de as gelegd en de brandweer krijgt het vuur maar niet onder controle.

Nieuw zijn de branden niet, net als de hittegolven en de droogte. Alleen worden ze elk jaar erger. De relatie met de klimaatverandering ligt voor de hand.

* Boven Sydney, de grootste stad van het land, hangt al wekenlang een dikke smog. De luchtkwaliteit in de stad wordt almaar slechter. Een dag ademen komt ondertussen overeen met het roken van 34 sigaretten.

Afgelopen zomer werden meer dan 200 records gebroken, zowel qua temperatuur als qua droogte. En de toekomst oogt erg somber, zegt de Klimaatraad van het land.

* Tegen 2040 worden temperaturen van 50 graden gemeengoed in steden als Sydney en Melbourne. ‘Ons leven, onze economie en ons milieu zijn echt in gevaar’, schrijven de onderzoekers.

° De rol van Australië in het wereldwijde klimaatprobleem mag niet onderschat worden. Op de lijst van de grootste uitstoters staat Australië op plaats 14, maar veel kwalijker is dat het land veruit de grootste exporteur van steenkool blijft. Daarnaast is het ook een grote exporteur van gas.

° De huidige liberale regering wil daar echter helemaal niets aan doen. Integendeel, de regering blijft de kolenindustrie promoten. De vicepremier noemt Australiërs die bezorgd zijn om de klimaatverandering ‘grootstedelijke idioten’. De uitspraak typeert het niveau van het klimaatdebat.

° Tien jaar geleden wilde de toenmalige socialistische regering van Kevin Rudd een ambitieus klimaatbeleid installeren. Maar de groene partij torpedeerde die de wet. Ze vond de plannen niet verregaand genoeg. Een jaar later viel Rudds regering. De klimaatwet kwam er nooit.

° Meer zelfs, bij de grote concurrent – de liberale partij – kwam klimaatontkenner Tony Abbott aan de macht. Toen hij in 2013 premier werd, werd Australië snel de slechtste leerling van de klimaatklas.

° Een groene senator noemde de politici van de grote partijen ‘pyromanen’. De bezorgde Australiër ziet het allemaal met lede ogen aan. (fragmenten uit Dominique Minten in dS)

klimaatwetenschapper ‘Mens van het Jaar’

De klimaatwetenschapper is ‘Mens van het Jaar’

Uit Knack van 04/12/2019

  • Bron : Knack

Dirk Draulans  Redacteur bij Knack

° De klimaatwetenschapper is door Knack verkozen tot ‘Mens van het Jaar’. De verdienste van klimaatwetenschappers in de studie van de klimaatopwarming is onmiskenbaar. De wrevel over hun werk groeit bij een significant deel van de maatschappij, maar feiten zijn feiten. Een gesprek met biologe Sara Vicca, glacioloog Frank Pattyn en statisticus Joris Meys.

* Joris Meys, Frank Pattyn en Sara Vicca. ‘Er is een gigantisch experiment met de aarde bezig, maar we kunnen niet afwachten om te kijken wat er gaat gebeuren.’ © Franky Verdickt

* Twee dossiers hebben in 2019 sterk de gemoederen beroerd: de vluchtelingenproblematiek en de klimaatopwarming. Van die twee is de klimaatproblematiek met voorsprong het belangrijkste. Het is een globaal probleem, waarvan de gevolgen iedereen zullen raken. Betogende klimaatjongeren hebben het hele jaar door geijverd voor een ernstige aanpak. Ze steunen op inzichten van het Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC), een conglomeraat van onderzoekers dat in de schoot van de Verenigde Naties de opwarming en haar gevolgen in kaart brengt. Dat we met een reëel probleem te maken hebben, daarover is de consensus in de wetenschappelijke wereld groot.

* Maar de polarisering die sinds kort elk maatschappelijk debat besmet, treft ook het klimaatdebat. De klimaatjongeren worden weggezet als opstandige pubers die dringend weer naar school moeten – en dat is nog beleefd geformuleerd, vergeleken met de haatberichten aan hun adres. De ‘klimaatontkenners’ hakken ook ongenadig in op wetenschappers die de gegevens verzamelen. Als je de boodschap niet begrijpt of wilt horen, moet je de boodschapper in diskrediet brengen.

* Voor een gesprek koos Knack drie vertegenwoordigers van de sector:

Joris Meys : “Goede wetenschap is voor mij heilig. Ze draait om metingen, feiten en welke uitspraken je ermee kunt testen. Of het nu gaat om tijdreeksen van klimaatgegevens uit jaarringen van bomen, sporen van planten of ijsstalen: er zitten altijd onzekerheden in. Statistiek biedt oplossingen om met die onzekerheden om te gaan.”

Sara Vicca: “Wij bekijken hoe de natuurlijke koolstofcyclus op het land evolueert. Die evolutie is cruciaal om te begrijpen wat er met ons klimaat zal gebeuren, want koolstofdioxide (CO2) is een belangrijk broeikasgas. Landecosystemen, zoals bossen en graslanden, bevatten drie keer meer CO2 dan de atmosfeer, maar er is interactie tussen het land en de atmosfeer. Planten eten CO2 in het proces van de fotosynthese, maar ze ademen ook CO2 uit. Ook uit bodems komt CO2 vrij. Een relatief klein onevenwicht in die cyclus kan grote gevolgen hebben voor ons klimaat.”

Is dat onevenwicht in de maak?

Vicca: “De natuur heeft een bufferende werking gehad tegen de huidige klimaatopwarming. Sinds de jaren 1960 hebben landecosystemen liefst 30 procent van de menselijke uitstoot van CO2 gratis en voor niks vastgelegd, door een verhoogde plantengroei”

“Als dat niet was gebeurd, hadden we nu een concentratie van zo’n 500 ppm (parts per million) CO2 in de atmosfeer in plaats van 410 ppm. We gaan ervan uit dat we vanaf ongeveer 450 ppm een globale temperatuurstijging van minstens 2 graden Celsius tegenover het pre-industriële niveau zullen hebben.”

“Maar de bufferende capaciteit van de natuur is beperkt. Het lijkt erop dat ze, door de klimaatverandering zelf, begint af te nemen. Mogelijk zullen landecosystemen zelfs een bron van CO2 worden. Dat moeten we absoluut vermijden.”

Frank Pattyn: “Vroeger bestudeerde ik gletsjers, tegenwoordig de ijskappen van Groenland en vooral Antarctica. Beide landmassa’s verliezen ijs, maar om verschillende redenen. In Groenland raakt de balans verstoord tussen de hoeveelheid ijs die de ijskap erbij krijgt in het centrum, door neerslag, en de hoeveelheid ijs die smelt aan de kust. De ijskap smelt nu sneller dan vroeger, waardoor de gletsjers kunnen verdwijnen.”

“In Antarctica (Zuidpool) speelt niet de atmosfeer maar de oceaan de grootste rol. Oceaanstromingen vreten aan de ijskappen langs de kust, waardoor er steeds meer ijs de zee instroomt. Ook dat proces versnelt, wat een effect op de zeespiegel zal hebben.”

Pattyn: “Wij werken steeds meer met ijs- en klimaatmodellen. Vroeger zagen we ijskappen als stabiele verschijnselen die alleen op lange termijn veranderden. Maar vanaf de jaren 2000 zagen we grote veranderingen op het terrein, veranderingen die onze modellen misten. We hebben de basisfysica van ijsbeweging moeten herzien.”

Pattyn: “Onze voorspellingen voor de globale zeespiegelstijging tegen het einde van de eeuw liggen ergens tussen 0,5 meter en meer dan 2 meter. De waarschijnlijkheid van die laatste, extreme waarde is laag, maar beleidsmakers werken er graag mee: ze willen zeker zijn dat hun maatregelen zullen volstaan bij extreme omstandigheden.”

Vicca: “Het allerbelangrijkste in de strijd tegen de opwarming is dat we de verbranding afbouwen van fossiele brandstoffen: olie, kolen en gas. Als we dat doen, kan herbebossen helpen. Dringen we de emissies niet terug, dan zal het effect beperkt zijn.”

Joris Meys: “Ik volg de klimaatdiscussie al sinds 1990. Toen was iedereen nog mee. Zelfs de toenmalige Britse premier Margaret Thatcher vond dat we maatregelen moesten nemen. Maar de globale steun kalft af.”

“Hoe zekerder de wetenschap wordt, omdat de signalen steeds duidelijker zijn, hoe groter de tegenbeweging. Het is een paradox. Daarbij worden de klimaatmodellen gretig misbruikt. De onzekerheden in de modellen worden vertaald als ‘ze weten het niet”.

Meys: “Het klimaat is complex, maar dat betekent niet dat we niets uit de modellen kunnen leren. Wat wél belachelijk moeilijk te modelleren is, is de baan van een orkaan. Het is een chaotisch systeem, waardoor het moeilijk te voorspellen is. Fysische wetten, en grondig analyseren hoe ze reageren op verschillende parameters, brengen je tot goede inzichten.”

Vicca: “Altijd blijven meten en experimenteren. Tot voor kort ging men ervan uit dat er door de stijgende CO2-concentraties nog lang veel extra plantengroei zal zijn. Dat is wat klimaatontkenners bedoelen als ze zeggen dat de aarde steeds groener wordt en dat extra CO2 gunstig is voor de landbouw. Maar nieuwe gegevens tonen aan dat extra plantengroei beperkt wordt door een gebrek aan voedingsstoffen. Bovendien beginnen de negatieve effecten van de klimaatopwarming, zoals extreme hitte en droogte, op planten in te werken.”

* In 2005 en 2010 waren er gigantische branden in tropische wouden, een gevolg van droogte. Telkens kwam een hoeveelheid CO2 vrij die overeenkomt met iets tussen de 12 en de 18 procent van onze jaarlijkse uitstoot. Een enorme droogte of een hittegolf kan dus aanzienlijke hoeveelheden koolstof vrijstellen. En dan krijg je de reactie: ‘Wij hoeven niets te doen, omdat de natuur zelf veel uitstoot.’

Meys: “Dat is compleet absurd. De koolstofcyclus op de aarde is goed bekend. Koolstof zit deels in de biomassa, het leven, en deels in het water en de atmosfeer. Er verdwijnt wat koolstof door processen zoals de verwering van rotsen, en er komt wat bij door vulkanische activiteit, maar in se circuleert altijd dezelfde hoeveelheid.”

“Recent heeft de mens wel een grote hoeveelheid CO2 als fossiele brandstoffen vrijgemaakt die al in de tijd van de dinosaurussen uit circulatie was genomen. En dat in wat je een ‘geologische vingerknip’ kunt noemen.”

“Het systeem aarde kan niet anders dan daarop reageren met een opwarming. Het is de hoofdreden waarom wetenschappers ervoor blijven pleiten dat we het fossielebrandstoffengebruik terugdringen. Anders raakt de cyclus nog meer uit evenwicht. In feite zijn de kosten van de strijd tegen de klimaat- opwarming vooral investeringen in de toekomst.”

Meys: “Je kunt het de mensen niet kwalijk nemen dat ze het niet begrijpen. Toch willen ze weten waar het over gaat. Je moet proberen het zo te vertalen dat ook de bomma en de bakker meekunnen. Maar je kunt mensen ook gemakkelijk op het verkeerde been zetten door zaken uit hun context te halen. Wij kunnen daar moeilijk tegenop. We kunnen alleen maar blijven hameren op de feiten en op de kracht van onze modellen.”

Pattyn: “De voorspellingen van de temperatuurstijging die het IPCC in zijn beginjaren heeft gedaan zijn nog altijd correct (het IPCC is opgericht in 1988 en publiceerde zijn eerste rapport in 1990, nvdr). De globale temperatuur is min of meer de voorspelde temperatuur.”

Meys: “De temperatuurstijging volgt min of meer de voorspellingen, maar andere elementen versnellen wél. Het afsmelten van gletsjers en het smelten van de permafrost, bijvoorbeeld. Enkele jaren geleden zijn satellieten gelanceerd die rechtstreeks het methaan in de atmosfeer kunnen meten – methaan is een broeikasgas dat in grote hoeveelheden in de permafrost opgesloten zit en dat vrijkomt bij het ontdooien ervan. De wolk methaan die ze nu boven het arctische gebied zien, is zo waanzinnig groot dat ik hoop dat de metingen fout zijn.”

Pattyn: “Journalisten vragen dikwijls om vooruit te kijken naar wat de effecten van de klimaatopwarming zullen zijn. Maar voor Groenland en Antarctica kunnen we nog altijd niet zeggen hoeveel van het afsmelten van het ijs een natuurlijke oorzaak heeft en hoeveel aan de klimaatopwarming te wijten is.”

Ik hoor de klimaatontkenners al: ‘Het afsmelten heeft een natuurlijke oorzaak.’

Pattyn: “Fout. Natuurlijke processen interageren met wat de mens doet. Ze kunnen een versterkende rol spelen en zelfs doorslaggevend worden, maar dat wil niet zeggen dat de oorsprong van de problematiek natuurlijk is. Ook de relatieve invloed van de zon op de huidige klimaatopwarming is goed bestudeerd. Het effect is verwaarloosbaar.”

** Als het ijs in Groenland versneld afsmelt, kan de golfstroom in de Atlantische Oceaan vertragen of zelfs stilvallen. Omdat die golfstroom bij ons warmer water uit de tropen brengt, zal dat impliceren dat het hier koeler wordt. Maar de globale temperatuur zal blijven stijgen, net als de zeespiegel. De klimaatopwarming is een globaal verschijnsel, maar er kunnen grote regionale verschillen zijn. Zo warmt het noordpoolgebied dubbel zo snel op als de rest van de planeet.

Meys: “Er gebeuren steeds meer dingen die we niet verwachten, omdat ze buiten het bereik van de modellen vallen. De laatste winters is het geen uitzondering dat het in Alaska minder koud is dan in New York. Dat heeft te maken met de straalstroom in de atmosfeer.”

“In normale omstandigheden maakt die een cirkelvormige beweging rond het noordpoolgebied. Maar doordat de temperatuur daar zo sterk stijgt in verhouding tot de evenaar, krijgen zijn bewegingen een veel grilliger karakter. En zo kan het in New York vriezen dat het kraakt terwijl Alaska ijsvrij blijft.”

Is het niet frustrerend om voortdurend te moeten opboksen tegen de wetenschappelijke onzin die klimaatontkenners als Jean-Marie Dedecker verspreiden?

Meys: “Onlangs vermeldde Dedecker een studie van een ondertussen gepensioneerde Duitse bioloog die zogezegd cycli in de zeespiegelhoogte had gevonden op basis van een analyse van plantenzaden. De analyse was compleet fout. Maar iemand fluistert de naam van die man in het oor van Dedecker, en hij gebruikt hem dan in een opiniestuk zonder te weten waarover het gaat”.

“Anderen halen zinnen uit IPCC-rapporten waarin iets staat over statistische onzekerheden en toeteren vervolgens rond dat de wetenschappers het niet weten. En dat blijven ze herhalen. Het zijn eenvoudige boodschappen die de bomma en de bakker begrijpen, waardoor ze twijfel zaaien.”

“Sommige klimaatontkenners zijn zo overtuigd van hun eigen gelijk dat ze veel moeite hebben om toe te geven dat ze de plank mis slaan. Ze doen me vaak denken aan een van mijn grote helden, Ronald Fisher. Hij was de grootste statisticus van de twintigste eeuw, maar is desondanks tot zijn dood mordicus blijven volhouden dat je niet wetenschappelijk kunt bewijzen dat roken longkanker veroorzaakt.”

Pattyn: “Wij zijn kwetsbaar in onze mogelijkheden tot verweer. Wij kunnen geen straffe uitspraken doen, want wij wikken en wegen, wij nuanceren en houden rekening met onzekerheden.”

Vicca: “Je moet als wetenschapper te allen prijzen je geloofwaardigheid bewaren, anders ben je verloren. Er wordt vaak gezegd dat de klimaatjongeren een polariserend effect hebben door wat ze doen, maar zijn het echt de jongeren die polariseren? Zijn het niet vooral zij die het probleem minimaliseren, de jongeren afschilderen als doemdenkers en de oplossingen afdoen als ongewenst?”

“In feite zijn de kosten van de strijd tegen de klimaatopwarming vooral investeringen in de toekomst. Je huis isoleren maakt het niet alleen aangenamer wonen, je energierekening zal ook zakken. Ook investeren in hernieuwbare energie zal economisch gunstig zijn. Daarmee kunnen we 90 procent van onze CO2-uitstoot reduceren tegen 2050. Dat heeft het Internationaal Agentschap voor Hernieuwbare Energie (IRENA) berekend”.

Wat met het vooruitgangsoptimisme dat zegt dat we ons gedrag niet hoeven aan te passen, omdat technologie het zal oplossen?

Meys: “Rekenen op technologie die nog verfijnd moet worden voor iets wat we nu al sterk voelen, lijkt op zijn minst naïef. Het IPCC stelt dat we een verregaande transitie van ons economische systeem nodig hebben om de opwarming te beperken tot 1,5 graad Celsius.”

“De klimaatjongeren doen trouwens niets anders dan hun ongerustheid uiten over de gevolgen van wat er in de IPCC-rapporten staat. Greta Thunberg herhaalt dat tot in den treure. Ze heeft een IPCC-rapport als onderdeel van haar getuigenis toegevoegd aan de notulen van haar optreden voor het Amerikaanse Congres.  Het is nu aan politici en beleidsvoerders om ermee aan de slag te gaan. Maar in plaats daarvan wordt Greta voortdurend in diskrediet gebracht door haar woorden in de mond te leggen die ze nooit uitgesproken heeft, en door haar entourage aan te vallen. Dat is smerig.”

Tot slot : is het nog niet te laat om in te grijpen?

Vicca: “Het probleem is te complex om daar met ja of nee op te kunnen antwoorden. We zijn nog niet aan het punt waarop de klimaatopwarming zichzelf begint te versterken, dus we hebben het nog in de hand. Maar de keuzes die we nu maken, zullen cruciaal zijn voor het verdere verloop.”

Pattyn: “Er is een gigantisch experiment met de aarde bezig. Dat is interessant vanuit wetenschappelijk oogpunt, maar vanuit sociaal en economisch oogpunt is het niet aangewezen om af te wachten en te kijken wat er gaat gebeuren. Die luxe hebben we niet.”

Reageren op dit artikel kan u door een e-mail te sturen naar lezersbrieven@knack.be.

harttransplantaties

52 jaar harttransplantaties – Christiaan Barnard, de pionier die zowel harten brak als herstelde –

Vandaag 3 december is het exact vijftig jaar geleden dat in Zuid-Afrika dokter Christiaan Barnard het hart van een jonge vrouw in het lichaam van een vijftiger plantte. Die had nog enkele weken te leven en wou het risico op een mislukking lopen.

* Barnard was zeker niet de enige arts die droomde om een hart te transplanteren. Ook Amerikaanse wetenschappers hadden al talrijke tests uitgevoerd op dieren. Begin 1967 hadden artsen van de universiteit van Virginia zelfs een menselijk donorhart en een transplantatiepatiënt gevonden, maar het team krabbelde uiteindelijk terug omdat de bloedgroep van donor en patiënt niet overeenkwamen. Later op het jaar werd ook een harttransplantatie in New York op het laatste moment afgelast.

* Barnard was echter minder voorzichtig. Hij had in het Groote Schuur-ziekenhuis in Kaapstad een transplantatieteam samengesteld, en had met de 53-jarige Louis Washkansky een patiënt gevonden die nog maar enkele weken te leven had en het risico wilde nemen. Ook moest hij naar eigen zeggen geen rekening houden met wettelijke beperkingen. ‘Ik had niet eens toestemming gevraagd voor die eerste transplantatie. Ik vertelde de ziekenhuisautoriteiten er pas over wanneer ze al voorbij was. Kan je je dat ergens anders ter wereld voorstellen?’, zei hij volgens journalist John Illman, die met de chirurg samenwerkte.

° Als ‘geluk bij een ongeluk’, werd de 25-jarige Denise Darvall op 2 december 1967 aangereden door een auto en gaf haar vader toestemming om haar hart te doneren.

* De operatie werd een succes. Drieëndertig uur na de operatie sprak Washkansky voor het eerst, vier dagen later werd hij op de radio geïnterviewd vanop zijn ziekenhuisbed. De man overleed uiteindelijk achttien dagen na de operatie aan een longontsteking. Door de zware medicatie die het afstoten van het nieuwe hart moest tegengaan, kon zijn lichaam niet meer tegen andere infecties vechten.

* Barnard werd na zijn baanbrekende operatie en met zijn knappe uiterlijk, aandoenlijke glimlach en oratorische talenten meteen de lieveling van de media. Die aandacht luidde het begin in van een leven vol “glitter and glamour”, met relaties met verschillende jonge vrouwen. Hij trouwde drie keer, twee keer met vrouwen die jonger waren dan zijn eigen dochter Deirdre. De buitenechtelijke affaires begonnen al tijdens zijn eerste huwelijk met de verpleegster Alette. Ook de Italiaanse filmster Gina Lollobrigida was een van zijn geliefden. Hij had daarnaast ontmoetingen met bekende vrouwen als Grace van Monaco, Sophia Loren en prinses Diana.   ** FOTO Christiaan Barnard in 1968 met Sophia Loren (rechts) en haar zus Maria en moeder Romilde. © Isopix**

° ‘Stress is niet de grote boosdoener. Het kan mensen motiveren en creëert zelfvertrouwen. De grootste vijand van het lichaam is voortdurend gehaast zijn.’  Christiaan Barnard

* Seks, het liefst binnen een relatie, was een van de vele gezondheidsadviezen die Barnard gaf in zijn boek ’50 Ways To A Healthy Heart’. ‘Regelmatig vrijen is de mooiste, gezondste en plezantste manier om de bloedcirculatie gaande en het hart gezond te houden’, zo schreef hij. Het helpt bovendien om griep te voorkomen en het doet mannen langer leven. Eenzame mensen zijn volgens hem gedoemd om jong te sterven.

° ‘Regelmatig vrijen is de mooiste, gezondste en plezantste manier om de bloedcirculatie gaande en het hart gezond te houden’  Christiaan Barnard

* Andere adviezen voor een gezond en lang leven, naast vrijen, zijn volgens Barnard genoeg slapen, bewegen, groenten eten, je gsm negeren, een klein beetje vet eten en wijn drinken. Zijn visie op stress was evenwel iets onconventioneler. ‘Stress is niet de grote boosdoener. Het kan mensen motiveren en creëert zelfvertrouwen. De grootste vijand van het lichaam is voortdurend gehaast zijn.’

* De Zuid-Afrikaan toonde met de operatie in 1967 aan dat harttransplantaties een oplossing kunnen vormen voor mensen met hartfalen. In de jaren zeventig ontwikkelde de techniek zich met grote sprongen, en toen Barnard in 2001 overleed, hij werd net geen 80, werd al een honderdduizendtal transplantaties uitgevoerd.

Planeet stevent af op wereldwijde klimaatramp

Meer dan de helft van de kantelpunten die kunnen leiden tot langdurige onomkeerbare klimaatveranderingen op aarde en de beschaving kunnen bedreigen, zijn geactiveerd. Dat stellen verschillende wetenschappers in een artikel dat gepubliceerd is in het wetenschappelijk tijdschrift Nature.  (bron Belga)

foto © Reuters

* De negen kantelpunten kunnen zich gedragen als een rij dominostenen. ‘Zodra een of twee dominosteentjes worden omgestoten, duwen ze de aarde in de richting van de andere’, verklaart professor Will Steffen van de Australian National University (ANU) in Canberra.

‘We vrezen dat het onmogelijk wordt om te vermijden dat de hele rij van dominostenen omvalt, wat een waterval veroorzaakt die het bestaan van de menselijke beschavingen zou kunnen bedreigen.’

* De actieve kantelpunten zijn het smelten van het Arctische zee-ijs en de ijsvlaktes in Groenland en Antarctica, de dooi van de permafrost en het kappen van de bomen van het boreaal woud en het Amazonegebied.

‘Dat kan leiden tot de oncontroleerbare uitstoot van koolstof in de atmosfeer, die eerder in de aarde was opgeslagen, waardoor de opwarming van de aarde en de destabilisering van de ijsvlaktes zullen versnellen’, aldus Steffen. Door het smelten van de ijsvlaktes zou het zeeniveau ‘onomkeerbaar’ stijgen tot 10 meter.

* ‘We hebben steeds minder tijd om te reageren’, waarschuwen de wetenschappers. Hoewel de meeste landen het akkoord hebben ondertekend om de opwarming van de aarde te beperken tot hooguit 2 graden Celsius, stevenen we af op een opwarming van minstens 3 graden, klinkt het nog.

Waarom is het 5G-netwerk zo belangrijk?

De verschillende regeringen in ons land hebben geen akkoord gevonden over de veiling van de licenties voor het 5G-netwerk. Hierop reageerde federaal minister van Telecom Philippe De Backer (Open VLD) heel boos. Volgens hem dreigt ons land de boot te missen.

Maar is dat terecht? Als u de specialisten mag geloven is 5G “the next big thing”, het is meer dan een upgrade van het 4G-netwerk.  (Loutfi Belghmidi)

*Opereren van op afstand, zelfrijdende auto’s en drones die overal in het land pakjes leveren. Al die dingen zouden in een nabije toekomst weleens mogelijk kunnen zijn dankzij het 5G-netwerk.

*In tegenstelling tot wat velen denken is 5G niet zomaar een upgrade van het huidige 4G-netwerk. Volgens Daniëlle Jacobs van Beltug, de Belgian Association of Digital Technology Leaders, is 5G een “game changer”.

*Volgens specialisten is 5G 100 tot 200 keer sneller dan het 4G-netwerk. Het huidige netwerk heeft een snelheid van 100 megabits (Mbps) per seconde. 5G kan snelheden aan tot 20.000 Mbps. Gigantische snelheden die nauwelijks te vatten zijn.

*Je kan met 5G een film in hoge resolutie in amper een paar seconden downloaden. Met 4G duurt dat ongeveer 10 minuten. Sommigen geloven zelfs dat 5G revolutionaire toepassingen die we nu nog niet kennen met zich zal meebrengen. Volgens specialisten is 5G 100 tot 200 keer sneller dan het 4G-netwerk

*Er is ook veel minder “latency” of vertraging op het 5G-netwerk.  5G heeft een vertraging van 4 milliseconden, bij 4G is die vier keer groter. 5G maakt operaties van op afstand mogelijk.

*Niet alleen de smartphonebouwers kijken reikhalzend uit naar 5G. Ook in ons land zijn er heel wat bedrijven die de nieuwe technologie willen gebruiken. De haven van Antwerpen bv. Daar kan je dankzij sensoren op containers in realtime bepalen waar ze staan.

*Ondertussen hebben een 12-tal Europese landen de licenties geveild. Het Verenigd Koninkrijk start in augustus met de uitrol van 5G in een aantal steden. De VS, China en Zuid-Korea zijn al bezig met de installatie van het netwerk van de toekomst. Ons land was van plan om volgend jaar te beginnen met de uitrol van 5G.

MET JAN WILLEKENS NAAR DE MAAN

Vandaag 14 november 2019 is het exact 50 jaar geleden dat Apollo 12 naar de maan vertrok. Op 19 november was de tweede succesvolle maanlanding een feit. Een paar maanden na de eerste maanlanders van Apollo 11 (21 juli).

  • Jan Willekens van Veerle-Heide was en is nog steeds een echte fan van de ruimtevaart, vooral van de Amerikaanse. “Ruimtevaart was in m’n jeugd een hobby van mij en ik bezit hierdoor tal van foto’s van ruimtevluchten. (o.a. Apollo 11,12,13,14 enz…)”, meldde Jan ons onlangs.

* Toen de Amerikanen 50 jaar geleden naar de maan gingen, was Jan nog een puber. Toch sloeg hij geen enkele tv-uitzending over die met maanreizen en –reizigers te maken had. Kranten en tijdschriften die het over dit onderwerp hadden, verslond hij.

* Bij Nasa vroeg en kreeg Jan zelfs  gehandtekende foto’s van de astronauten die met Apollo 12 vier maanden later de Apollovlucht 11 nog eens dunnetjes over deden.

Apollo 11 vloog in juli 1969, Apollo 12 in november van hetzelfde jaar 1969.

* De astronauten van toen stuurden Jan na zijn vraag dus gewoon een aantal foto’s met handtekening door van zichzelf op aarde en één van het werk voor de Apollo 12- capsule op de maan.

* Op dinsdag 19 november e.k. zal deze niet alledaagse gebeurtenis dus precies 50 jaar geleden zijn. Daarmee herhaalden de astronauten van Apollo 12 binnen de kortste keren de stunt van Apollo 11. Spijtig genoeg kregen de eerste maanreizigers het gros van de belangstelling in de wereld.

* Op de foto’s in bijlage zie je de astronauten van de Apollo 12-vlucht met hun naam en (echte) handtekening.

* Op het internet vind je dezelfde foto’s ook terug.  Van een betere kwaliteit zelfs, maar ze hebben natuurlijk geen echte handtekening. “Ikke wel”, triomfeert Jan nog een beetje na.

VAARWEL VOYAGER , laat nog iets horen

5 november, exact een jaar geleden, was een historische dag voor de ruimtevaart. Op 5 november 2018 wisten we dat nog niet, want pas in december vorig jaar liet Nasa weten dat op die dag een tweede ruimtesonde de interstellaire ruimte had bereikt. Voyager 1 vloog al in ­augustus 2012 de heliosfeer uit, maar die kon door een defecte plasmadetector weinig gegevens naar de aarde doorsturen.

Voyager 2 heeft vorig jaar reeds de ‘heliosfeer’, de druppelvormige ‘bel’ waarin de schaarse materie en straling, afkomstig van de zon, voorgoed ingewisseld voor de interstel­laire ruimte.

De scheiding tussen heliosfeer en interstellaire ruimte wordt de heliopauze genoemd. Je zou het eveneens de grens van ons zonnestelsel kunnen noemen, al reikt de zwaartekracht van de zon nog stukken verder – tot aan de Oortwolk die wordt bevolkt met miljarden steen- en ijsklompen.

Hoe weten we dat Voyager 2 de ­heliopauze is gepasseerd? Simpel, hij heeft ons dat meegedeeld. De ruimtesonde heeft immers verschillende instrumenten aan boord die meer dan veertig jaar na de lancering nog prima werken, waaronder ook een plasmadetector.

Voyager 1 vloog al in ­augustus 2012 de heliosfeer uit. Gisteren werd de tweede oversteek ‘gevierd’.

Binnen de heliosfeer heerst het magnetische veld van de zon. Toen de Voyager 1 de heliopauze overstak, brandde de zon bijna op haar maximum. Bij de Voyager 2, gebeurde dat tijdens een zonneminimum.

Beide sondes kunnen nog miljoenen jaren blijven verder vliegen, niet gehinderd door wrijving en met een onveranderlijke snelheid van tienduizenden kilometers per uur. Maar hoe verder ze zich van ons verwijderen, hoe zwakker hun signalen worden. Nasa-ingenieurs gaan ervan uit dat ze de Voyagers nog tot 2030 kunnen volgen.

Daarna volgt permanente radiostilte, waardoor de sondes ons ook niet meer kunnen verwittigen mochten ze in handen zijn gevallen van een andere beschaving in de Melkweg. Vaarwel Voyager 2 en laat nog iets van u horen…   – vrij naar Senne Starckx  in dS

1 2