Voorvader alle dieren gevonden

Amerikaanse en Australische onderzoekers hebben de oudste tot nu toe bekende voorvader gevonden van bijna alle dieren die nu nog leven, de mens inbegrepen.

° Het gaat om een piepklein, wormachtig wezen dat Ikaria wariootia genoemd werd en dat zo’n 555 miljoen jaar oud is. Ikaria is het oudste bekende lid van de Bilateria, een groep van dieren die twee symmetrische kanten hebben, een voor- en een achterkant en openingen aan de beide uiteinden die verbonden zijn door een darmkanaal.

Het diertje was tussen 2 en 7 millimeter lang en tussen 1 en 2,5 millimeter dik – de grootste hadden ongeveer de grootte en de vorm van een rijstkorrel.

° Evans en Droser hebben het kleine wezen nu wetenschappelijk beschreven, samen met Ian Hughes van de University of California San Diego en James Gehling van het South Australia Museum.

° Ze hebben het Ikaria wariootia genoemd als erkenning van de Aboriginal-bevolking in het gebied. De geslachtsnaam komt van ‘Ikara’, wat ‘ontmoetingsplaats’ wil zeggen in de Adnyamathantha-taal. Het is de Adnyamathanha-naam voor een groep bergen die in het Engels bekend staan als Wilpena Pound. De soortnaam komt van de Warioota Creek, die loopt van de Flinders Ranges tot Nilpena Station.  (Luc De Roy – vrtNWS)

What do you want to do ?

New mail

explosie op de maan

Voor het nieuws van vandaag gaan we naar de maan. 17 maart 2013 was er een explosie op de maan, maar die werd later pas ontdekt op de beelden.

763° Op de video is immers een seconde lang een felle witte vlek te zien in de Mare Imbrium, een gebied aan de noordkant van de maan. Wie op dat moment naar de maan keek, zou de inslag met het blote oog hebben kunnen zien.

° NASA-wetenschappers hebben berekend dat een stuk ruimtepuin van zo’n 40 kilogram moet zijn ingeslagen. Het object zal zo’n 30 tot 40 centimeter breed zijn geweest. Het sloeg met een snelheid van 90.000 kilometer per uur tegen het maanoppervlak. Omdat de maan geen atmosfeer heeft, zoals de aarde, werd de kei niet afgeremd.

° NASA zoekt al acht jaar naar meteorietinslagen op de maan. Ter voorbereiding van een eventuele bemande maanmissie wil men weten of er patronen zijn te ontdekken in de inslagen. Sinds 2005 zijn er zo’n 300 inslagen geteld, maar deze was tien keer groter dan de vorige. Een explosie, zeg maar.

What do you want to do ?

New mail

What do you want to do ?

New mail

VOLKSGENEESKUNDE

In deze tijden van coronavirus vertelde ‘de Almanak (met een hoek af)’ van gisteren hoe onze overgrootouders te werk gingen bij een lichamelijk defect van minder ernstige aard. Ongemakken en remedies vond ik op de keerzijde van scheurblaadje 12 maart van de gerenommeerde kalender. Lees maar.

What do you want to do ?

New mail

70 miljoen jaar geleden …

70 miljoen jaar geleden … waren er nog geen mensen op de planeet Aarde en … was de verwoestende komeet die de grote dino’s uitroeide nog niet gevallen in de Golf van Mexico. Maar, en dat weten we nu zeker van onderzoeker Niels De Winter is dat … 70 miljoen jaar geleden de dagen een half uur korter waren dan nu. Een jaar bevatte daardoor 372 dagen.

° Dat zijn de in het oog springende resultaten van Belgisch onderzoek dat gepubliceerd werd in een internationaal geologisch vakblad. “We hebben ze te danken aan de studie van fossiele schelpen die dagelijks een groeiring vormen”, zegt onderzoeker Niels De Winter.

° “We hebben tweekleppige schelpen bestudeerd van 70 miljoen jaar oud”, vertelde De Winter in “De wereld vandaag” op Radio 1. “De nieuwste technieken laten ons toe om heel gedetailleerd de groei van deze schelpen te zien, zelfs in fossiele vorm.

°° Door de lasertechniek en de computergestuurde verwerking hebben de onderzoekers  nu veel nauwkeurigere conclusies kunnen trekken.

° “De oorzaak van de kortere dagen moet gezocht worden bij de maan. “Het is niet de baan van de aarde rond de zon zoals je zou kunnen denken, die het verschil maakt”, merkt Niels De Winter op. “De omlooptijd van de aarde rond de zon is nauwelijks veranderd door de geologische geschiedenis. Een jaar duurde 70 miljoen jaar geleden ongeveer even lang als nu. Het verlengen van de dagen wordt veroorzaakt door de aantrekkingskracht tussen aarde en maan. Het is de maan die de rotatie van de aarde rond haar as geleidelijk afremt. Tegelijk verwijdert de maan zich ten opzichte van de aarde. Het is een fenomeen dat zich uitstrekt over miljoenen jaren en rechtstreeks verantwoordelijk is voor het lengen van de dagen.”

°° De Winter en zijn collega-onderzoekers beschouwen hun werk nog niet als voltooid. Ze willen gelijkaardige schelpdieren onderzoeken in andere tijdperken. De studie werd gepubliceerd in het wetenschappelijk vakblad “Paleoceanography and paleoclimatology”.

What do you want to do ?

New mail

What do you want to do ?

New mail

FELIX DE ASPIRINEMAN

De Duitse chemicus Felix Hoffmann ging de geschiedenisboeken in als de man die de wereld de aspirine schonk.   

foto Felix Hoffmann (1868-1946) 

° De pijnstiller bestaat uit acetylsalicylzuur, een stof die al langer bekend was. Hoffmann bracht het pijnstillend middel in 1899 onder de naam ‘Aspirine’ op de markt. Het werd meteen enorm populair. Tot de opkomst van de paracetamol was aspirine in het Westen de meest gebruikte pijnstiller.

° De Romeinen gebruikten indertijd wilgenbladen om koorts te weren. Zelfs in de Oudheid deed men dat al. Begin negentiende eeuw ontdekte men dat wilgenblad salicylzuur bevat. Deze stof bestrijdt inderdaad pijn en koorts, maar kan ook ernstige maagstoornissen veroorzaken.

° Felix Hoffmann bouwde samen met zijn collega Eichengrün voort op het werk van Gerhardt, die het salicylzuur had gecombineerd met acetylchloride, en wist acetylsalicylzuur te maken.

° Hoffmann, op dat moment werkzaam bij het farmaceutische bedrijf Bayer, had een extra motivatie om een goede pijnstiller te maken. Zijn vader namelijk leed aan artritis. Naar verluidt beleefde die na eerste inname van het nieuwe middel zijn eerste pijnvrije nacht in jaren.

° In 1899 bracht Bayer het middel op de markt. Het werd een enorm succes. Aanvankelijk was Aspirine alleen verkrijgbaar in poedervorm. Later werden er tabletten op de markt gebracht en werd duidelijk dat aspirine niet alleen goed is voor de bestrijding van pijn en koorts, maar ook bij zwangerschapsvergiftiging en hartaandoeningen.

What do you want to do ?

New mail

What do you want to do ?

New mail

What do you want to do ?

New mail

VANDAAG SCHRIKKELDAG

De naam “schrikkeljaar” komt van het Middelnederlandse scricken, dat “met grote passen lopen” of “springen” betekende en ook terugkomt in het Hasseltse woord ‘schrikschoen’ (schaats). Dit komt tevens overeen met de Engelse benaming leap year, letterlijk “springjaar”.

° Een schrikkeljaar is een kalenderjaar met 366 dagen. Deze extra dag, een schrikkeldag, wordt ingevoerd omdat een kalenderjaar van 365 dagen ongeveer 6 uur korter duurt dan het tropisch jaar.

° Een tropisch jaar is de tijd die de planeet Aarde nodig heeft om in haar baan om haar Zon van lentepunt naar lentepunt te bewegen. In het tropisch jaar liggen de seizoenen vast.

° Een tropisch jaar is echter niet exact 365 dagen, maar 5 uren, 48 minuten en 45,1814 seconden langer. Dat wordt afgekort naar 6u. Maal vier geeft 24u of één dag na vier jaar. De schrikkeldag.

° De schrikkeldag laten de meteorologen vallen op 29 februari en komt voor als het jaartal restloos deelbaar is door 4, maar niet door 100 – tenzij het jaartal restloos deelbaar door 400 is. 2020 is een schrikkeljaar.

° Deze eeuw waren dat al 2004 – 2008 – 2012 en 2016 (allemaal deelbaar door 4, maar niet door 100) schrikkeljaren. 2020 komt er vandaag bij in het rijtje.

° Ook 1600 (deelbaar door 400) was een schrikkeljaar. 1700, 1800 en 1900 waren dat niet (deelbaar door 100, maar niet door 400)l.

° Voor de ouderen onder ons … De Mechelse acteur René Verreth wordt uitgerekend vandaag tachtig. Jarig op een schrikkeldag, dat wel, maar René viert zijn verjaardag altijd op 1 maart. Liefst deed hij dat met zijn broer Manu, maar die is al tien jaar geleden overleden.  De tweelingbroers René en Manu Verreth, geboren op 29 februari 1940, maakten zich onsterfelijk als acteurs in De Collega’s (en later nog even in de Pak-de-poen-show).

What do you want to do ?

New mail

What do you want to do ?

New mail

What do you want to do ?

New mail

EXPERIMENT

Als iemand u naar uw favoriete getal vraagt, dan antwoordt u voortaan: 73. Is dat té intellectueel? Ga dan voor 5.218.008 . (naar Dries De Smet in dS van 24.02)

° Wist u dat 73 het 21ste priemgetal is – een getal dat enkel deelbaar is door 1 en zichzelf? Leest u het van de andere kant, dan krijgt u 37. Dat is opnieuw een priemgetal, en wel het twaalfde. Laat 12 nu net het spiegelbeeld van 21 zijn. En als u de cijfers van 73 vermenigvuldigt – 7 x 3 – dan krijgt u opnieuw 21

° Zou 73 het enige priemgetal zijn met die eigenschappen? Met een wiskundig programma controleerden wiskundigen de eerste 10 miljoen priemgetallen. Maar er zijn er natuurlijk oneindig. Het sluitende bewijs hadden ze niet.

° Pure wiskundigen lossen echter problemen op, gewoon omdat ze bestaan. Het gaat om de intellectuele uitdaging.

° Priemgetallen zijn de bouwblokken van alle getallen zijn. Elk even getal is het product van priemgetallen. Die opdeling kan je maar op één manier doen. Die uniciteit, daar houden wiskundigen van.

° Elk modern encryptiesysteem maakt gebruik van priemgetallen. Als een getal het product is van twee even priemgetallen, worden bij de ontsleuteling die twee priemgetallen gebruikt. Zo werken bijvoorbeeld online betalingen met een kredietkaart.

° Zijn er nog veel onopgeloste problemen met priemgetallen?  Wees maar zeker. En het fijne is dat je dat ook kan uitleggen aan niet-wiskundigen…

° zoals het “vermoeden van Goldbach”, dat zegt dat elk even getal groter dan twee de som is van twee priemgetallen. Neem bijvoorbeeld 30, wat 13 plus 17 is. Wiskundigen kunnen dat makkelijk empirisch aantonen voor biljoenen getallen.

° Als … priemgetallen voor u te intellectueel zijn, kan u ook met 5.318.008 uitpakken. Dat is het favoriete getal van Raj. Als je 5.318.008 op een rekenmachine intikt, staat er ondersteboven BOOBIES.  Aan dat bewijs kwamen geen wetenschappers te pas.

What do you want to do ?

New mail

What do you want to do ?

New mail

What do you want to do ?

New mail

What do you want to do ?

New mail

What do you want to do ?

New mail

daT wittE STIPJE …

Op 14 februari 1990 werd de Nasa ruimtesonde Voyager 1 gelanceerd, vandaag precies 30 jaar geleden. En vandaag bevindt het tuig zich op zo’n 6,4 miljard kilometer van huis. Met hoge snelheid beweegt het kosmische vaartuig zich richting de uitgang van ons zonnestelsel.

* Heel lang voor het zo ver was kon de intussen overleden Carl Sagan haar aardse begeleiders bewegen om de camera nog één laatste keer om te draaien… wat ook gebeurde.

° De foto die dat opleverde − tegenwoordig beter bekend onder de titel Pale Blue Dot (vale blauwe stip) − bereikte een iconische status. En dat terwijl het resultaat strikt genomen niet eens zo mooi is.

° Als achteloze kijker zie je vooral een wazige, stoffige strepenpartij, veroorzaakt door zonlicht dat weerkaatste in de camera van de sonde.

° Wanneer je heel goed kijkt, ontdek je in één van die strepen een onooglijk blauw stipje. Toch is het dat stipje dat het hem doet.

° Die blauwe vlek is namelijk de aarde, onze kosmische thuis, het bolronde, blauwe ruimteschip waarop de gehele mensheid door een onbarmhartige kosmos toert.

° Hieronder hetzelfde beeld, maar verwerkt met vaardigheden van de 21ste eeuw. Dat witte stipje in een zee van blauw is onze aarde, ons minihuisje in ons zonnestelsel. Petieterig tot en met. Om stil van te worden.

What do you want to do ?

New mail

What do you want to do ?

New mail

What do you want to do ?

New mail

What do you want to do ?

New mail

What do you want to do ?

New mail

What do you want to do ?

New mail

What do you want to do ?

New mail

What do you want to do ?

New mail

What do you want to do ?

New mail

de zon ‘van erg dichtbij’

Op Cape Canaveral in Florida is vandaag maandagochtend een Atlas-draagraket met het Europese zonne-observatorium Solar Orbiter vertrokken. De pas gelanceerde satelliet zal een revolutie teweegbrengen in de kennis van onze zon.

* Daarvoor beschikt het ruimtetuig van het Europese Ruimtevaartbureau ESA, met inbreng ook van de Amerikaanse NASA, over tien wetenschappelijke instrumenten waaronder de EUI of “Extreme Ultraviolet Imager”.

° Belgische wetenschappers waren aanwezig bij de lancering in Florida, maandag om 05.03 uur Belgische tijd, met een krachtige Atlas-V draagraket. (De “vader” van de Atlas is trouwens de Belgische raketpionier Karel Bossart).

° De 1,8 ton wegende Solar Orbiter vliegt in de komende jaren enkele keren rakelings langs Venus. Bij elke passage ‘trekt’ Venus aan Solar Orbiter dankzij de onderlinge zwaartekracht, waardoor de baan van de sonde lichtjes verandert naar een elliptische operationele baan.

* Het tuig kan zo uiteindelijk de zon zeer dicht naderen: om de vijf maanden op een afstand van 42 miljoen km of dichter dan de planeet Mercurius.

* Op de uitzonderlijk scherpe EUI-beelden zullen details van een paar honderd kilometer zichtbaar zijn, maakt de Belgische Sterrenwacht zich sterk.

° De sonde, die een levensduur van tien jaar heeft, zal ook voor het eerst in de geschiedenis foto’s nemen van de noordpool en de zuidpool van de zon ‘van bovenuit’. Die polen vormen volgens de KSB de sleutel om het magnetisme van de ster en de zonnecyclus beter te begrijpen.

° De zonnecyclus duurt ongeveer elf jaar en brengt ons van een ‘laag zonneseizoen’ met weinig zonnestormen tot een ‘hoog zonneseizoen’ met meer zonnestormen.

° Dergelijke stormen kunnen technologie op Aarde ernstig verstoren. Dit wordt bestudeerd in de context van het “ruimteweer”. In die studie heeft het plateau van Ukkel wereldfaam verworven.

  • Bron : Belga     Solar Orbiter © ESA
What do you want to do ?

New mail

What do you want to do ?

New mail

What do you want to do ?

New mail

What do you want to do ?

New mail

What do you want to do ?

New mail

What do you want to do ?

New mail

VOYAGER 2 PRAAT WEER

De Amerikaanse ruimtesonde Voyager 2 vergaart opnieuw wetenschappelijke data nadat er eind januari een hapering was opgetreden. Dat heeft het vluchtleidingscentrum Jet Propulsion Laboratory (JPL) in het Californische Pasadena bekendgemaakt.

* Op 25 januari liep het mis met de beroemde sonde. Ze moest 360 graden draaien om een van de instrumenten aan boord af te stemmen, maar voerde die standaardbeweging niet uit. Vervolgens bleken twee systemen die veel energie verbruiken tegelijk actief te zijn geworden.

° Als reactie maakte de Voyager 2 een soort noodstop: uit voorzorg werden alle meetinstrumenten aan boord uitgeschakeld. De vluchtleiding greep daarop in en heeft een van de twee energieslurpende systemen gestopt.

° Het ruimtetuig bleef wel stabiel en de communicatie met de vluchtleiding bleef goed. Meer nog, de instrumenten verzamelen weer wetenschappelijke gegevens. Niettemin onderzoeken teams de gezondheid van de instrumenten na de kortstondige uitschakeling.

° De Voyager 2 werd in augustus 1977 gelanceerd voor de verkenning van de vier grote buitenplaneten van ons zonnestelsel. Op 5 november 2018 verliet de sonde ons zonnestelsel en bereikte ze de eindeloze ruimte tussen de sterren, het zogeheten interstellaire medium.

De Voyager vliegt momenteel op zo’n 18,5 miljard kilometer afstand van de Aarde. De sonde doet metingen van het gebied waar ze doorheen vliegt en stuurt die door. 

° De enorme afstand maakt het moeilijk om de Voyager 2 te beheren. Elke opdracht van de vluchtleiding doet er met de snelheid van het licht 17 uur over om de sonde te bereiken. Het antwoord is ook weer 17 uur op weg naar ons. Dat betekent dat het 34 uur duurt om te weten of een commando heeft gewerkt.

De Voyager 2 blijft ongeremd doorvliegen met een snelheid van ruim 55.000 kilometer per uur.

° Over ongeveer 300 jaar komt hij bij de Oortwolk, een gigantisch gebied van ruimterotsen en miniplaneetjes. Mogelijk komen veel kometen hiervandaan.

° Waarschijnlijk heeft de sonde ongeveer 30.000 jaar nodig om daar doorheen te vliegen. Over 40.000 jaar komt het ruimtetuig voor het eerst een ster buiten ons zonnestelsel tegen.  (Belga, Flip Feyten)

What do you want to do ?

New mail

1 2 3