ADVENT EN JOELTIJD

De christelijke kerkbezoekers onder ons, en dat zijn er niet zoveel meer vergeleken met de tijden van toen wij nog jong waren (tot pakweg 1970), vierden gisteren zondag 8 december hun tweede adventszondag. De adventstijd begint vier zondagen voor het feest van Kerstmis. In 2019 was dat zondag 1 december.

* De Advent is de tijd van voorbereiding op het kerstfeest; de tijd waarin de komst van Jezus Christus wordt verwacht. Omdat het Latijnse woord voor ‘komst’ of ‘het komen’ ‘adventus’ is, worden de vier weken vóór Kerst ‘Advent’ genoemd. De adventsperiode van dit jaar loopt van zondag 1 december t/m dinsdag 24 december en duurt 24 dagen.

* De adventstijd begint vier zondagen voor Kerstmis, na Pasen het belangrijkste kerkelijk feest van het jaar. De Advent is de tijd van voorbereiding op het kerstfeest; de tijd waarin de komst en wederkomst van Jezus Christus wordt verwacht. Omdat het Latijnse woord voor ‘komst’ of ‘het komen’ ‘adventus’ is, worden de vier weken vóór kerst ‘Advent’ genoemd.

* Voor zowat iedereen is de kersttijd zowat de spannendste, want mooiste tijd van het jaar. Eén lange voorbereiding op de feesten van Kerstmis en Nieuwjaar die vooral in familiekring worden gevierd. De wereldse vieringen hebben de van oorsprong kerkelijke viering zowat verdrongen. Een fenomeen dat zich ook voordoet met Pasen, wanneer men massaal op vakantie trekt.

° Mede-orzaak van die buitenkerkelijke activiteiten zijn zeker de schoolvakanties die met deze feesten gepaard gaan. Ouders stemmen hun vakantiedagen op die van hun kinderen af en het gevolg daarvan is feesten in alle vormen, thuis of elders.

 

JOELFEEST

Lang voordat de christelijke kerst werd gevierd, vierden onze contreien het Joelfeest. Dat woord vinden we onder meer terug in een van de Engelse woorden voor het kerstfeest: Yuletide. Ons kerstfeest is meer dan verwant met het Joelfeest. Dat laatste kreeg a.h.w. een christelijk pak aangemeten.

* Het Joelfeest was het heidense feest van het licht, een feest dat al uit de steentijd afstamt toen er nog geen kalender was. Zo is de Ierse begraafplaats in Newgrange omringd door megalithische stenen (foto) die op de astronomische positie van de winterzonnewende staan.

De stenen dateren uit 3200 vóór onze tijdrekening, vijfhonderd jaar vóór de piramiden van Gizeh en duizend jaar vóór Stonehenge.

* Het Joelfeest duurde twaalf dagen met 22 december, dag van de winterzonnewende, als de belangrijkste dag.

° Joel en Yule zijn afkomstig van het Oudnoorse jōl. Dat woord betekent ‘wiel’ en verwijst naar het ogenblik waarop het wiel van het jaar op zijn laagste punt staat, klaar om opnieuw te stijgen. Het was een feest waarop iedereen blij was dat de dagen opnieuw langer gingen worden. Vandaar ook het Engelse afgeleide woord jolly (via het Franse jolif) en het Nederlandse jolijt.

Klimaat én klimaatdebat ontsporen

Meer dan een maand al wordt de oostkust van Australië geteisterd door gigantische bosbranden. De schade is nauwelijks te overzien: bijna 350.000 hectare bos (meer dan een tiende van België) is al in de as gelegd en de brandweer krijgt het vuur maar niet onder controle.

Nieuw zijn de branden niet, net als de hittegolven en de droogte. Alleen worden ze elk jaar erger. De relatie met de klimaatverandering ligt voor de hand.

* Boven Sydney, de grootste stad van het land, hangt al wekenlang een dikke smog. De luchtkwaliteit in de stad wordt almaar slechter. Een dag ademen komt ondertussen overeen met het roken van 34 sigaretten.

Afgelopen zomer werden meer dan 200 records gebroken, zowel qua temperatuur als qua droogte. En de toekomst oogt erg somber, zegt de Klimaatraad van het land.

* Tegen 2040 worden temperaturen van 50 graden gemeengoed in steden als Sydney en Melbourne. ‘Ons leven, onze economie en ons milieu zijn echt in gevaar’, schrijven de onderzoekers.

° De rol van Australië in het wereldwijde klimaatprobleem mag niet onderschat worden. Op de lijst van de grootste uitstoters staat Australië op plaats 14, maar veel kwalijker is dat het land veruit de grootste exporteur van steenkool blijft. Daarnaast is het ook een grote exporteur van gas.

° De huidige liberale regering wil daar echter helemaal niets aan doen. Integendeel, de regering blijft de kolenindustrie promoten. De vicepremier noemt Australiërs die bezorgd zijn om de klimaatverandering ‘grootstedelijke idioten’. De uitspraak typeert het niveau van het klimaatdebat.

° Tien jaar geleden wilde de toenmalige socialistische regering van Kevin Rudd een ambitieus klimaatbeleid installeren. Maar de groene partij torpedeerde die de wet. Ze vond de plannen niet verregaand genoeg. Een jaar later viel Rudds regering. De klimaatwet kwam er nooit.

° Meer zelfs, bij de grote concurrent – de liberale partij – kwam klimaatontkenner Tony Abbott aan de macht. Toen hij in 2013 premier werd, werd Australië snel de slechtste leerling van de klimaatklas.

° Een groene senator noemde de politici van de grote partijen ‘pyromanen’. De bezorgde Australiër ziet het allemaal met lede ogen aan. (fragmenten uit Dominique Minten in dS)

Een echte kerstboom?

Sinterklaas is weer het land uit. Kerstmis wenkt. Voor heel wat mensen mag de kerstboom niet ontbreken in de grauwe, donkere decembermaand. Gezelligheid lonkt.

Maar nu we almaar meer begaan zijn met het milieu en allemaal nadenken over ecologie, rijst de vraag: is het nog oké om een kerstboom in huis te halen? Klaas Maenhout vroeg het aan Bart Muys, professor bosbeheer aan de KU Leuven. Echte boom, nepboom of geen boom?

‘Een nepkerstboom moet je minstens twintig jaar gebruiken vooraleer de ecologische impact kleiner is dan die van een echte kerstboom. Een kerstboom uit kunststof moet je vergelijken  met een echte boom die 150 kilometer getransporteerd wordt. Maar troost u. Een kerstboom plaatsen zorgt niet voor ontbossing. Die bomen worden immers speciaal voor de kerstperiode gekweekt. De impact is daarom relatief klein.’

Ook al zingen koortjes nog steeds van ‘oh dennenboom’, toch worden onze huiskamers massaal gevuld met sparren en zilversparren. ‘Die zilversparren hebben een trage jeugdgroei en hebben gemiddeld zo’n zeven jaar nodig om verkocht te worden. Deze soorten zien er niet alleen goed uit, ze verliezen doorgaans ook niet heel erg veel naalden.’

‘Wat nog beter is voor de natuur, is een echte den in huis halen. Die heeft dezelfde geur en verliest ook amper naalden’, zegt Nathalie Sterckx van Natuurpunt. De natuurorganisatie biedt zelf zo’n bomen aan. ‘Er groeien her en der dennen in heidegebied. Aangezien die bomen niet goed zijn voor de heide zagen we zelf dennen af, of geven we mensen de mogelijkheid om die gecontroleerd te kappen.’ Dit weekend zijn er onder meer verkoop- of kapmomenten in Herentals, Meeuwen-Gruitrode en ook in Turnhout worden ze verkocht. Te ver van Laakdal wellicht om echt ‘eco’ te zijn.

‘Een kerstboom met kluit heeft het grote voordeel dat de boom hergebruikt kan worden’, aldus Bart Muys nog. ‘De bomen blijven doorgaans ook langer groen. De kerstboom recycleren kan in de eigen tuin, maar tegenwoordig zijn er ook al verschillende organisaties die je boom een jaartje adopteren.’

Volgens Muys is de kerstboom in heel wat Belgische huiskamers een belangrijk symbool. ‘Alle gezelligheid overboord gooien in een poging het klimaat te redden, heeft niet veel zin, al loont het de moeite om er even over na te denken. De meest ecologische optie is uiteraard geen kerstboom of een duurzaam alternatief. Een kerstboom gemaakt uit boeken, een kerstboom met washi-tape, of een boom uit hout van oude pallets. Kies bijvoorbeeld ook voor ledverlichting in de boom.’

En later, na de kerstdagen? ‘Vooral de kerstboomverbranding heeft een negatief effect’, besluit Muys. ‘De boom heeft heel wat CO2 opgenomen. Als het natte hout in een open vuur verbrand wordt, dan komt er onder meer heel wat fijn stof vrij. De boom met kluit opnieuw planten is de beste optie en ook de boom composteren is beter dan verbranden.’

klimaatwetenschapper ‘Mens van het Jaar’

De klimaatwetenschapper is ‘Mens van het Jaar’

Uit Knack van 04/12/2019

  • Bron : Knack

Dirk Draulans  Redacteur bij Knack

° De klimaatwetenschapper is door Knack verkozen tot ‘Mens van het Jaar’. De verdienste van klimaatwetenschappers in de studie van de klimaatopwarming is onmiskenbaar. De wrevel over hun werk groeit bij een significant deel van de maatschappij, maar feiten zijn feiten. Een gesprek met biologe Sara Vicca, glacioloog Frank Pattyn en statisticus Joris Meys.

* Joris Meys, Frank Pattyn en Sara Vicca. ‘Er is een gigantisch experiment met de aarde bezig, maar we kunnen niet afwachten om te kijken wat er gaat gebeuren.’ © Franky Verdickt

* Twee dossiers hebben in 2019 sterk de gemoederen beroerd: de vluchtelingenproblematiek en de klimaatopwarming. Van die twee is de klimaatproblematiek met voorsprong het belangrijkste. Het is een globaal probleem, waarvan de gevolgen iedereen zullen raken. Betogende klimaatjongeren hebben het hele jaar door geijverd voor een ernstige aanpak. Ze steunen op inzichten van het Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC), een conglomeraat van onderzoekers dat in de schoot van de Verenigde Naties de opwarming en haar gevolgen in kaart brengt. Dat we met een reëel probleem te maken hebben, daarover is de consensus in de wetenschappelijke wereld groot.

* Maar de polarisering die sinds kort elk maatschappelijk debat besmet, treft ook het klimaatdebat. De klimaatjongeren worden weggezet als opstandige pubers die dringend weer naar school moeten – en dat is nog beleefd geformuleerd, vergeleken met de haatberichten aan hun adres. De ‘klimaatontkenners’ hakken ook ongenadig in op wetenschappers die de gegevens verzamelen. Als je de boodschap niet begrijpt of wilt horen, moet je de boodschapper in diskrediet brengen.

* Voor een gesprek koos Knack drie vertegenwoordigers van de sector:

Joris Meys : “Goede wetenschap is voor mij heilig. Ze draait om metingen, feiten en welke uitspraken je ermee kunt testen. Of het nu gaat om tijdreeksen van klimaatgegevens uit jaarringen van bomen, sporen van planten of ijsstalen: er zitten altijd onzekerheden in. Statistiek biedt oplossingen om met die onzekerheden om te gaan.”

Sara Vicca: “Wij bekijken hoe de natuurlijke koolstofcyclus op het land evolueert. Die evolutie is cruciaal om te begrijpen wat er met ons klimaat zal gebeuren, want koolstofdioxide (CO2) is een belangrijk broeikasgas. Landecosystemen, zoals bossen en graslanden, bevatten drie keer meer CO2 dan de atmosfeer, maar er is interactie tussen het land en de atmosfeer. Planten eten CO2 in het proces van de fotosynthese, maar ze ademen ook CO2 uit. Ook uit bodems komt CO2 vrij. Een relatief klein onevenwicht in die cyclus kan grote gevolgen hebben voor ons klimaat.”

Is dat onevenwicht in de maak?

Vicca: “De natuur heeft een bufferende werking gehad tegen de huidige klimaatopwarming. Sinds de jaren 1960 hebben landecosystemen liefst 30 procent van de menselijke uitstoot van CO2 gratis en voor niks vastgelegd, door een verhoogde plantengroei”

“Als dat niet was gebeurd, hadden we nu een concentratie van zo’n 500 ppm (parts per million) CO2 in de atmosfeer in plaats van 410 ppm. We gaan ervan uit dat we vanaf ongeveer 450 ppm een globale temperatuurstijging van minstens 2 graden Celsius tegenover het pre-industriële niveau zullen hebben.”

“Maar de bufferende capaciteit van de natuur is beperkt. Het lijkt erop dat ze, door de klimaatverandering zelf, begint af te nemen. Mogelijk zullen landecosystemen zelfs een bron van CO2 worden. Dat moeten we absoluut vermijden.”

Frank Pattyn: “Vroeger bestudeerde ik gletsjers, tegenwoordig de ijskappen van Groenland en vooral Antarctica. Beide landmassa’s verliezen ijs, maar om verschillende redenen. In Groenland raakt de balans verstoord tussen de hoeveelheid ijs die de ijskap erbij krijgt in het centrum, door neerslag, en de hoeveelheid ijs die smelt aan de kust. De ijskap smelt nu sneller dan vroeger, waardoor de gletsjers kunnen verdwijnen.”

“In Antarctica (Zuidpool) speelt niet de atmosfeer maar de oceaan de grootste rol. Oceaanstromingen vreten aan de ijskappen langs de kust, waardoor er steeds meer ijs de zee instroomt. Ook dat proces versnelt, wat een effect op de zeespiegel zal hebben.”

Pattyn: “Wij werken steeds meer met ijs- en klimaatmodellen. Vroeger zagen we ijskappen als stabiele verschijnselen die alleen op lange termijn veranderden. Maar vanaf de jaren 2000 zagen we grote veranderingen op het terrein, veranderingen die onze modellen misten. We hebben de basisfysica van ijsbeweging moeten herzien.”

Pattyn: “Onze voorspellingen voor de globale zeespiegelstijging tegen het einde van de eeuw liggen ergens tussen 0,5 meter en meer dan 2 meter. De waarschijnlijkheid van die laatste, extreme waarde is laag, maar beleidsmakers werken er graag mee: ze willen zeker zijn dat hun maatregelen zullen volstaan bij extreme omstandigheden.”

Vicca: “Het allerbelangrijkste in de strijd tegen de opwarming is dat we de verbranding afbouwen van fossiele brandstoffen: olie, kolen en gas. Als we dat doen, kan herbebossen helpen. Dringen we de emissies niet terug, dan zal het effect beperkt zijn.”

Joris Meys: “Ik volg de klimaatdiscussie al sinds 1990. Toen was iedereen nog mee. Zelfs de toenmalige Britse premier Margaret Thatcher vond dat we maatregelen moesten nemen. Maar de globale steun kalft af.”

“Hoe zekerder de wetenschap wordt, omdat de signalen steeds duidelijker zijn, hoe groter de tegenbeweging. Het is een paradox. Daarbij worden de klimaatmodellen gretig misbruikt. De onzekerheden in de modellen worden vertaald als ‘ze weten het niet”.

Meys: “Het klimaat is complex, maar dat betekent niet dat we niets uit de modellen kunnen leren. Wat wél belachelijk moeilijk te modelleren is, is de baan van een orkaan. Het is een chaotisch systeem, waardoor het moeilijk te voorspellen is. Fysische wetten, en grondig analyseren hoe ze reageren op verschillende parameters, brengen je tot goede inzichten.”

Vicca: “Altijd blijven meten en experimenteren. Tot voor kort ging men ervan uit dat er door de stijgende CO2-concentraties nog lang veel extra plantengroei zal zijn. Dat is wat klimaatontkenners bedoelen als ze zeggen dat de aarde steeds groener wordt en dat extra CO2 gunstig is voor de landbouw. Maar nieuwe gegevens tonen aan dat extra plantengroei beperkt wordt door een gebrek aan voedingsstoffen. Bovendien beginnen de negatieve effecten van de klimaatopwarming, zoals extreme hitte en droogte, op planten in te werken.”

* In 2005 en 2010 waren er gigantische branden in tropische wouden, een gevolg van droogte. Telkens kwam een hoeveelheid CO2 vrij die overeenkomt met iets tussen de 12 en de 18 procent van onze jaarlijkse uitstoot. Een enorme droogte of een hittegolf kan dus aanzienlijke hoeveelheden koolstof vrijstellen. En dan krijg je de reactie: ‘Wij hoeven niets te doen, omdat de natuur zelf veel uitstoot.’

Meys: “Dat is compleet absurd. De koolstofcyclus op de aarde is goed bekend. Koolstof zit deels in de biomassa, het leven, en deels in het water en de atmosfeer. Er verdwijnt wat koolstof door processen zoals de verwering van rotsen, en er komt wat bij door vulkanische activiteit, maar in se circuleert altijd dezelfde hoeveelheid.”

“Recent heeft de mens wel een grote hoeveelheid CO2 als fossiele brandstoffen vrijgemaakt die al in de tijd van de dinosaurussen uit circulatie was genomen. En dat in wat je een ‘geologische vingerknip’ kunt noemen.”

“Het systeem aarde kan niet anders dan daarop reageren met een opwarming. Het is de hoofdreden waarom wetenschappers ervoor blijven pleiten dat we het fossielebrandstoffengebruik terugdringen. Anders raakt de cyclus nog meer uit evenwicht. In feite zijn de kosten van de strijd tegen de klimaat- opwarming vooral investeringen in de toekomst.”

Meys: “Je kunt het de mensen niet kwalijk nemen dat ze het niet begrijpen. Toch willen ze weten waar het over gaat. Je moet proberen het zo te vertalen dat ook de bomma en de bakker meekunnen. Maar je kunt mensen ook gemakkelijk op het verkeerde been zetten door zaken uit hun context te halen. Wij kunnen daar moeilijk tegenop. We kunnen alleen maar blijven hameren op de feiten en op de kracht van onze modellen.”

Pattyn: “De voorspellingen van de temperatuurstijging die het IPCC in zijn beginjaren heeft gedaan zijn nog altijd correct (het IPCC is opgericht in 1988 en publiceerde zijn eerste rapport in 1990, nvdr). De globale temperatuur is min of meer de voorspelde temperatuur.”

Meys: “De temperatuurstijging volgt min of meer de voorspellingen, maar andere elementen versnellen wél. Het afsmelten van gletsjers en het smelten van de permafrost, bijvoorbeeld. Enkele jaren geleden zijn satellieten gelanceerd die rechtstreeks het methaan in de atmosfeer kunnen meten – methaan is een broeikasgas dat in grote hoeveelheden in de permafrost opgesloten zit en dat vrijkomt bij het ontdooien ervan. De wolk methaan die ze nu boven het arctische gebied zien, is zo waanzinnig groot dat ik hoop dat de metingen fout zijn.”

Pattyn: “Journalisten vragen dikwijls om vooruit te kijken naar wat de effecten van de klimaatopwarming zullen zijn. Maar voor Groenland en Antarctica kunnen we nog altijd niet zeggen hoeveel van het afsmelten van het ijs een natuurlijke oorzaak heeft en hoeveel aan de klimaatopwarming te wijten is.”

Ik hoor de klimaatontkenners al: ‘Het afsmelten heeft een natuurlijke oorzaak.’

Pattyn: “Fout. Natuurlijke processen interageren met wat de mens doet. Ze kunnen een versterkende rol spelen en zelfs doorslaggevend worden, maar dat wil niet zeggen dat de oorsprong van de problematiek natuurlijk is. Ook de relatieve invloed van de zon op de huidige klimaatopwarming is goed bestudeerd. Het effect is verwaarloosbaar.”

** Als het ijs in Groenland versneld afsmelt, kan de golfstroom in de Atlantische Oceaan vertragen of zelfs stilvallen. Omdat die golfstroom bij ons warmer water uit de tropen brengt, zal dat impliceren dat het hier koeler wordt. Maar de globale temperatuur zal blijven stijgen, net als de zeespiegel. De klimaatopwarming is een globaal verschijnsel, maar er kunnen grote regionale verschillen zijn. Zo warmt het noordpoolgebied dubbel zo snel op als de rest van de planeet.

Meys: “Er gebeuren steeds meer dingen die we niet verwachten, omdat ze buiten het bereik van de modellen vallen. De laatste winters is het geen uitzondering dat het in Alaska minder koud is dan in New York. Dat heeft te maken met de straalstroom in de atmosfeer.”

“In normale omstandigheden maakt die een cirkelvormige beweging rond het noordpoolgebied. Maar doordat de temperatuur daar zo sterk stijgt in verhouding tot de evenaar, krijgen zijn bewegingen een veel grilliger karakter. En zo kan het in New York vriezen dat het kraakt terwijl Alaska ijsvrij blijft.”

Is het niet frustrerend om voortdurend te moeten opboksen tegen de wetenschappelijke onzin die klimaatontkenners als Jean-Marie Dedecker verspreiden?

Meys: “Onlangs vermeldde Dedecker een studie van een ondertussen gepensioneerde Duitse bioloog die zogezegd cycli in de zeespiegelhoogte had gevonden op basis van een analyse van plantenzaden. De analyse was compleet fout. Maar iemand fluistert de naam van die man in het oor van Dedecker, en hij gebruikt hem dan in een opiniestuk zonder te weten waarover het gaat”.

“Anderen halen zinnen uit IPCC-rapporten waarin iets staat over statistische onzekerheden en toeteren vervolgens rond dat de wetenschappers het niet weten. En dat blijven ze herhalen. Het zijn eenvoudige boodschappen die de bomma en de bakker begrijpen, waardoor ze twijfel zaaien.”

“Sommige klimaatontkenners zijn zo overtuigd van hun eigen gelijk dat ze veel moeite hebben om toe te geven dat ze de plank mis slaan. Ze doen me vaak denken aan een van mijn grote helden, Ronald Fisher. Hij was de grootste statisticus van de twintigste eeuw, maar is desondanks tot zijn dood mordicus blijven volhouden dat je niet wetenschappelijk kunt bewijzen dat roken longkanker veroorzaakt.”

Pattyn: “Wij zijn kwetsbaar in onze mogelijkheden tot verweer. Wij kunnen geen straffe uitspraken doen, want wij wikken en wegen, wij nuanceren en houden rekening met onzekerheden.”

Vicca: “Je moet als wetenschapper te allen prijzen je geloofwaardigheid bewaren, anders ben je verloren. Er wordt vaak gezegd dat de klimaatjongeren een polariserend effect hebben door wat ze doen, maar zijn het echt de jongeren die polariseren? Zijn het niet vooral zij die het probleem minimaliseren, de jongeren afschilderen als doemdenkers en de oplossingen afdoen als ongewenst?”

“In feite zijn de kosten van de strijd tegen de klimaatopwarming vooral investeringen in de toekomst. Je huis isoleren maakt het niet alleen aangenamer wonen, je energierekening zal ook zakken. Ook investeren in hernieuwbare energie zal economisch gunstig zijn. Daarmee kunnen we 90 procent van onze CO2-uitstoot reduceren tegen 2050. Dat heeft het Internationaal Agentschap voor Hernieuwbare Energie (IRENA) berekend”.

Wat met het vooruitgangsoptimisme dat zegt dat we ons gedrag niet hoeven aan te passen, omdat technologie het zal oplossen?

Meys: “Rekenen op technologie die nog verfijnd moet worden voor iets wat we nu al sterk voelen, lijkt op zijn minst naïef. Het IPCC stelt dat we een verregaande transitie van ons economische systeem nodig hebben om de opwarming te beperken tot 1,5 graad Celsius.”

“De klimaatjongeren doen trouwens niets anders dan hun ongerustheid uiten over de gevolgen van wat er in de IPCC-rapporten staat. Greta Thunberg herhaalt dat tot in den treure. Ze heeft een IPCC-rapport als onderdeel van haar getuigenis toegevoegd aan de notulen van haar optreden voor het Amerikaanse Congres.  Het is nu aan politici en beleidsvoerders om ermee aan de slag te gaan. Maar in plaats daarvan wordt Greta voortdurend in diskrediet gebracht door haar woorden in de mond te leggen die ze nooit uitgesproken heeft, en door haar entourage aan te vallen. Dat is smerig.”

Tot slot : is het nog niet te laat om in te grijpen?

Vicca: “Het probleem is te complex om daar met ja of nee op te kunnen antwoorden. We zijn nog niet aan het punt waarop de klimaatopwarming zichzelf begint te versterken, dus we hebben het nog in de hand. Maar de keuzes die we nu maken, zullen cruciaal zijn voor het verdere verloop.”

Pattyn: “Er is een gigantisch experiment met de aarde bezig. Dat is interessant vanuit wetenschappelijk oogpunt, maar vanuit sociaal en economisch oogpunt is het niet aangewezen om af te wachten en te kijken wat er gaat gebeuren. Die luxe hebben we niet.”

Reageren op dit artikel kan u door een e-mail te sturen naar lezersbrieven@knack.be.

‘Victoria Falls’ dreigt droog te vallen

De Zambiaanse president Edgar Lungu waarschuwt dat de wereldberoemde Victoria Falls dreigt op te drogen door de klimaatverandering. Hij beschuldigt klimaatontkenners ervan politieke spelletjes te spelen met een ernstig probleem.

Het gemiddelde debiet van de Zambezi is dit jaar amper de helft van wat normaal is, en daarmee staat het waterpeil op het laagste punt in een kwarteeuw. ‘Willen we de Zambezi doorgeven zonder de machtige Victoria Falls?’ vraagt Lungu zich af. ‘Is dat wat we willen? Er zijn ingrepen die we nu kunnen doen.’  (foto’s boven: toestand nu – onder: normale toestand)

De klimaatverandering bedreigt lang niet alleen toeristische trekpleisters in Zambia. De toenemende droogte bedreigt ook de energievoorziening in een land dat erg afhankelijk is van waterkracht. De droogte doet ook de honger toenemen in Zambia en heel Zuidelijk Afrika. Naar schatting twee miljoen mensen in Zambia en nog eens zeven miljoen mensen in buurland Zimbabwe hebben nood aan voedselhulp.

De problemen zijn prangend en Lungu ergert zich dan ook aan klimaatontkenners.We hebben geen tijd om politieke spelletjes te spelen rond de klimaatverandering’, zegt hij. ‘Het is een ernstig probleem en een echt probleem, en we zijn verrast als mensen het trivialiseren en zeggen dat het niet bestaat. Ze leven in een andere wereld – hier in Zambia voelen wij de effecten van de klimaatverandering elk dag, en ze hebben een impact op iedereen.’ (TrendsStyle)

zware boete

Doodrijden schildpad op Galapagoseilanden kost veel geld

Op de Galapagoseilanden heeft een buschauffeur een zware boete gekregen, omdat hij met zijn voertuig een schildpad had doodgereden. Dat hebben de milieubeschermingsautoriteiten van de eilandenarchipel gemeld. De Galapagoseilanden liggen in de Stille Zuidzee en maken deel uit van Ecuador.  (Belga)

* Bij het ongeval, dat zich voordeed op 21 november, werd het schild van de reuzenschildpad gedeeltelijk verpletterd. Het ging om een vrouwelijk exemplaar van de schildpaddensoort Chelonoidis porteri, een beschermde en met uitsterven bedreigde soort. De bestuurder van de bus kreeg een gepeperde rekening in de bus van 11.347 dollar, omgerekend ongeveer 10.000 euro.

* Op de afgelegen Galapagoseilanden, die sinds eind jaren 70 tot het wereldnatuurerfgoed van Unesco behoren, ontwikkelde zich door de eeuwen heen een heel bijzondere flora en fauna. Onder de soorten die er voorkomen, zijn onder meer zeeleguanen, galapagoslandleguanen en darwinvinken.

* Daarnaast leven er ook meer dan tien ondersoorten van schildpadden, vaak slechts op één van de eilanden van de archipel, op zo’n 1.000 kilometer voor de kust van Ecuador. Charles Darwin bezocht de eilanden in 1835. Veel van zijn denkwerk over het ontstaan van de soorten kwam hier vandaan.

HOND OF WOLF VAN 18 000 JAAR OUD

In het ijs van Siberië is het lichaampje van een prehistorische “puppy” ontdekt. Het diertje zou 18.000 jaar geleden geleefd hebben. Wetenschappers zijn nog aan het onderzoeken of het om een wolf of een hond gaat. De merkwaardige vondst zorgt in elk geval voor heel wat opwinding in de wetenschappelijke wereld. 

*Dogor is in de zomer van 2018 al ontdekt in het ijs van Siberië, in een gebied in het noordoosten van Rusland waar de ondergrond permanent bevroren is, de zogenoemde permafrost. Dogor betekent  “vriend” in het Jakoets, de plaatselijke taal.

*Wetenschappers van het Zweedse Centrum voor Paleogenetica konden via koolstofdatering bepalen dat Dogor al ongeveer 18.000 jaar in het ijs moet gelegen hebben. Dat wil zeggen dat hij tijdens het pleistoceen geleefd heeft. Hij, want het is een mannetje. En hij is ongeveer twee maanden oud geworden.

**Het is ook nog niet helemaal duidelijk of het hier om een hond of een wolf gaat. Of misschien is Dogor een proto-hond, een diersoort waaruit zowel de hond als de wolf ontstaan zijn. Als het om een hond gaat, dan is Dogor de oudste hond ter wereld die ooit gevonden is.

*Het lichaampje is opvallend goed bewaard in de natuurlijke diepvriezer van de  permafrost. Zijn vacht, snorhaartjes en tanden zien er merkwaardig fris uit. De vriestemperaturen van de permafrost zijn laag genoeg om bacteriën en schimmels die het lichaam zouden afbreken uit te schakelen, maar niet te laag om spierweefsel te beschadigen.

*Ongeveer 35.000 jaar geleden kwamen mensen in deze streek wonen. En die mensen gingen geleidelijk aan pogingen ondernemen om van wolven of wilde honden huisdieren te maken. Dogor zou dus een trouw huisdier, een in het wild levende wolf,  of zowat alles daartussenin geweest kunnen zijn. (vrtNWS)

“Heel lekker en zoet”

Italiaanse wetenschappers van de universiteit van Pisa hebben een speciale onderwaterserre gebouwd in de Ligurische zee, voor de kust van Noli. Daar onderzoeken ze of ze op een diepte van zo’n acht meter kruiden zoals salie, munt, koriander en dille, én aardbeien kunnen kweken.  (Kathleen De Roover)

* Het gaat om watercultuur, er komt geen aarde aan te pas. En op die geringe diepte  hebben de planten nog voldoende licht. Naar verluidt kiemen sommige soorten zelfs in 36 uur tijd, dat is twee keer zo snel als in de grond. Bovendien is alles vrij van pesticiden.

* Het systeem kan een oplossing bieden voor streken waar weinig landbouwgrond voorhanden is. En het experiment lijkt ook te lukken, te oordelen naar de proefondervindelijke test van de projectleider.

‘Ook onze dorpen worden in ijltempo verknoeid’

We moeten dichter bij elkaar gaan wonen. Het perverse neveneffect van die mantra is dat onze dorpen vol­gebouwd worden met appartementen.

* Op Facebook slaan verzamelaars van oude postkaarten van onze Laakdalse deeldorpen ons de laatste tijd met beelden uit de tijd van toen om de oren. Beelden (vooral van Veerle) die in vele gevallen al voltooid verleden tijd zijn. Alleen de oudsten onder ons herkennen met veel goodwill de straten en gebouwen van hun jeugd. Koester die beelden, ze hebben straks een historische waarde. En waarom?

* Na het platteland helpen we nu in ijltempo ook de gemeentekernen in Vlaanderen mee om zeep. Met verdichting als schaamlap. Elke dag worden er 12 voetbalvelden open ruimte ingenomen in Vlaanderen. En we zijn al een van de meest verstedelijkte gebieden in de wereld.

* De toename van het aandeel appartementen in het totale aantal woningen van een gemeente geeft het duidelijkste beeld van waar de appartementsblokken in opmars zijn (zie kaart onderaan – klikken). Er zijn stijgingen tot 16 procent. Geel bv. is vlakbij.

* De opmars van de appartementen is vooral in het oosten van het land te zien, en daar horen wij bij. Op veel plaatsen is het aantal appartementen er in absolute aantallen verdubbeld, al zegt dat niet altijd evenveel: in sommige gemeenten was het bijbouwen van enkele appartementen al voldoende voor een forse stijging.

Klik, bekijk en lees hieronder met enige vorm van afgrijzen de evolutie van het aantal appartementen (geen foto’s) in Vlaanderen en in onze gemeente op … www.standaard.be/appartementen

Afrikaanse olifant over 20 jaar mogelijk verdwenen

Het Wereldnatuurfonds (WWF) start een fondsenwervings­campagne om de Afrikaanse olifant te redden van de ondergang. Het dier is gewild om zijn slagtanden en wordt daarom intensief bejaagd. In die mate zelfs dat het over 20 jaar verdwenen zal zijn, zegt het WWF.  (Wim Schepens)

  • “Om de 25 minuten sterft een olifant, afgeslacht voor zijn slagtanden”, zo schrijft het WWF in een persbericht. Die slagtanden bestaan uit ivoor en daar bestaat een lucratieve markt voor. Hoewel de handel in ivoor grotendeels verboden is, wordt er jaarlijks nog altijd voor miljoenen dollars verhandeld. Het ivoor eindigt als decoratieobject of wordt gebruikt in traditionele geneeskunde.  

*De olifanten worden meestal gedood door stropers. “Zij gebruiken vaak kalasjnikov-machinegeweren of vergiftigde pijlen”, zegt Pauwel De Wachter, die in West-Afrika veldcoördinator van het WWF is. “Die doen het dier pijn, maar doden het niet onmiddellijk. Zodra de olifant op de grond ligt, snijden de stropers de pezen door om het dier te immobiliseren. Daarna snijden ze de slurf af, zodat de olifant sneller leegbloedt.”

*Het WWF heeft van de strijd voor het behoud van de Afrikaanse olifant een prioriteit gemaakt. De organisatie wijst erop dat het dier niet alleen mooi is om naar te kijken, maar ook een belangrijke rol heeft in het ecosysteem. Ze brengen bijvoorbeeld zaden over, wat de rijkdom aan planten bevordert.

  • Het geld dat het WWF inzamelt, gaat naar projecten in Malawi en Zambia. Via o.m. bewustmakingscampagnes probeert de organisatie er stroperij tegen te gaan. Ook helpt het WWF er olifanten opnieuw te introduceren in natuurparken.
1 2 3 7