VERLOREN MAANDAG

Vandaag 7 januari is het ‘Verloren maandag’, of niet?

Verloren maandag wordt op de maandag na de zondag na Driekoningen gevierd en is een hardnekkige traditie in de provincie Antwerpen en de stad Antwerpen. Dat zit moeilijk dit jaar omdat Driekoningen op een zondag valt. Normaliter is het pas volgende week maandag ‘Verloren maandag’. (zie apart artikel) Een vergissing die ook wij maakten. Benieuwd wat de kranten er morgen zullen over vertellen. Die het vandaag al gevierd hebben, kunnen er maar goed mee zijn. Nieuwe kans volgende maandag en … dubbele pret.

Er worden ‘hete broodjes’ gegeten, gevuld met worst en warm uit de oven.

Worstenbrood, zeggen wij hier. Appelbollen kunnen ook.

verloren_maandag_(025)Over de herkomst van dit gebruik doen vele verhalen en stadslegendes de ronde.

De eerste “Verloren Maandag” komen we tegen in 1730, in Leuven. Een dag die “verloren” was. Er werd niet gewerkt omwille van de feestelijkheden ter gelegenheid van de eedaflegging van de stadsambtenaren.

Dergelijke plechtigheden werden soms gevolgd door een feest. Om dat feest voor de stad betaalbaar te houden, kreeg men een goedkoop vleesbroodje te eten. Aangezien de ambtenaren de rest van die dag niet meer werkten, werd die dag al gauw “Verloren Maandag” gedoopt.

Gilden

In vroegere tijden organiseerden erg machtige gilden rond het begin van de 18de eeuw hun nieuwjaarsfeest op “Verloren Maandag”. Een ganse dag werd er gefeest en kwamen de ambachtslui niet aan werken toe.

Gildeleden gingen van deur tot deur nieuwjaarswensen aanbieden in naam van hun patroon. Meteen ook een grote aanleiding tot herbergbezoek en werkverzuim.

Dit drukke herbergbezoek bracht de herbergiers mogelijk op ideeën.

Om hun hun klanten zo lang mogelijk in hun zaak te houden, zorgden zij voor een zout hapje. In samenwerking met de slagers en bakkers van dorp en stad trakteerden de herbergiers hun klanten op gebraden vlees en versgebakken brood.

Om het goedkoop te houden, gebruikte men vooral vette vleessoorten, verwerkt tot worst en verpakt in deeg.

Antwerpse haven

Andere bronnen verwijzen naar de Antwerpse haven. Traditioneel mochten de havenarbeiders op de maandag na de eerste zondag na Driekoningen op kosten van de natiebazen drinken.

Daarbij werd hen iets warms te eten aangeboden, samengesteld uit ‘onverkoopbaar’ vlees en brood. Dat “verloren brood“ zou aan de oorsprong liggen van de specifieke naam van die dag.

Worstenbrood

Het eten van écht worstenbrood, zoals wij dat nu kennen, wordt voor het eerst vermeld in 1913 in het boek “Plezante mannen in een plezante stad”. Het gebruik zou volgens schrijver Poffé pas opgekomen zijn na 1880.

Pas na de Tweede Wereldoorlog zorgde het worstenbrood bij de bakker voor een grote toeloop op “Verloren Maandag”.

Tot op de dag van vandaag wordt deze traditie gehandhaafd en worden in sommige, traditionele Antwerpse horecazaken de klanten vergast op worstenbrood en/of appelbollen.

En wij? We bakken zelf worstenbrood of … pannenkoeken.

 

DRIEKONINGEN

Zondag 6 januari is het driekoningenfeest , zowat het laatste van de winterse kinderfeesten. Sinterklaas beet de spits af. De nieuwjaarszangertjes kregen we onlangs nog aan de deur en nu is het de beurt aan de aanhangers van de Driekoningen.

Cabalgata de Reyes de Adeje

In onze diepe zuiderkempen is dat feest echter nooit echt doorgebroken. In de vroege jaren 1950 organiseerde de studentenbond een driekoningenstoet in Veerle, maar het bleef bij een eenmalig probeersel. Gespreid over gans Vlaanderen zijn er echter meer aanhangers van de Driekoningen dan van nieuwejerkezoete.

Wijzen uit het oosten

Vanwaar komen eigenlijk die drie koningen? Want – bijbelvast als we ons voordoen – lezen we nergens iets over een trio koningen dat een bezoekje zou gebracht hebben aan de stal in Betlehem. De evangelist Matteüs spreekt alleen over ‘wijzen uit het oosten’. Op zoek naar de ‘koning der Joden’ zouden zij een ster gevolgd hebben en kwamen zo terecht in Betlehem, waar ze het pasgeboren Jezuskind geschenken aanboden.

Relieken

Hoewel het waarschijnlijk is dat de Heilige drie koningen ontsproten zijn uit de fantasie van enkele vrome middeleeuwers, worden hun relikwieën toch bewaard én vereerd in de Dom van Keulen.

zijkantDe restanten van de wijzen zouden gevonden zijn in het Palestina van de 4de eeuw en overgebracht via Constantinopel naar Milaan. Nadat keizer Frederik Barbarossa Noord-Italië had veroverd in de 12de eeuw reisden de relieken naar Keulen, waar de bisschop een groot gouden schrijn liet maken om ze te bewaren.

Later werd de kerk voor dit schrijn verbouwd tot de huidige Dom van Keulen, een waardige bewaarplaats voor deze belangrijke relieken. Vandaag prijkt het driekoningenschrijn – het grootste en meest kostbare reliekschrijn uit de middeleeuwen – op het hoogaltaar van de Dom.

 

DRUK IN DE WOONWIJKEN

Voilà, ’t is gebeurd. Het oude jaar zit erop. De kinderen zijn het vanmorgen en deze voormiddag komen zingen, in ruil voor een snoepje. Omwille van het zachte, maar grijze weer renden ze weer met velen voor wafeltjes en chocola. Beetje angstvallig in de gaten gehouden door hun begeleidende ouders of kennissen. Oudjaar (Nieuwjaar)-zingen zit blijkbaar weer in de lift. En maar goed ook. Een oud gebruik dat niet verloren mag gaan.

Het centrum van de gemeente Veerle werd andermaal gemeden door het jonge grut. Het drukke doorvoerverkeer heeft daar alles mee te maken. Ook op de Oude Geelsebaan bv. kwamen amper 20 zangertjes opdagen. In de wijken was het des te drukker, want daar is het veilig. Even voorbij het middaguur was de pret ten einde. Zo schrijft de ongeschreven wet het voor.

Op nu naar het eindejaarsetentje in intieme kring. Misschien vannacht ook naar het vuurwerk dat 2018 wegbrandt. Leve 2019 (alhoewel, ik heb het niet zo met oneven getallen, ik wil meteen naar 2020, of blijven in 2018, was het nu gewend).

Iedereen een gezond en voorspoedig jaar gewenst!

sized_DSC_0003 IMG_1553 sized_DSC_0005 sized_DSC_0006 sized_DSC_0007 sized_DSC_0009 sized_DSC_0009 sized_DSC_0010 sized_DSC_0011 sized_DSC_0011 sized_DSC_0013 sized_DSC_0015 sized_DSC_0017 sized_DSC_0005

OUDJAAR NIEUWJAAR …

sized_DSC_0018-2Morgen maandag is het oudjaar, de laatste dag van het jaar 2018. En daar hoort een feestje bij, een kinderfeestje. Kinderen gaan bij de buren Nieuwjaar wensen en een liedje zingen om een snoepje of een cent.

Nieuwjaarszingen is een folkloristisch gebruik, dat vooral voorkomt in de Antwerpse Kempen en het Hageland. Vredelievender kan nauwelijks.

Nochtans. Nieuwjaarszingen heeft een woelige geschiedenis. Al in de zestiende eeuw gingen jongeren in groep op pad. Ze klopten aan van huis tot huis en zongen een lied in ruil voor wat geld, voedsel of drank. Wanneer mensen niks gaven, werden ze vaak uitgemaakt door de bedelende jongeren.

Dat nieuwjaarszingen niet altijd onschuldig was, bewijzen ook de verbodsbepalingen uit de 18de en 19de eeuw. In de motivaties van die verboden staat te lezen hoe agressief de bedelende groepen werden, vooral na een aantal rondjes sterke drank. Ook de Kerk probeerde het nieuwjaarsbedelen aan banden te leggen. Lange tijd werd het geven van geschenken immers gezien als een manier om voorspoed af te dwingen. Volgens de katholieke leer vormen van bijgeloof.

Het nieuwjaarslopen van oudere jongeren en volwassenen verdween grotendeels na de Tweede Wereldoorlog. Daar zijn verschillende redenen voor. Ten eerste probeerden steden al sinds de negentiende eeuw deze openbare feesten te verbieden. Heel wat burgers vonden de vaak wilde bedeltochten onfatsoenlijk en een vorm van overlast. Bovendien kwam er met de eerste postzegel in België (1849) en later ook de goedkope prentbriefkaart, een nieuwe mogelijkheid om nieuwjaarswensen over te brengen.

Vanaf het begin van de 20ste eeuw stuurden mensen hun  gelukwensen steeds vaker via de post. En … werd het systeem van nieuwjaarsfooien geleidelijk aan structureel overgenomen door werkgevers. In steeds meer sectoren krijgen werknemers een eindejaarspremie.

Toch is het gebruik om dienstverlenend personeel iets extra toe te stoppen niet helemaal verdwenen. Zo mogen heel wat thuisverplegers en poetshulpen zich nog steeds verheugen op geld, pralines of andere geschenken voor het nieuwe jaar.

Maar nieuwjaarszingen, zoals de kinderen en de jeugd het doen, is toch het leukst van al. Snoepjes voor de kinderen, iets sterker voor de jeugd.

sized_DSC_0006-2-768x509 sized_DSC_0013-3-768x509

KAARSEN EN ENGELENHAAR

Ik ben van 1943, midden wereldoorlog II. Mijn eerste contacten met Kerstmis dateren van 1947. Daarvoor moest ik wel naar Varendonk, toen een van de kleinste gemeenten van België met zowat 260 inwoners.

Mijn moeder was vandaar. Ze woonde met 4 zusters en een  broer in de laatste boerderij voor de bocht Bergom-Herselt.

Vandaag, Kerstmis, is het 71 jaar geleden dat ik er voor het eerst kwam. Als vierjarige maakte ik de grote verplaatsing naar Varendonk mee op de stang van mijn vaders fiets. Mijn oudste zus achteraan in een stoeltje.  Waarschijnlijk gebeurde dat op haast onberijdbare zand- en slijkwegen,  een belangrijk detail dat ik toen niet zag.

Bij  grootvader Louis en grootmoeder Mieke was het hout- en kolengestookt warm. Bovendien was ik er niet alleen, want de kinderen van ‘tant San’ (Gielis) en van andere tantes uit Zoerle en Herselt waren er ook.

sized_DSC_0037‘Tant Fien’ was nog niet gehuwd en had in de voorkamer gezorgd voor een immens grote kerstboom die helemaal beladen was met glinsterende ballen, echte brandende kaarsjes en engelenhaar. Omdat er thuis toen nog geen boom gezet werd, was dit de eerste kerstboom die ik van dichtbij zag.Ik werd erdoor overdonderd.

Terwijl de ouderen zich ophielden rond de Leuvense stoof keken wij ons de ogen uit op de kerstboom. Tante Fien hield een oogje in het zeil  en waakte erover dat het vuur van de kaarsjes niet in contact kwam met het engelenhaar. ‘Want daarmee kan het huis afgestookt worden’, waarschuwde ze ons voortdurend, alhoewel wij geen vinger naar de prachtige boom zouden durven uitsteken.

Hoe lang wij daar zaten in opperste bewondering voor boom en kribbe weet ik niet. Ik had toen nog geen benul van tijd, maar immens lang duurde dat zeker niet. Na de middag begon het immers al flink donker te worden. Meer dan tijd dus om weer terug te keren naar Veerle.

Mijn moeder had het daar wellicht moeilijk mee omdat er in het molenhuis praktisch nooit tijd was voor een uitstapje , maar dat zag ik toen nog niet. Een wekelijkse uitstap naar Varendonk werd later wel vaste prik. Plezierig voor de kleinkinderen van meter Mieke die zich eindeloos konden ‘amuseren’ in de Merodebossen achter het huis.

“Maar het wild gerust laten”, waarschuwde ‘petere’ altijd, terwijl hij af en toe een haas of fazant uit zijn hoge hoed toverde. Toen Jos van Zoel en ik zekere zondag een fazant op zijn nest met veel eieren hadden verschalkt, kregen we daar enorm voor tegen ons voeten. ‘En zeggen dat hij dat ook doet’, merkte Jos laconiek op.

Ik begreep dat niet, want petere was voor mij een heilige dichter die altijd en overal het gebeuren rondom hem in verzen goot. Zeker geen stroper.

P1040037 P1040043

 

 

NIEUW SPEELTERREINTJE

speeltuinmolenveld-1

 

 

Het nieuwe speelterreintje in de buurt Oost- en West- Molenveld, vlak aan de lokalen van de Chirojongens van Groot-Vorst, werd officieel geopend.

“Het speelterreintje is het mooie resultaat van een participatieproject met de Chiro en de kinderen uit de buurt”, aldus schepen van Jeugd Frank Sels. “Zowel de kleuters met hun oneindige fantasie als de oudere avontuurlijke acrobaten zullen hier zeker veel plezier beleven.”

Nieuw schepencollege Laakdal

Bevoegdheden bekend

De nieuwe bestuursmeerderheid van Laakdal die bestaat uit CD&V en Prolaakdal heeft een politiek akkoord in verband met de verdeling van de bevoegdheden.

Het nieuwe college van burgemeester en schepenen bestaat uit één schepen minder dan tijdens de voorbije bestuursperiode en zal worden geleid door burgemeester Tine Gielis (CD&V).

Naast haar burgemeesterschap zal Tine ook de bevoegdheden veiligheid en algemeen beleid, openbaar domein, burgerlijke stand en onderwijs op zich nemen.

schepencollege-1Frank Sels (Prolaakdal) wordt eerste schepen en wordt bevoegd voor mobiliteit, ruimtelijke ordening en patrimonium en jeugd.

Tweede schepen Gerda Broeckx (CD&V) zal zich ontfermen over cultuur, senioren, toerisme & festiviteiten.

Benny Smets (Prolaakdal) neemt klimaat, dierenwelzijn, sport en sociale tewerkstelling voor zijn rekening.

Zijn partijgenoot Jurgen Mensch (Prolaakdal) wordt verantwoordelijk voor ondernemen, communicatie, financiën en gezondheid.

Kersvers schepen An Helsen (CD&V) wordt voorzitter van het Bijzonder Comité voor de Sociale Dienst en is tegelijk bevoegd voor personeel en kwaliteitsbeleid.

De OCMW- en gemeenteraad zullen worden voorgezeten door Raf Moons (CD&V).

“Wij zijn de kiezers dankbaar voor hun vertrouwen. Wij zullen de komende zes jaar hun vertrouwen dan ook niet beschamen”, aldus het nieuwe schepencollege.

Dat college licht alvast ook een tipje van de sluier op over de toekomstige investeringen: “Op het programma staan alvast het onderhoud en aanleg van wegen, fiets- en voetpaden, de dorpskernvernieuwing van Klein-Vorst (Capellebeemden), Veerle (Vinea-site) en de doortocht van Eindhout, de ondersteuning van de verenigingen en hun accommodatie, het verfraaien en beter toegankelijk maken van de kerkhoven, enz.”

De installatievergadering zal plaatsvinden op 3 januari om 20 uur. De OCMW- en gemeenteraden van volgend jaar vinden plaats op 22/1, 26/2, 26/3, 23/4, 28/5, 25/6, 24/9, 22/10, 26/11 en 17/12.

TERUG NAAR DE BRON

Zondag 13 december 2015 om 11u werden de trouwgeloften van het echtpaar Achilles Peeters – Angèle Rens na 63 jaar hernieuwd op dezelfde plaats als de echte van toentertijd in 1952 : de kapel / oud gemeentehuis van Varendonk.

Dat ging er vrij officieel aan toe. Burgemeester Gielis vroeg aan het koppel of ze nog onder hetzelfde dak woonden, of ze hun spaarpot nog samen beheerden en of ze bereid waren om hun eeuwige trouw van destijds nog te hernieuwen. “Jawohl”, antwoordde Achiel met vaste stem en bracht daarmee de toehoorders aan het lachen. Maar wat wil je, de oorlog 40-45 was nog niet zo erg lang voorbij.

sized_DSC_0100 sized_DSC_0101

Het burgerlijk huwelijk van destijds werd overgedaan door Laakdal-burgemeester Tine Gielis en Varendonk-burgemeester Jos Vaneynde, Laakdal-secretaris Jerry Verspreet (afwezig) en Varendonk-secretaris Flor Verstrepen.

Achilles (of Achiel) Peeters en Angèle Rens trouwden op 27/09/1952 en waren dus al 63 jaar samen. Binnen 2 jaar zouden ze hun briljanten jubilee vieren. (Achilles is intussen overleden)

sized_DSC_0102

 

 

Na de plechtigheid binnen werd er buiten in een open tentje nog geklonken op de gezondheid van het duo dat een prachtige dag beleefde.

1 2 3 4 5 6 8