Lichtmis kondigt einde vrieswinter aan

pannenkoekenVandaag zaterdag 2 februari vieren wij het feest van “Lichtmis”. Althans de ouderen onder ons want we vrezen dat vele jongeren amper of nooit van Lichtmis hebben gehoord.

Uit ‘onze’ catechismus van weleer hebben we onthouden dat “Lichtmis” eigenlijk “Maria-Lichtmis” heette en refereerde aan de opdracht van de erg jonge Jezus in de tempel van Jeruzalem.

“Lichtmis” werd in onze gewesten steevast gelieerd aan de terugkeer van het licht na de donkere maanden december en januari én aan het einde van de strenge winter. Op de kalender zijn we zowat halfweg in de drie maanden durende wintertijd.

Wijlen meester Verstrepen van Veerle verwoordde dat elk jaar met de gevleugelde woorden: “Met Lichtmis valt de sneeuw op een warme steen.” Kortom: de sneeuw zou niet lang blijven liggen. Zoals vandaag vrijdag het geval was. Maar niet altijd was dat zo. Sommige vrieswinters duurden in de jaren 1950 , heel lang geleden, nog tot einde maart. Maar de quote van meester Verstrepen bleef wel hangen in ons collectief geheugen.

Maria-Lichtmis of kortweg Lichtmis was in de overwegend christelijk gewesten dus een feest dat op 2 februari gevierd werd. Het was/is ook traditie dat er op Maria Lichtmis pannenkoeken gegeten worden. De dagen lengen al meer dan een uur, de kippen leggen opnieuw en er zijn dus weer eieren genoeg om het beslag te maken.

Dit pannenkoeken bakken werd uitgedrukt in het gezegde:” Er is geen vrouwtje nog zo arm, of ze maakt haar pannetje warm”. Al heeft het woord ‘pannetje’ in het oud Nederlands taalgebruik wel een seksuele bijbetekenis. Wat vaak het geval was in die oude uitdrukkingen. Snoepers waren het, onze voorouders


*Met Lichtmis viert men ook het patroonsfeest van de Katholieke Universiteit Leuven, waarvan Maria de beschermheilige is: de Sedes sapientiae.

 


 

Lichtmis op ‘Ter Speelbergen’

Knipsel.29JPGLichtmis, pannenkoekendag. Een oud volksgebruik op 2 februari. Op ‘Ter Speelbergen’ wordt het stilaan weer traditie. Wie het mooie Ter Speelbergen nog nooit bezocht heeft , krijgt nu de kans.

Even melden op volgend mailadres en je bent zaterdag welkom: <katelijne.weyns@gmail.com>

Knipsel.27JPGLennert Vissers, de intussen bekende Laakdalse brouwer,  zal die avond de pannenkoeketers onderhouden over hoe bier gebrouwen wordt en laten ervaren hoe lekker hij het wel maakt. Rond 20 u zal brouwer Lennert zijn toespraak over bier  houden op de befaamde rode zolder van het huis. Na de presentatie biedt Lennert zijn prima bieren (Ribaldus tripel en Ribaldus Stoutest Porter 33cl) aan tegen de erg democratische prijs van 2,5 euro. Eten en drinken, Kempenser kan nauwelijks.

 

Bokrijk …

Knipsel.28JPGHet landgoed Ter Speelbergen in de Belgische gemeente Beerzel (Putte) geldt als een voorloper van het openluchtmuseum Bokrijk waarvan Jozef Weyns de eerste conservator was.

In 19511952 bouwde Jozef Weyns op dit 1 hectare grote domein een woning met aparte schuur volgens eigen plan en inzichten. Het gaat om een hoeve in Kempense stijl, waarvoor hij uit oude hoeven en gebouwen in heel Vlaanderen bouwmaterialen en meubelen haalde. Hierdoor is het huis haast volledig samengesteld uit authentieke elementen. Door de ervaringen die hij opdeed met de bouw geldt dit domein als de rechtstreekse voorloper van Bokrijk.

In bijlage een filmpje van Herman Vervloet uit 2012 ...

GEDICHTENDAG

Vandaag 31 januari, is het gedichtendag. En geboortedag van Franz Schubert, de Oostenrijkse componist die veel te jong stierf.

images

Poëzie en muziek hangen nauw samen bij Schubert. Hij kon van een middelmatig gedicht een geweldig lied maken (cfr. Der Lindenbaum). Het ging in zijn keuze van de teksten niet om de literaire kwaliteit, maar om het muzikaal potentieel van de gedichten. Goethe was zijn favoriet.

 

Gedichtendag.

Ben jij ook een poëtisch gestemde ziel ? Dan willen we dat graag lezen. Of doe zoals ik: leen iets van een bekend iemand. Stuur je favoriete tekst vandaag nog binnen, we publiceren hem.   (ludo.vervloet@telenet.be).  Wij kozen uit …

 

index.1jpgDe lenige liefde van Herman de Coninck …

‘Zo helpt poëzie’

Zoals je tegen een ziek dochtertje zegt:

Mijn miniatuurmensje,

Mijn zelfgemaakt verdrietje,

En het helpt niet;

Zoals je een hand op haar hete voorhoofd legt,

Zo dun als sneeuw gaat liggen,

En het helpt niet:

Zo helpt poëzie

Mahatma Gandhi

5810891-1

 

 

 

“De aarde biedt voldoende om ieders behoeften te bevredigen, maar niet ieders hebzucht”, wist Mahatma Gandhi reeds in zijn tijd (1869-1948). Gandhi was het icoon van geweldloos verzet. Op 30 januari 1948 werd hij slachtoffer van een moordaanslag.

W.A. MOZART IS JARIG VANDAAG

images.22jpgVandaag 27 jan is het de 263ste geboortedag (1756) van Wolfgang Amadeus Mozart , met Bach en Beethoven één van de absolute meesters van de klassieke muziek. Mannen die muziek schreven voor de eeuwigheid, muziek die alle tijden met glans overleeft.

Net als zijn zus Nannerl was ook de piepjonge Wolfgang meteen gegrepen door muziek. Eenvoudige klavierstukjes speelde hij op zijn derde moeiteloos en maatvast na. Vader Mozart zag er meteen brood in.

Vanaf zijn vijfde speelden de wonderkinderen in de salons van de fine fleur in Londen, Parijs, Den Haag, Wenen, Munchen en … Antwerpen. Daar speelde de 8-jarige Wolfgang ook op het orgel van de kathedraal.

Toen hij 13 was, luisterde Mozart In Rome naar  het Miserere van Allegri, waarvan niemand ooit de bladmuziek mocht lezen. Geen nood, de jongeman zette na afloop de compositie zelf op papier. Van de eerste tot de laatste noot helemaal correct.

Mozart  huwde in 1782 Constanze Weber, dik tegen de wil van zijn vader. Het paar kreeg het financieel benauwd. De muzikale optredens van Mozart werden alom geprezen, maar laag geprijsd.

Midden 1791 werd Mozart flink ziek door streptokokken en een depressie. Zijn eigen Requiem kon hij net niet afronden. Hij stierf op 5 dec , 35 jaar jong. Het was winter en vreselijk slecht weer. Niemand verscheen op zijn begrafenis.

Mozart werd begraven in Wenen in een eenvoudig, algemeen graf. Enkele dagen later, op 10 december 1791, werd in de Weense kathedraal een mis gezongen waarbij ook de intussen voltooide delen van het Requiem werden uitgevoerd.

images.21jpg

Amadeus is een Amerikaanse muzikale dramafilm uit 1984 van regisseur Miloš Forman met in de hoofdrollen Tom Hulce en F. Murray Abraham. De film gaat over het leven van componist Wolfgang Amadeus Mozart. Het scenario is gebaseerd op het toneelstuk Amadeus van Peter Shaffer uit 1979. Dit stuk is losjes gebaseerd op de laatste jaren van Mozarts leven.

VANDAAG IS HET ‘BLUE MONDAY’

Vandaag ook al een Blue Monday gevoel gehad ? Uitgerekend op deprimaandag of nog erger: de meest deprimerende dag van het jaar. Vandaag maandag 21 januari is het Blue Monday 2019.

thDe vader van ‘blauwe maandag’ is de Britse psycholoog Cliff Arnall . Hij bedacht in 2005 pas een dag waarop de meeste mensen zich treurig , neerslachtig of weemoedig voelen . Dit zou te maken hebben met het feit dat de goede voornemens uit de nieuwjaarsperiode al mislukt zijn en de vakanties ver weg lijken .

Daarnaast zijn de dagen nog flink donker en is de maandag voor de meeste mensen de eerste werkdag van de week .  Arnall werd in academische kringen overladen met kritiek , maar desondanks wijden veel grote kranten en andere media jaarlijks kritiekloos aandacht aan het fenomeen .

Geluk is een stabiele factor en heeft niets te maken met hoe we ons op dit moment voelen.

Voor wie het nog niet wist : Blue Monday is een verzinsel . Arnall werd betaald om zijn naam aan het concept ‘Blue Monday’ te verbinden, want wie zich blue voelt , gaat dromen van vakantie . Maar laat je vooral geen ongeluksgevoel aanpraten, want januari, hoe donker en grauw ook , heeft geen enkele invloed op hoe gelukkig je bent .

“Je kan je wat minder goed voelen, maar dat kan even goed gebeuren aan het begin van de lente of in het midden van de zomer”, zegt Leo Bormans , auteur van onder meer ‘The World Book of Happiness’.

“In ons geluksonderzoek is geen enkele aanwijzing te vinden dat mensen minder gelukkig zijn in januari . Geluk gaat dan ook niet over de emotie van het moment , het is een stabiele factor . Geluk gaat wel over de aanvaarding van het leven zoals het is en over hoopvol naar de toekomst kijken . Een positieve kijk op de toekomst heeft zelfs een grotere impact dan een job of een relatie .”

Tussen de oren

Maar ook je houding bepaalt mee hoe gelukkig je bent : de verschillen in hoe gelukkig iemand is , worden voor vijftig procent bepaald door genen en voor tien procent door omstandigheden . Dat betekent dat veertig procent tussen onze oren zit en te maken heeft met hoe we in het leven staan .

“Het zijn kleine, alledaagse dingen die ons gelukkiger kunnen maken”, zegt Bormans . “Ik houd sinds 1 januari een doosje bij , waarin ik briefjes steek met daarop de kleine positieve dingen van die dag . Maar het is ook bewezen dat het helpt om een elke dag drie positieve dingen in een dagboek te schrijven . Het doet je perspectief veranderen . ” Wie angstig of perfectionistisch is , of wie slecht zijn gevoelens kan uiten , heeft het doorgaans moeilijker om gelukkig te zijn . Al kunnen we zelfs deze factoren , die doorgaans aangeleerd zijn , ook weer afleren .”

Het leven is niet leuk

Een deel van gelukkig zijn ligt ook in het aanvaarden dat het leven niet altijd leuk is. “Verdriet en pijn horen bij het leven , aan emoties die we voelen . De wereld is verre van perfect , daar moet je mee leren leven . Omring je vooral niet met klagers en pessimisten , want die negatieve houding werkt besmettelijk . Maar het omgekeerde geldt ook : wie zich omringt met positieve mensen , staat doorgaans ook positiever in het leven .

Wie zich dus laat wijsmaken dat hij op Blue Monday of in januari ongelukkig hoort te zijn, heeft een grotere kans het ook effectief te worden . De oplossing zit niet in een reisje naar de zon , maar in een positieve levenshouding .  “Wie in dagelijkse situaties het positieve kan zien , of bijvoorbeeld vrijwilligerswerk gaat doen , zal daar wellicht op een duurzamere manier gelukkiger van worden dan van het escapisme van de hangmat .

DE WINDMOLEN IN VEERLEDORP

Laatste Veerlese molenaar zou vandaag 107 geworden zijn .

Knipsel-dorpsmolen– foto genomen aan het eind van de jaren 1940.

– De dorpsmolen in al zijn glorie

– rechtsboven Georges , kortweg Jos , de laatste molenaar van Veerle .

 

LAAKDAL – Vroeger werd wel eens lacherig gezegd dat de pastoor in zijn kerktoren en de mulder op zijn windmolen de hoogstgeplaatste heren van de gemeente waren . Het leven was traag en zag er idyllisch uit . De opkomende welvaart in de jaren 1950 en 1960 veranderde dat beeld helemaal . Zekerheden van honderden jaren oud uit veranderden in een oogwenk . De moderne tijden waren niet meer te stuiten . Alleen de nostalgie is gebleven .
Boven in de grote balk van het zware houten molengeraamte kon je duidelijk de datum 1798 lezen . In dat jaar werd de Dorpsmolen door de Franse revolutionairen onafhankelijk gemaakt van herenrechten en verkocht aan ene Joannes Verboven met de last om 2600 zakken graan per jaar te malen .

jos vd meulderGeorges (Jos) Vervloet , de laatste molenaar van Veerle , zou vandaag 20 januari precies 107 geworden zijn ware het niet dat hij 37 jaar geleden de strijd verloor tegen twee fel aangetaste stoflongen en een zwak hart . Echt gezond was malen in die tijd niet in een voortdurende stoffige omgeving zonder afzuigsystemen .

20 januari is toevallig ook de dag waarop de nieuwe president van de VS om de vier jaar zijn plechtige ambtsaanvaarding, zeg maar inauguratie, aflegt . Donald Trump , de 45ste president , deed dat in 2017 . Georges heeft dat nooit geweten . Zijn belevingswereld reikte nog lang niet tot in Amerika . Hij stierf in 1982 op de zonnige zondag 6 juni , D-day in 1945 die het einde van de tweede wereldoorlog een definitief elan gaf .

Georges was de jongste van de molenaarsfamilie Vervloet die omstreeks het midden van de 19de eeuw eigenaar werd van de Dorpsmolen aan de Tessenderloseweg .
Vader Victor stierf in 1916 op zijn 48ste aan een hartinfarct . ‘Iets gekregen’ , was toen de simpele uitleg voor zulk indringend feit . Moeder Marie bleef achter met 4 kinderen . Sociale uitkeringen waren er niet . Het werd dus hard werken om brood op de plank te krijgen .

Molenaars vanaf 12

Jef , de oudste zoon , verhuisde van de ene dag op de andere van de schoolbanken naar de molen . Hij kende al iets van de stiel maar gelukkig was er molenaar Loffens uit Eindhout om hem helemaal in te wijden in zijn toekomstige broodwinning . De beide families werden en bleven daardoor heel erg goed bevriend .
Georges , de jongste , was pas 4 toen vader stierf . Op zijn 12de verkaste ook hij op zijn beurt van de school naar de molen . Van dan af gingen Jef en Jos door het leven met de firmanaam ‘Gebroeders Vervloet’ .
Werken op een windmolen ziet er idyllisch uit , maar was het niet . Een molen hangt immers helemaal af van de natuurelementen en die willen weleens grillig zijn . Een windmolen kan niet zonder wind . Als die het overdag laat afweten en ’s nachts pas begint te blazen kan je je nachtrust wel vergeten .

In de zomer geen probleem , wel in de winter wanneer de zeilen eerst moesten losgemaakt worden met emmers kokend water en je constant je handen moest warmen aan het versgemalen, warme meel . In de zomer maalde je met de deuren wijd open , maar als de koude kwam , was die deur de enige bescherming tegen de natuurelementen . Verwarming was er , buiten dat heerlijk warme meel , niet . Meelstof des te meer.

molenDe windmolen is actief geweest tot 1953. Dan namen de elektrische molen op de Heide (foto l) en de dieselmotor in de schaduw van de windmolen zijn plaats definitief in .

P1010101

Bokrijk ? Fermettes !

De windmolen kon in 1955 naar Bokrijk , maar Jef verzette zich fel . Hij kon zijn houten monster niet missen . Jef overleed echter al in 1960 , de molen sneuvelde een eerloze dood in 1965 (foto r) en zou de volgende jaren in verkapte vormen voortleven in talloze fermettes die het symbool waren van een ‘zekere rijkdom’ in de zestiger jaren . Het molentijdperk was definitief afgesloten .
Het oude molenhuis en de nieuwere (1949) maalderij geven tegenwoordig mee woongelegenheid aan 12 families in de nieuwe sociale woonwijk aan de Tessenderloseweg .

Niets herinnert er echter nog aan de windmolen van weleer . De molen leeft alleen nog verder in de herinnering van de oudere generatie die destijds , tussen het wachten op de gemalen zakken door , de nieuwtjes uit het dorp aan elkaar vertelde onder de molentrap .

Onderstaand versje vond ik nog ergens in een oud en stoffig boekje. Ik kon niet nalaten om het hier af te drukken.

De Maalder

Zie den maalder , wit bestoven , boven op den molen staan , blozend als een kriek en gezond als een blieksken .
Hoort hoe welgezind hij zijn lustig deuntje zingt .
De wind zit goed , de maalder verdient zijn brood : want ieder boerken zendt hem graan omdat hij zijn stiel zo goed kent .
Hij is gewend aan het zakken dragen en lijdt er niet onder .
Hij laadt ze op de kar of op den wagen en de boer rijdt er blijgezind mede weg .
”Dag maalder .”
“Dag boerken , tot later zoo God het wil en wel smake het brood .”
Werken is gezond en ‘t is daarbij plezant voor die het gaarne doen .

Ludovicus V. 1843

 

VIER ‘VERLOREN MAANDAG’ TWEEMAAL

   Vooral Antwerpenaren houden nog altijd vast aan de traditie van Verloren Maandag. Dan smullen ze van worstenbroden en appelbollen. Maar wanneer valt die maandag precies dit jaar: vandaag, of toch pas volgende week?
De makkelijkste oplossing: vier Verloren Maandag gewoon twee weken op rij. De bakkers houden daar zelf alvast rekening mee en bieden zowel vandaag als volgende week maandag worstenbroden en appelbollen aan.
763

   De Vlaamse Bakkerijfederatie koos officieel voor vandaag, 7 januari. Een slimme zet, want wie pas volgende maandag als ‘verloren’ beschouwt, zal dan nog altijd zonder problemen aan het lekkers geraken. En nóg beter: je kan ook gewoon twee keer langs gaan bij de warme bakker.

Driekoningen op zondag

   Waar komt de verwarring vandaan? In de volksmond valt Verloren Maandag na het feest van Driekoningen, dat elk jaar gevierd wordt op 6 januari. Dat was gisteren en dus is het vandaag Verloren Maandag. Toch valt Verloren Maandag officieel op 14 januari dit jaar. Dat komt omdat er volgens de traditie in de provincie Antwerpen tussen Driekoningen en Verloren Maandag ook nog een zondag moet zitten.

    Vorig jaar was het op zaterdag Driekoningen en volgde daarop een zondag, waarna het Verloren Maandag was op 8 januari. Maar nu, in 2019, is de eerstvolgende zondag na Driekoningen die van 13 januari en is het – officieel – daarom pas volgende maandag appelbollen- en worstenbrodenfeest.

    Al zegt een ander volksgebruik dan weer dat het wel degelijk gewoon om de eerstvolgende maandag na Driekoningen gaat, vandaag dus. Kortom: de klant is de enige koning en dus kies je zelf maar dit jaar. In 2020 kan dat niet, want dan is het sowieso op 13 januari Verloren Maandag. In 2030 kan de discussie weer helemaal losbarsten.

Dixit Ludo Helsen …

“Verloren maandag is eigenlijk pas volgende maandag , maar de Bakkersfederatie heeft verkeerdelijk de dag van vandaag gekozen om dan eventueel twee maandagen na elkaar worstenbroodjes te verkopen in plaats van op de eigenlijke dag , waar er dan misschien minder mensen aan zouden denken. Ook sommige heemkundige kringen hebben zich wat datum betreft vergist….. Verloren maandag is de maandag NA de zondag NA Driekoningen . Dat is dus volgende maandag! Maar in normale jaren IS dat ook de maandag na Driekoningen. Alleen eens af en toe niet , zoals nu , en in 2030…..Maar de op de verkeerde dag gebakken worstenbroodjes zullen daarom niet minder gesmaakt hebben …. en de fundi’s die er ook moeten zijn om de puntjes op de i te zetten , kunnen er dan volgende maandag nog eentje verorberen.”


			
		

VERLOREN MAANDAG

Vandaag 7 januari is het ‘Verloren maandag’, of niet?

Verloren maandag wordt op de maandag na de zondag na Driekoningen gevierd en is een hardnekkige traditie in de provincie Antwerpen en de stad Antwerpen. Dat zit moeilijk dit jaar omdat Driekoningen op een zondag valt. Normaliter is het pas volgende week maandag ‘Verloren maandag’. (zie apart artikel) Een vergissing die ook wij maakten. Benieuwd wat de kranten er morgen zullen over vertellen. Die het vandaag al gevierd hebben, kunnen er maar goed mee zijn. Nieuwe kans volgende maandag en … dubbele pret.

Er worden ‘hete broodjes’ gegeten, gevuld met worst en warm uit de oven.

Worstenbrood, zeggen wij hier. Appelbollen kunnen ook.

verloren_maandag_(025)Over de herkomst van dit gebruik doen vele verhalen en stadslegendes de ronde.

De eerste “Verloren Maandag” komen we tegen in 1730, in Leuven. Een dag die “verloren” was. Er werd niet gewerkt omwille van de feestelijkheden ter gelegenheid van de eedaflegging van de stadsambtenaren.

Dergelijke plechtigheden werden soms gevolgd door een feest. Om dat feest voor de stad betaalbaar te houden, kreeg men een goedkoop vleesbroodje te eten. Aangezien de ambtenaren de rest van die dag niet meer werkten, werd die dag al gauw “Verloren Maandag” gedoopt.

Gilden

In vroegere tijden organiseerden erg machtige gilden rond het begin van de 18de eeuw hun nieuwjaarsfeest op “Verloren Maandag”. Een ganse dag werd er gefeest en kwamen de ambachtslui niet aan werken toe.

Gildeleden gingen van deur tot deur nieuwjaarswensen aanbieden in naam van hun patroon. Meteen ook een grote aanleiding tot herbergbezoek en werkverzuim.

Dit drukke herbergbezoek bracht de herbergiers mogelijk op ideeën.

Om hun hun klanten zo lang mogelijk in hun zaak te houden, zorgden zij voor een zout hapje. In samenwerking met de slagers en bakkers van dorp en stad trakteerden de herbergiers hun klanten op gebraden vlees en versgebakken brood.

Om het goedkoop te houden, gebruikte men vooral vette vleessoorten, verwerkt tot worst en verpakt in deeg.

Antwerpse haven

Andere bronnen verwijzen naar de Antwerpse haven. Traditioneel mochten de havenarbeiders op de maandag na de eerste zondag na Driekoningen op kosten van de natiebazen drinken.

Daarbij werd hen iets warms te eten aangeboden, samengesteld uit ‘onverkoopbaar’ vlees en brood. Dat “verloren brood“ zou aan de oorsprong liggen van de specifieke naam van die dag.

Worstenbrood

Het eten van écht worstenbrood, zoals wij dat nu kennen, wordt voor het eerst vermeld in 1913 in het boek “Plezante mannen in een plezante stad”. Het gebruik zou volgens schrijver Poffé pas opgekomen zijn na 1880.

Pas na de Tweede Wereldoorlog zorgde het worstenbrood bij de bakker voor een grote toeloop op “Verloren Maandag”.

Tot op de dag van vandaag wordt deze traditie gehandhaafd en worden in sommige, traditionele Antwerpse horecazaken de klanten vergast op worstenbrood en/of appelbollen.

En wij? We bakken zelf worstenbrood of … pannenkoeken.

 

1 2 3 4 37