VERLOREN MAANDAG

Vandaag 7 januari is het ‘Verloren maandag’, of niet?

Verloren maandag wordt op de maandag na de zondag na Driekoningen gevierd en is een hardnekkige traditie in de provincie Antwerpen en de stad Antwerpen. Dat zit moeilijk dit jaar omdat Driekoningen op een zondag valt. Normaliter is het pas volgende week maandag ‘Verloren maandag’. (zie apart artikel) Een vergissing die ook wij maakten. Benieuwd wat de kranten er morgen zullen over vertellen. Die het vandaag al gevierd hebben, kunnen er maar goed mee zijn. Nieuwe kans volgende maandag en … dubbele pret.

Er worden ‘hete broodjes’ gegeten, gevuld met worst en warm uit de oven.

Worstenbrood, zeggen wij hier. Appelbollen kunnen ook.

verloren_maandag_(025)Over de herkomst van dit gebruik doen vele verhalen en stadslegendes de ronde.

De eerste “Verloren Maandag” komen we tegen in 1730, in Leuven. Een dag die “verloren” was. Er werd niet gewerkt omwille van de feestelijkheden ter gelegenheid van de eedaflegging van de stadsambtenaren.

Dergelijke plechtigheden werden soms gevolgd door een feest. Om dat feest voor de stad betaalbaar te houden, kreeg men een goedkoop vleesbroodje te eten. Aangezien de ambtenaren de rest van die dag niet meer werkten, werd die dag al gauw “Verloren Maandag” gedoopt.

Gilden

In vroegere tijden organiseerden erg machtige gilden rond het begin van de 18de eeuw hun nieuwjaarsfeest op “Verloren Maandag”. Een ganse dag werd er gefeest en kwamen de ambachtslui niet aan werken toe.

Gildeleden gingen van deur tot deur nieuwjaarswensen aanbieden in naam van hun patroon. Meteen ook een grote aanleiding tot herbergbezoek en werkverzuim.

Dit drukke herbergbezoek bracht de herbergiers mogelijk op ideeën.

Om hun hun klanten zo lang mogelijk in hun zaak te houden, zorgden zij voor een zout hapje. In samenwerking met de slagers en bakkers van dorp en stad trakteerden de herbergiers hun klanten op gebraden vlees en versgebakken brood.

Om het goedkoop te houden, gebruikte men vooral vette vleessoorten, verwerkt tot worst en verpakt in deeg.

Antwerpse haven

Andere bronnen verwijzen naar de Antwerpse haven. Traditioneel mochten de havenarbeiders op de maandag na de eerste zondag na Driekoningen op kosten van de natiebazen drinken.

Daarbij werd hen iets warms te eten aangeboden, samengesteld uit ‘onverkoopbaar’ vlees en brood. Dat “verloren brood“ zou aan de oorsprong liggen van de specifieke naam van die dag.

Worstenbrood

Het eten van écht worstenbrood, zoals wij dat nu kennen, wordt voor het eerst vermeld in 1913 in het boek “Plezante mannen in een plezante stad”. Het gebruik zou volgens schrijver Poffé pas opgekomen zijn na 1880.

Pas na de Tweede Wereldoorlog zorgde het worstenbrood bij de bakker voor een grote toeloop op “Verloren Maandag”.

Tot op de dag van vandaag wordt deze traditie gehandhaafd en worden in sommige, traditionele Antwerpse horecazaken de klanten vergast op worstenbrood en/of appelbollen.

En wij? We bakken zelf worstenbrood of … pannenkoeken.